Dân tộc Xơ Đăng có năm chi chính là Ca Dong, Xơ Teng, Tơ Drá, Mơ Nâm, Hà Lăng. Chi Ca Dong cư trú ở địa bàn tỉnh Quảng Ngãi. Dân tộc Ca Dong thuộc ngôn ngữ Môn Khơ Me hệ Nam Á. Cho đến nay, dân tộc Ca Dong chưa có chữ viết, nhưng có tiếng nói, có phong tục tập quán tín ngưỡng, có lễ hội, có nhạc khí mang đậm bản sắc của dân tộc mình. Người Ca Dong có nền âm nhạc phong phú, nhiều loại hình đánh, gõ, thổi, vỗ, kéo độc đáo.
Sinh ra ở vùng cao xã Sơn Tây Thượng (tỉnh Quảng Ngãi), tuổi thơ của anh Kiên được đắm mình trong những đêm hội cồng chiêng, với nếp sinh hoạt cộng đồng và lớn lên nhờ những bữa cơm lúa rẫy bên bếp lửa nhà sàn truyền thống của người Ca Dong (nhóm địa phương thuộc dân tộc Xơ Đăng).
May mắn hơn nhiều bạn bè cùng trang lứa, anh được học hành bài bản và đã tốt nghiệp ngành thanh nhạc tại Học viện Âm nhạc Huế. Từng nuôi khát vọng tự do và bay bổng cùng đam mê nghệ thuật, Kiên mang theo ước mơ bước ra khỏi bản làng để tìm con đường của riêng mình.
Đang ấp ủ bao nhiêu kỳ vọng, anh bất ngờ bị tai nạn giao thông, phải nằm điều trị dài ngày ở quê nhà. Quãng thời gian này, anh được ăn lại những món ăn truyền thống của người Ca Dong như rau rừng, lá mì, cơm độn… do chính tay mẹ nấu, gợi nhớ lại những ký ức sâu đậm về tuổi thơ.
Cảm nhận được đằng sau mỗi món ăn là câu chuyện về sự chắt chiu, về cách người Ca Dong thích ứng với núi rừng khắc nghiệt, về nếp sống được giữ gìn qua nhiều thế hệ, anh nảy ra ý định mở quán cơm để “kể” lại những câu chuyện của quê hương mình.
Sau khi lên ý tưởng và sức khỏe đã phục hồi, anh thuê đất của người thân, vay vốn kinh doanh rồi cùng vợ và gia đình từng chút một gây dựng nên quán ăn, với những dãy nhà sàn trên con dốc, bên cạnh núi rừng và những ruộng bậc thang.
Hầu hết các món ăn trong quán đều được chế biến theo kiểu truyền thống của người Ca Dong. Tuy nhiên, để phù hợp với nhiều người, anh có điều chỉnh đôi chút.
Theo anh, một món rau rừng có thể được trình bày hấp dẫn hơn, một ống cơm lam có thể được biến tấu thêm hương vị với nước dừa, lá mì giã cũng được nêm nếm làm mới khẩu vị cho thực khách.
Một số món ăn đặc trưng của người Ca Dong được anh thường xuyên phục vụ thực khách như cá niên nướng, rau dớn rừng xào tép được đánh bắt từ các con suối trong vùng. Đặc biệt anh Kiên dùng gạo lúa rẫy, loại lúa truyền thống được người Ca Dong trồng ở các sườn đồi, mỗi năm chỉ có một vụ, canh tác theo kiểu tự nhiên.
Giờ đây, quán ăn của anh Kiên đã đươc nhiều người biết đến, không chỉ người dân mà cả du khách phương xa. Họ tìm đến để được ngắm cảnh đẹp của núi rừng và hiểu thêm về những câu chuyện văn hóa đằng sau từng món ăn.
Cùng với ẩm thực, anh Kiên còn muốn gìn giữ nếp nhà xưa của người Ca Dong. Đến năm 2024, anh quyết định bắt tay vào xây dựng mô hình homestay kết hợp ẩm thực miền núi và trải nghiệm văn hóa bản địa. Anh mạnh dạn đầu tư xây dựng 3 nhà sàn truyền thống, chủ yếu bằng tre, nứa, lồ ô, gỗ rừng trồng, giữ đúng kiến trúc nhà sàn của người Ca Dong. Mọi chi tiết, từ cầu thang, sàn nhà đến mái lợp đều được làm thủ công, vừa gần gũi thiên nhiên, vừa tạo cảm giác mộc mạc, ấm cúng cho du khách.
Homestay nằm bên dòng suối Nước Min trong vắt, ngày đêm róc rách chảy; những thửa ruộng bậc thang tạo nên khung cảnh thanh bình hiếm có. Xung quanh là những cánh rừng cây xanh thẳm và những ngôi nhà sàn của người dân trong thôn vẫn được gìn giữ khá nguyên vẹn.
Bên trong nhà sàn, anh Kiên dành không gian trang trọng để treo các bộ cồng chiêng truyền thống của đồng bào Ca Dong, cùng với đó là những chiếc gùi đi núi, các sản phẩm mây, tre đan và dụng cụ sinh hoạt quen thuộc của người dân vùng cao.
Mỗi vật dụng đều có câu chuyện riêng về giá trị, cách chế tác, được anh Kiên giới thiệu cặn kẽ cho du khách, giúp họ hiểu hơn về đời sống, tập quán của cộng đồng. Với những đoàn khách có nhu cầu, anh Kiên kết nối và bố trí các nghệ nhân trong thôn đến biểu diễn cồng chiêng, hướng dẫn du khách cùng tham gia trải nghiệm...
Anh còn tận dụng mạng xã hội để quảng bá mô hình Homestay của mình. Những hình ảnh nhà sàn truyền thống, cảnh đẹp núi rừng, cách làm cơm lam, mâm cơm đậm chất núi rừng hay khoảnh khắc sinh hoạt cùng du khách được anh chia sẻ đều đặn, chân thực...
Mô hình của anh tạo thêm việc làm và thu nhập cho một số lao động địa phương, thông qua việc nấu ăn, dọn dẹp và biểu diễn văn hóa.
.svg){kind=icon}
