Cơ quan soạn thảo đưa ra 3 nhóm chính sách mới gồm: Các quy định về quản lý chất lượng môi trường không khí tại các đô thị được coi là một nhiệm vụ đặc biệt cấp bách; đổi mới tư duy quản lý chất thải, phát triển kinh tế tuần hoàn và hoàn thiện công cụ kinh tế; bảo đảm thể chế hóa quan điểm chiến lược của Đảng nhằm bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới.
Chiều 31/7, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội tổ chức hội thảo lấy ý kiến đóng góp hoàn thiện dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường.
Cắt giảm trên 90% đối tượng phải đánh giá ĐTM và cấp giấy phép môi trường
Phát biểu khai mạc hội thảo, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội Nguyễn Thanh Hải cho biết Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 được ban hành và có hiệu lực từ 1/1/2022, đánh dấu một bước tiến lớn về tư duy đột phá; chuyển từ tư duy quản lý mang tính thụ động sang chủ động kiểm soát các nguồn thải lớn, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.
Bà Hải nhấn mạnh chủ trương của Đảng khẳng định rõ mô hình phát triển của Việt Nam, xây dựng Quốc gia biển mạnh, tăng trưởng 2 con số nhưng phải lấy “bảo vệ môi trường là trung tâm”; không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế đơn thuần. Việc phát triển kinh tế phải gắn kết chặt chẽ, hài hòa với bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu và cam kết giảm phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.
Vì vậy, việc cụ thể hóa các chủ trương của Đảng trong sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường trình Quốc hội thông qua tại kỳ họp tới đây là rất kịp thời và mang tính chủ động.
Mục tiêu chính của việc sửa đổi luật lần này nhằm tháo gỡ triệt để các rào cản, kiến tạo một hành lang pháp lý minh bạch, thông thoáng nhưng bền vững, thúc đẩy mạnh mẽ tiến trình chuyển đổi xanh, chuyển đổi số của đất nước.
Đồng thời, dự luật cũng hướng đến việc lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là những yếu tố quan trọng, động lực chủ yếu đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu.
Cùng với đó là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm tra, giám sát; chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị hiện đại dựa trên dữ liệu; kết hợp chặt chẽ giữa tiền kiểm gắn với tăng cường hậu kiểm dựa trên mức độ tuân thủ, quản lý rủi ro và tăng mức chế tài xử phạt đảm bảo tính răn đe; đồng thời xây dựng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát để khuyến khích các ý tưởng mới, đột phá.
Cơ quan chủ trì soạn thảo đưa ra 4 nhóm chính sách mới dựa trên một số định hướng lớn mang tính đột phá, chuyển tư duy từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, từ “kiểm soát, áp đặt” sang “kiến tạo phát triển bền vững”.
Trong đó, dự thảo luật đưa ra nhiều quy định cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Dự thảo luật đề xuất cắt giảm trên 90% đối tượng phải thực hiện đánh giá tác động môi trường (ĐTM) và cấp giấy phép môi trường.
Đồng thời, phân quyền tối đa cho địa phương (giải quyết đến trên 95% thẩm quyền thẩm định và cấp phép).
“Việc thu hẹp phân loại các dự án từ 4 nhóm xuống 3 nhóm, các tiêu chí đã thực sự rõ chưa? Việc chuyển mạnh sang “hậu kiểm” đã phù hợp với năng lực thực thi giám sát của bộ máy chính quyền địa phương cấp cơ sở chưa? Làm thế nào hài hòa giữa cắt giảm thủ tục hành chính, giảm chi phí cho doanh nghiệp nhưng không buông lỏng quản lý, tạo khe hở pháp lý để trục lợi chính sách, gây thất thoát lãng phí cũng là những vấn đề, là câu hỏi rất cần được trao đổi kỹ lưỡng để có câu trả lời thỏa đáng”, bà Hải đặt vấn đề.
Lo cấp xã không đủ sức đảm nhận
Bà Đỗ Hoàng Anh, Giám đốc đối ngoại Công ty TNHH Nhà máy Bia Heineken Việt Nam cho biết trong quá trình hoạt động, doanh nghiệp thường xuyên thực hiện các cải tiến kỹ thuật nhằm tối ưu hóa hệ thống xử lý chất thải và nâng cao hiệu quả bảo vệ môi trường.
Vì vậy, bà kiến nghị dự thảo luật quy định rõ các thay đổi chỉ nhằm tối ưu hóa vận hành hoặc nâng cao hiệu quả xử lý chất thải, không làm tăng lưu lượng xả thải, tải lượng ô nhiễm hay rủi ro môi trường thì không phải điều chỉnh hoặc cấp lại giấy phép môi trường. Doanh nghiệp chỉ cần cập nhật thông tin theo quy định.
Quy định này sẽ góp phần giảm chi phí tuân thủ, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư cải tiến công nghệ, thúc đẩy áp dụng các giải pháp sản xuất sạch hơn và phù hợp với chủ trương giảm tiền kiểm, tăng cường hậu kiểm.
Nhiều ý kiến ủng hộ quy định cắt giảm đối tượng phải thực hiện đánh giá tác động môi trường (ĐTM) và cấp giấy phép môi trường. Đặc biệt là việc chuyển hơn 90% các loại dự án có nguy cơ ô nhiễm từ cấp phép sang đăng ký môi trường tại cấp xã hoặc cấp tỉnh.
Tuy nhiên, có ý kiến cũng bày tỏ băn khoăn, năng lực quản lý môi trường ở cấp xã hiện nay còn yếu thì liệu có đảm nhận được công việc này.
“Chúng tôi đi kiểm tra về môi trường thấy có nhiều vấn đề với nhóm các dự án chỉ thực hiện thủ tục đăng ký môi trường, không được kiểm soát chặt. Chính quyền cấp xã có 1 phòng phụ trách nhiệm vụ của 6 - 7 sở, thậm chí có những xã không có nổi 1 người có chuyên môn để làm công tác môi trường”, một nguyên đại biểu Quốc hội bày tỏ lo ngại và đề nghị cân nhắc thêm quy định này.
Không đặt vấn đề thu hồi thẩm quyền về bộ nữa
Bộ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng cho biết, sau khi thực hiện phân cấp, phân quyền đã phát sinh một số vướng mắc trong quá trình triển khai. Không chỉ cấp xã, cấp tỉnh cũng gặp khó khăn.
Ông nêu thực tế, thủ tục ĐTM, cấp giấy phép môi trường phân cấp cho tỉnh chưa chắc đã làm được ngay. Nhiều nơi còn lúng túng, Bộ đã báo cáo Thủ tướng cử các tổ chuyên gia xuống hỗ trợ. Có tỉnh dự kiến làm 2-3 tháng mới xong, khi có chuyên gia hỗ trợ chỉ cần 2-3 tuần xong.
"Nhiều nhiệm vụ mới được phân cấp nên địa phương ban đầu còn lúng túng vì chưa từng thực hiện nhưng làm dần sẽ quen. Khi đã phân cấp thì không nên sửa luật, nghị định để thu hồi thẩm quyền về bộ. Nếu địa phương còn thiếu nhân lực, cơ sở vật chất hay trang thiết bị thì cần bổ sung để bảo đảm thực hiện nhiệm vụ", Bộ trưởng nhấn mạnh.
Ông Hùng cho biết, tới đây bộ sẽ phân cấp lĩnh vực trồng trọt, chăn nuôi mạnh hơn nữa. Trong đó, riêng lĩnh vực chăn nuôi cấp mỗi năm trên 1 triệu giấy phép tới đây sẽ phân cấp cho địa phương trên 90%.
"Cũng xót xa lắm. Bộ trưởng cũng phải đấu tranh với thứ trưởng, vụ trưởng quyết liệt lắm thì mới phân cấp cho địa phương mạnh như thế. Đây là một cuộc đại phẫu thuật”, Bộ trưởng Nông nghiệp và Môi trường nói.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên lưu ý tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền giữa Chính phủ với các bộ, giữa Trung ương với địa phương, giữa cấp tỉnh với cấp xã gắn với trách nhiệm của người đứng đầu.
Đồng thời, quán triệt và thực hiện thật tốt phương châm mỗi việc chỉ nên giao cho một đơn vị chịu trách nhiệm nhằm nâng cao tính chủ động, trách nhiệm của các bộ ngành, địa phương, cơ quan, đơn vị, bảo đảm công tác bảo vệ môi trường được thực hiện một cách sát sao, hiệu quả ngay từ cơ sở.
Ông cũng yêu cầu nghiên cứu thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực phù hợp, bảo đảm việc phân công, phân cấp triệt để nhưng không dẫn đến tình trạng buông lỏng trong quản lý hoặc là thiếu thống nhất trong tổ chức thực hiện.
.svg){kind=icon}
