BOT thất thoát, BT 'biến tướng', gánh nặng đè lên người dân

Hàng chục ngàn tỷ đồng được Kiểm toán Nhà nước phát hiện khi kiểm toán các dự án BOT, BT đầu tư theo hình thức hợp tác công - tư (PPP). Cơ chế thanh toán bằng tiền đã làm biến tướng BT thành dự án đầu tư công đích thực.

Giảm... 300 năm thu phí

Báo cáo tại hội thảo Dự án PPP và vai trò của Kiểm toán Nhà nước (KTNN) diễn ra ngày 3/3, Bộ KH-ĐT cho biết, đến 31/12/2019, có tổng cộng 336 dự án đầu tư theo hình thức PPP được ký kết, với tổng số vốn khoảng 1.609.335 tỷ đồng.

Hình thức đầu tư chủ yếu là BOT và BT, trong đó BOT chiếm 41,6% (140/336) và BT chiếm 55,9% (188/336), chủ yếu tập trung trong lĩnh vực giao thông vận tải với 220 dự án, chiếm 65,5% trong tổng số các dự án được đầu tư theo hình thức PPP, còn lại là thuộc về các lĩnh vực hạ tầng kỹ thuật, năng lượng, cấp thoát nước, môi trường...

Tuy nhiên, Ths. Lê Tùng Lâm - Phó Chánh Văn phòng KTNN, nhận xét, các dự án đầu tư PPP thời gian qua cũng bộc lộ một số sơ hở, thiếu sót, là lỗ hổng gây thất thoát Ngân sách Nhà nước.

{keywords}
Thời gian qua, trạm thu phí BOT gây ra nhiều "tai tiếng" về mức phí, thời gan thu phí (ảnh minh họa)

Cụ thể, từ năm 2016 đến năm 2019, KTNN đã thực hiện kiểm toán 84 dự án đầu tư theo hình thức hợp đồng BOT giao thông và 50 dự án đầu tư theo hình thức hợp đồng BT, kết quả kiểm toán cho thấy:

Đối với 84 dự án đầu tư theo hình thức BOT giao thông, KTNN đã kiến nghị xử lý tài chính hơn 4.684 tỷ đồng, trong đó nhiều dự án có tỷ lệ xử lý tài chính lớn từ 11% đến 13% giá trị được kiểm toán. Đồng thời, cơ quan này cũng kiến nghị giảm thời gian thu phí hoàn vốn so với phương án ban đầu của 81 dự án là 300 năm, trong đó có dự án giảm thời gian nhiều nhất là 13 năm 1 tháng 12 ngày.

Đối với 50 dự án đầu tư theo hình thức hợp đồng BT, KTNN đã kiến nghị xử lý tài chính 9.102 tỷ đồng, có những dự án tỷ lệ kiến nghị xử lý tài chính lớn từ 27% đến 29% giá trị được kiểm toán.

Vì vậy, ông Lê Tùng Lâm cho rằng, vấn đề đặt ra là nếu các dự án BOT, BT thời gian qua không được kiểm toán thì số tiền thất thoát sẽ rất lớn, mức độ chịu phí sẽ đè nặng lên người dân, doanh nghiệp và Ngân sách Nhà nước sẽ thất thoát lớn.

Qua các cuộc kiểm toán, KTNN chỉ ra những hạn chế, tồn tại của dự án đầu tư theo hình thức hợp đồng BOT, BT, như việc lựa chọn nhà thầu không minh bạch, không có tính cạnh tranh, chủ yếu là chỉ định thầu; vị trí đặt các trạm thu phí không được quy hoạch, không đúng cự ly quy định; phương án tài chính không đúng; chất lượng công trình kém; định giá đất thấp hơn rất nhiều giá đất thị trường...

Dự án BT bị biến tướng

Nhận xét về đầu tư theo hình thức PPP, tại hội thảo, TS. Nguyễn Minh Phong đã liệt kê những điểm mấu chốt tạo nên sức hấp dẫn với nhà đầu tư và cũng là kẽ hở đáng quan ngại của quản lý nhà nước đối với dự án BT.

Đó là việc chủ đầu tư được giành quyền chủ động dẫn dắt cuộc chơi do các dự án BT hầu hết đều được chỉ định thầu và dễ “bắt tay” thương lượng với cơ quan quản lý, từ lựa chọn dự án, xác định tổng mức đầu tư, thực hiện và quyết toán dự án. Hơn nữa, việc giám sát chất lượng công trình BT, dù áp dụng như với dự án đầu tư công, nhưng khá lỏng lẻo do DN tự giám sát, quản lý hoặc thuê tư vấn,...

{keywords}
Nếu các dự án BOT, BT thời gian qua không được kiểm toán thì số tiền thất thoát sẽ rất lớn.

Hơn nữa, cơ chế thanh toán bằng trái phiếu Chính phủ đã làm biến tướng BT thành dự án đầu tư công đích thực, nhất là đối với dự án được cơ quan quản lý “thông cảm”, ưu ái cho thanh toán một phần vốn trước khi công trình hoàn thành, giống như cơ chế giải ngân dự án đầu tư công thông thường khác.

Chẳng hạn, giai đoạn 2011-2015, Bộ GTVT đã triển khai 3 dự án BT với cơ chế thanh toán bằng tiền kiểu này, hay tỉnh Vĩnh Phúc thanh toán cho 2 dự án BT...

Về nguyên tắc, nhà đầu tư phải bỏ tiền ra làm trước, sau khi dự án được nghiệm thu và bàn giao mới được thanh toán bằng đất hoặc bằng tiền như hợp đồng. Thế nhưng, ông Nguyễn Minh Phong thẳng thắn, với những dự án BT được dùng tiền này chi trả cho nhà đầu tư ngay trong quá trình thi công thì BT đã thực sự “mất chất”,... và cánh cửa lợi nhuận cao cho nhà đầu tư càng mở rộng, giống như mọi dự án đầu tư công không qua đấu thầu và được độc quyền thực hiện khác.

Đến khi KTNN vào cuộc mới phát hiện ra nhiều sai phạm. Đại diện KTNN Khu vực I dẫn chứng, tại TP.HCM, dự án BT đường dẫn kết nối với cầu Phú Mỹ thanh toán bằng tiền, khi kiểm toán năm 2018 đã phải kiến nghị thu hồi, nộp trả ngân sách 355,4 tỷ đồng.

“Việc thanh toán bằng tiền đối với dự án BT làm mất đi bản chất và lợi thế của dự án BT, biến tướng dự án BT thành dự án sử dụng vốn ngân sách, làm lãng phí nguồn vốn đầu tư”, đại diện KTNN Khu vực I đánh giá.

Không những thế, cơ chế thanh toán bằng quỹ đất cũng hấp dẫn nhà đầu tư vì họ được quyền sử dụng quỹ đất không qua đấu thầu. Khi đó, nhà đầu tư có nhiều kỳ vọng vào khai thác “lợi nhuận kép” trong chênh lệch giá đất, từ việc định giá trị quỹ đất thấp trước khi triển khai dự án đến cơ hội tăng giá quỹ đất sau khi hoàn thành công trình.

“Đây là động lực hấp dẫn nhà đầu tư và cũng là kênh thất thoát tài sản công tiềm tàng và lớn nhất của dự án BT”, ông Phong nhận xét.

Trong khi đó, ông Đoàn Xuân Tiên, Phó Tổng KTNN, nhìn nhận, công tác kiểm toán các dự án PPP còn một số hạn chế, bất cập. Ví dụ như, dự thảo Luật PPP chưa coi PPP là dự án đầu tư công, các tài sản hình thành từ dự án PPP không phải là tài sản công và KTNN chỉ được kiểm toán phần tài sản mà Nhà nước đóng góp;  KTNN mới tập trung kiểm toán về mặt khối lượng, giá trị và thời gian thu hồi phí của dự án mà chưa đánh giá đầy đủ giá trị nhà nước phải trả cũng như sự cần thiết phải đầu tư bằng hình thức PPP...

Do vậy, ông Nguyễn Ngọc Phương, Phó Trưởng đoàn đại biểu QH tỉnh Quảng Bình, cho rằng, KTNN cần tham gia kiểm toán dự án ngay từ đầu. Muốn vậy cần có khung pháp lý ổn định cho các hợp đồng dài hạn, nhiều rủi ro.

“Không thể để đối tượng gây thiệt hại tài sản của nhà nước và nhân dân thì bình an vô sự. Quyền lợi được hưởng, có sự cố lại không có trách nhiệm, nhất là trách nhiệm của người đứng đầu hội đồng thẩm định. Thực tế đã có không ít những dự án đã gây thiệt hại cho Nhà nước mà người thẩm định lại vô can”.

Ngoài ra, để tránh việc “sân sau”, lợi ích nhóm trong thẩm định, phê duyệt, triển khai các dự án PPP, cần có thêm vai trò KTNN trong việc đánh giá, xác nhận, kết luận,... tách bạch rõ ràng, cụ thể vốn của Nhà nước và vốn của nhà đầu tư, cũng như kiến nghị đối với việc quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công.

Ngọc Hà 

tin nổi bật

Công ty bảo hiểm "hụt hơi" lợi nhuận vì đem tiền đi... đầu tư chứng khoán

Kết quả kinh doanh của các doanh nghiệp bảo hiểm cho thấy bức tranh trái chiều khi doanh thu tăng nhưng lợi nhuận lại giảm mạnh mà lý do của việc này lại khá bất ngờ: do... đầu tư chứng khoán.

Nhà băng của nữ tỷ phú đô la cán mốc tỷ USD

Các ngân hàng tiếp tục đẩy nhanh lộ trình tăng vốn để song hành cùng sự phát triển nhanh và mở cửa rộng cửa của nền kinh tế cũng như nhu cầu vốn rất cao của cộng đồng doanh nghiệp Việt.

Vốn điều lệ 5 tỷ, một DN phát hành trái phiếu nghìn tỷ

Với số vốn điều lệ vô cùng khiêm tốn, Công ty CP Đầu tư Thương mại Hồng Hoàng (Công ty Hồng Hoàng) đã phát hành trái phiếu doanh nghiệp nghìn tỷ để mua cổ phiếu ACB...

VietinBank ưu đãi lớn cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu mới

VietinBank vừa tung ra thị trường nhiều ưu đãi đặc biệt dành riêng cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu mới: miễn giảm nhiều loại phí Tài trợ thương mại và Thanh toán quốc tế, dịch vụ tài khoản và dịch vụ eFAST, ưu đãi tỷ giá mua/bán ngoại tệ…

'Ông lớn' dịch vụ sân bay bị phạt 500 triệu, thu hồi 2 tỷ đồng

Cục trưởng Cục thuế TP. Hồ Chí Minh phạt hơn nửa tỷ đồng và thu hồi hơn 2 tỷ đồng với Công ty Cổ phần Phục vụ Mặt đất Sài Gòn vì khai sai thuế.

Thoát điều tồi tệ nhất 40 năm, nền kinh tế số 1 thế giới bớt lo suy thoái

Nước Mỹ có thể đảo chiều chính sách tiền tệ ngay trong năm sau khi mà nền kinh tế đã suy giảm hai quý và lạm phát đã hạ nhiệt sau khi đạt đỉnh 40 năm vào tháng 6.

Lạ lùng cổ phiếu tăng 160% trong 7 phiên

Tăng giá cực sốc với 7 phiên tăng trần trên sàn UPCoM kể từ phiên 1/8 tới nay (trước đó gần như không có giao dịch), TAW khiến giới đầu tư tò mò song không thể mua vì thanh khoản tí hon.

'Làm tổ cho đại bàng' nước lớn, đại gia Việt có ngay nghìn tỷ

Doanh nghiệp nhóm ngành bất động sản công nghiệp, trong đó có Viglacera của Chủ tịch Nguyễn Văn Tuấn, hưởng lợi nhờ nhu cầu thuê đất phục hồi sau đại dịch Covid-19 và tỷ giá USD/VND tăng mạnh.

Giá vàng hôm nay 11/8: Vàng tăng chớp nhoáng, chiếm lại mốc 67 triệu đồng

Giá vàng hôm nay 11/8 trên thị trường quốc tế đứng quanh ngưỡng 1.786,9 USD/ounce, giảm 11,1 USD/ounce so với đêm qua. Tuy nhiên, giá vàng trong nước lại tăng chớp nhoáng, lấy lại mốc 67 triệu đồng/lươn

Chứng khoán Thái Lan bị phạt cả trăm triệu vì mua chui cổ phiếu

Ủy ban Chứng khoán Nhà nước vừa phạt một công ty chứng khoán của Thái Lan 120 triệu đồng vì không công bố thông tin khi sở hữu từ 5% trở lên số cổ phiếu có quyền biểu quyết của một công ty đại chúng.

Lãi suất leo đỉnh: Nhà băng dư thừa tiền, DN than khóc vì đói vốn

So với tháng trước, lãi suất tiết kiệm kỳ hạn từ 6 tháng trở lên của nhiều ngân hàng đã tăng lên. Cuộc đua tăng lãi suất huy động đã lập đỉnh mới và ngày càng gay cấn.

Ông trùm số 1 Việt Nam ra tay, dễ dàng thu gom nghìn tỷ

Ông trùm ngành chứng khoán Nguyễn Duy Hưng hút một lượng tiền lớn giữa lúc thị trường gặp khó khăn. Tiền trong túi của các nhà đầu tư trong và ngoài nước vẫn dồi dào và chỉ chờ dịp bùng nổ.

Mối nguy khi đồng Euro giảm mạnh

Ngoài ảnh hưởng từ xung đột Nga - Ukraine, đồng tiền của các quốc gia Đông Âu đang hứng chịu một đòn giáng khác. Đó là sự suy yếu của đồng tiền chung châu Âu.

Giá vàng hôm nay 10/8: Vàng tụt giảm, xoay quanh mốc 67 triệu đồng/lượng

Giá vàng hôm nay 10/8 trên thị trường quốc tế đứng quanh ngưỡng 1.793,6 USD/ounce, giảm 0,4 USD/ounce so với đêm qua. Giá vàng trong nước theo đó cũng giảm.

USD 'chợ đen' mất mốc 24.000 đồng

Giá USD hôm nay (9/8) tại thị trường tự do tiếp tục lao dốc, mất mốc 24.000 đồng/USD. Còn tỷ giá USD/VND tại các ngân hàng thương mại đi ngang.