Những năm gần đây, tình hình mua bán người trong khu vực và tại Việt Nam tiếp tục diễn biến phức tạp, khó lường. Thực tiễn cho thấy, các đường dây mua bán người không chỉ hoạt động ở khu vực biên giới, vùng sâu, vùng xa mà đã lan rộng vào nội địa, đô thị lớn, trên không gian mạng và cả tuyến biển. Tội phạm triệt để lợi dụng nhu cầu tìm việc làm, di cư lao động, sự thiếu thông tin của người dân, đặc biệt là trong bối cảnh kinh tế còn nhiều khó khăn, để lừa gạt, cưỡng ép nạn nhân.
Theo nhận định của Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng (Bộ Quốc phòng), các đối tượng đẩy mạnh hoạt động trên các nền tảng trực tuyến, sử dụng mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin mã hóa, thậm chí lợi dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để tạo giọng nói, hình ảnh giả mạo, xây dựng kịch bản lừa đảo tinh vi, gây khó khăn cho công tác phát hiện, điều tra.
Mua bán người diễn ra ở hầu hết các quốc gia, trong đó trọng điểm vẫn là việc đưa nạn nhân đến các casino, đặc khu kinh tế, cơ sở game và trung tâm lừa đảo trực tuyến tại Lào, Campuchia, Myanmar.
Các tuyến biên giới Việt Nam – Lào và Việt Nam – Campuchia được dự báo tiếp tục là những “điểm nóng”. Hiện nay, phía Campuchia, hàng loạt khu tổ hợp quy mô lớn đang được xây dựng đối diện biên giới Việt Nam với tiến độ nhanh; trong khi tại Lào, các cơ sở game, công ty kinh doanh trực tuyến tập trung nhiều ở Đặc khu kinh tế Tam giác Vàng cùng với chính sách thu hút đầu tư, phát triển kinh tế, kéo theo nhu cầu lớn về lao động. Do đó, Campuchia và Lào cần số lượng lớn lao động. Đây là yếu tố làm gia tăng nguy cơ người Việt Nam bị lừa gạt, mua bán qua biên giới.
Đáng chú ý, nạn nhân và mục đích mua bán được dự báo sẽ ngày càng đa dạng. Nạn nhân có thể đến từ nhiều tầng lớp xã hội, không phân biệt giới tính, độ tuổi, trình độ học vấn. Bên cạnh các mục đích truyền thống như bóc lột tình dục, cưỡng bức lao động, ép tham gia lừa đảo trực tuyến, kết hôn trái phép với người nước ngoài, tội phạm còn có xu hướng mua bán người để lấy nội tạng, ép tham gia vận chuyển, mua bán ma túy, hoặc lợi dụng thân phận nạn nhân để thực hiện các hành vi phạm tội khác.
Trong nước, tình hình mua bán người cũng tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp: tỷ lệ thất nghiệp, thiếu việc làm ở một bộ phận người lao động chưa giảm; các dịch vụ vui chơi, giải trí trá hình tiếp tục nảy sinh; trên biển, nhu cầu lao động cho các tàu đánh cá lớn.
Trước thực trạng và dự báo nêu trên, Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng cho rằng việc nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống mua bán người đòi hỏi phải triển khai đồng bộ nhiều giải pháp.
Trước hết, cần đổi mới mạnh mẽ công tác tuyên truyền, cả về hình thức lẫn nội dung. Hoạt động tuyên truyền phải phù hợp với phong tục tập quán, trình độ nhận thức của từng nhóm đối tượng, từng địa bàn; tập trung vào nhóm có nguy cơ cao bị mua bán.
Nội dung tuyên truyền cần được thường xuyên cập nhật, kịp thời cảnh báo các thủ đoạn mới, đặc biệt là thủ đoạn lợi dụng công nghệ cao, mạng xã hội, ứng dụng trực tuyến.
Song song với đó, cần tham mưu, phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương hoàn thiện cơ chế, chính sách tạo việc làm, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho người dân ở khu vực biên giới, biển, đảo, qua đó hạn chế nguyên nhân, điều kiện phát sinh tội phạm mua bán người.
Một giải pháp quan trọng khác là rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật về phòng, chống mua bán người. Cần nghiên cứu sửa đổi, bổ sung các văn bản pháp luật liên quan để phù hợp với tình hình thực tiễn và các công ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên; đồng thời ban hành các văn bản dưới luật, hướng dẫn cụ thể về trình tự, thủ tục xác định nạn nhân, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người bị mua bán.
Cùng với đó, phải tăng cường công tác nắm tình hình địa bàn, triển khai hiệu quả các biện pháp nghiệp vụ, đổi mới phương pháp thu thập thông tin theo hướng liên kết chặt chẽ từ nội địa – khu vực biên giới – ngoại biên. Việc thu thập, phân tích thông tin trên không gian mạng cần được chú trọng hơn nữa, coi đây là “mặt trận” quan trọng trong đấu tranh với tội phạm mua bán người có yếu tố công nghệ cao, xuyên quốc gia.
Công tác tuần tra, kiểm soát biên giới, vùng biển cũng cần được duy trì chặt chẽ, nghiêm túc. Việc thực hiện đúng quy trình, thủ tục kiểm tra, kiểm soát, giám sát tại các cửa khẩu sẽ góp phần kịp thời phát hiện, ngăn chặn các hành vi mua bán người, xuất nhập cảnh trái phép. Đồng thời, cần làm tốt công tác phối hợp giải cứu, tiếp nhận, sàng lọc, xác định nạn nhân, nhất là trong số công dân do nước ngoài trao trả, nhằm củng cố thông tin, tài liệu, phục vụ xác lập chuyên án, truy xét đối tượng.
Bên cạnh đó, việc tổ chức các lớp tập huấn, đào tạo chuyên sâu về phòng, chống mua bán người, nâng cao năng lực ngoại ngữ, công nghệ thông tin cho cán bộ chuyên trách là yêu cầu cấp thiết.
Cuối cùng, cần tiếp tục đẩy mạnh phối hợp giữa các lực lượng chức năng trong nước và tăng cường hợp tác quốc tế, nhất là với các nước láng giềng, các tổ chức quốc tế, các đại sứ quán, nhằm nâng cao năng lực phòng, chống mua bán người, kịp thời giải cứu, hỗ trợ và bảo vệ nạn nhân trong tình hình mới.
.svg){kind=icon}
