Đó là bữa cơm sum họp có đông đủ người thân, bạn bè được gia đình tổ chức để tiễn người con trai út lên đường nhập ngũ. Không ai ngờ, đó cũng là lần cuối cả nhà được quây quần bên người con, người em trai của mình.
Bà Lan (sinh năm 1958, phường Bàn Cờ, TPHCM) là chị gái liệt sĩ Võ Hùng Bá (sinh năm 1966, hy sinh năm 1986), người lính ngã xuống tại chiến trường Campuchia khi vừa tròn 20 tuổi.
Theo bà Lan, quyết định nhập ngũ của em trai xuất phát từ nguyện vọng của chính ông. Ban đầu gia đình không đồng ý, nhưng người thanh niên có tính cách cứng rắn, kiên định đã tự viết đơn đăng ký nhập ngũ.
"Một khi đã quyết định điều gì, em nhất định sẽ thực hiện bằng được", bà Lan nhớ lại.
Những năm 1985-1986, đất nước đã hòa bình, thống nhất nhưng vẫn thực hiện nghĩa vụ quốc tế giúp Campuchia bảo vệ biên giới. Hưởng ứng lời kêu gọi lên đường, ông Bá viết đơn nhập ngũ, quyết tâm thực hiện trách nhiệm của một người lính.
Đêm trước ngày lên đường, gia đình tổ chức bữa cơm tiễn biệt. Giữa bữa ăn, mẹ ông Bá nhìn con trai và hỏi lần cuối: "Con đã suy nghĩ kỹ chưa? Nếu còn phân vân, cha mẹ vẫn có thể ra phường xin hoãn".
Người lính trẻ im lặng một thoáng rồi gật đầu. Ánh mắt ông không có vẻ do dự.
Đó là khoảnh khắc bà Lan nhớ nhất về đêm cuối cùng em trai còn ở nhà.
Những ngày đầu huấn luyện tại Quân trường Long Giao (Đồng Nai), bà Lan nhiều lần đến thăm em. Một người bạn khi ấy đã chụp cho ông Bá tấm ảnh kỷ niệm, rồi gửi về nhà cùng lời nhắn: "Em gửi tấm ảnh này về làm kỷ niệm".
Không ai ngờ, bức ảnh ấy sau này trở thành di ảnh thờ của người lính trẻ.
Sau thời gian huấn luyện, đơn vị ông Bá được điều động sang chiến trường Campuchia. Những ngày đầu, gia đình vẫn nhận được thư. Rồi nhiều tháng trôi qua, thư từ bặt tin.
Tin dữ đến với gia đình qua một người bạn cùng đơn vị. Người này viết thư báo ông Bá đã hy sinh. Cha mẹ bà Lan không dám tin, phải lên Ban Chỉ huy Quân sự phường xác minh. Tin báo sau đó được xác nhận là sự thật.
Một năm sau, giấy báo tử chính thức mới được gửi về. Ông Bá hy sinh ngày 19/8/1986.
Bà Lan kể cha mình vốn là người cứng rắn nhưng đã khóc nghẹn suốt nhiều tháng vì thương nhớ con trai út, người có gương mặt giống ông nhất trong gia đình.
Vài năm sau, hài cốt liệt sĩ Võ Hùng Bá được phía Campuchia phối hợp bàn giao về nước và an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ Thành phố. Những năm qua, gia đình vẫn được tạo điều kiện đến viếng mộ vào các dịp lễ, Tết và ngày Thương binh - Liệt sĩ 27/7.
"Cho đến tận bây giờ, hình ảnh vui vẻ, nụ cười của em trước ngày ra đi vẫn là ký ức đẹp đẽ và vẹn nguyên nhất mà tôi luôn trân trọng giữ gìn", bà Lan nói khi nhận tấm di ảnh được phục dựng từ bức ảnh đen trắng đã cũ, mờ nhòe.
Cũng tại phường Bàn Cờ, bà Lý Hoàng Thúy, 62 tuổi, vừa nhận lại di ảnh phục dựng của cha mẹ - hai liệt sĩ đã hy sinh khi bà còn nhỏ.
Cha bà là liệt sĩ Lý Văn Đực, nguyên Đại đội trưởng Huyện đội Củ Chi, từng chiến đấu tại vùng Tam giác sắt và hy sinh năm 1968. Mẹ bà là liệt sĩ Huỳnh Thị Hoàng, một y sĩ quân y, hy sinh năm 1967 tại chiến khu Bến Cát.
Hai người lần lượt ngã xuống khi con gái duy nhất còn thơ ấu. Ký ức về cha mẹ của bà Thúy chủ yếu được ghép lại từ những câu chuyện của người thân và đồng đội.
Theo lời kể của gia đình, mẹ bà vốn là người phụ nữ xinh đẹp, con gái một gia đình giàu có, từng sở hữu hai nhà bảo sanh. Nhưng bà đã từ bỏ cuộc sống đủ đầy để vào chiến khu, tham gia cách mạng.
Cha bà là người có uy tín tại Củ Chi. Là con trai duy nhất trong gia đình có 10 người con, ông sau này đảm nhiệm vai trò chính trị viên và được đồng đội gọi bằng bí danh "Mười Lý" nhờ khả năng ăn nói sắc sảo.
Nhiều năm tìm kiếm, đến năm 1995, bà Thúy tìm được phần mộ của mẹ trong một khu rừng ở Bến Cát. Mười năm sau, bà tìm thấy hài cốt của cha trong một ngôi mộ tập thể cùng 23 đồng đội.
"Từ ngày tìm được hài cốt của cha mẹ, tôi mới cảm thấy mình không còn là một đứa trẻ mồ côi cô độc trên đời này", bà Thúy nói.
Tấm ảnh chung của cha mẹ bà hiện nay cũng không phải ảnh gốc. Ảnh người cha được cắt từ một bức hình chụp cùng đồng đội thời còn tại ngũ. Ảnh người mẹ đã mờ theo thời gian nên được họa sĩ phục dựng, sau đó ghép hai người vào cùng một khung.
Bộ Tư lệnh TPHCM và Công an TPHCM vừa phối hợp với chính quyền phường Bàn Cờ trao tặng di ảnh phục dựng cho các gia đình có thân nhân là liệt sĩ có nhu cầu phục dựng ảnh cũ. Bà Thúy mang tấm ảnh của cha mẹ đến chương trình.
Cầm di ảnh mới trên tay, bà không kìm được nước mắt.
"Đứng trước bức ảnh này, tôi vô cùng xúc động. Nhìn dung nhan của ba mẹ, tôi cảm giác như mình đang được ôm ấp bằng da bằng thịt, được sống trong tình yêu thương của đấng sinh thành sau mấy mươi năm xa cách", bà nói.
Với các gia đình, những tấm di ảnh được phục dựng không chỉ làm rõ gương mặt người thân đã mờ theo năm tháng. Đằng sau mỗi bức ảnh là một câu chuyện về tình thân, những cuộc chia ly và sự hy sinh của những người đã ngã xuống vì độc lập, hòa bình của Tổ quốc.
.svg){kind=icon}
