Một quan chức Iran nói với hãng tin CNN rằng chiến lược mới chú trọng vào các hoạt động tấn công cũng như các hành động phòng thủ nhằm vô hiệu hóa những mối đe dọa từ kẻ thù. Lập trường cứng rắn hơn này xuất hiện trong bối cảnh biên bản ghi nhớ hợp tác (MOU) giữa Mỹ và Iran nhằm chấm dứt xung đột đã chính thức hết hiệu lực hôm 17/8 mà không được gia hạn và quyền kiểm soát eo biển Hormuz vẫn là một trong những vấn đề gây tranh cãi chính.

ten lua va UAV Iran trung bay o Tehran WANA.jpg
Tên lửa và UAV của Iran được trưng bày tại Quảng trường Azadi ở thủ đô Tehran. Ảnh: WANA

Theo các nhà phân tích, giới lãnh đạo quân sự Iran tin họ đang chiếm lợi thế để buộc Mỹ phải nhượng bộ, đồng thời có thể tiếp tục cải tiến các hệ thống vũ khí của mình nhằm thu hẹp khoảng cách với những đối thủ mạnh hơn.

Điều này cũng có khả năng đồng nghĩa với việc tăng cường huy động các lực lượng đồng minh của Iran tại Yemen, Iraq và những nơi khác. Trong các tuần gần đây, lực lượng vũ trang nổi dậy Houthi thân Tehran ở Yemen đã đe dọa các tàu thuyền của Ảrập Xêút và tấn công các nhà máy lọc dầu của nước này, trong khi các nhóm dân quân được Iran hậu thuẫn tại Iraq cũng nhắm mục tiêu vào cơ sở hạ tầng dầu khí của nước đồng minh then chốt của Mỹ tại Trung Đông.

Tín hiệu khởi đầu cho lập trường mới của Tehran đã vang lên thông qua các sắc lệnh tái cơ cấu bộ máy lãnh đạo an ninh Iran được ban hành vào tuần trước dưới danh nghĩa Lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei.

"Chiến lược chuyển cuộc xung đột sang thế tấn công nếu các điều kiện của Iran không được đáp ứng chắc chắn sẽ làm thay đổi cán cân quyền lực trên thế giới", Mohammad Mokhber, một cố vấn của Lãnh tụ tối cao Khamenei nhấn mạnh.

Tân Thư ký Hội đồng An ninh quốc gia tối cao Iran Mohsen Rezaei thuộc phe cứng rắn trong Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC). Theo giáo sư Sina Azodi chuyên về chính trị Trung Đông tại Đại học George Washington, phe cứng rắn trong IRGC tin cách duy nhất để buộc Mỹ nhượng bộ là tiếp tục chiến đấu, tạo sức ép với Washington và liên tục gây tổn thất cho Tổng thống Donald Trump.

Trong sắc lệnh bổ nhiệm ông Ahmad Vahidi làm Tư lệnh IRGC, Lãnh tụ tối cao Iran Khamenei đã nhấn mạnh sự cần thiết phải tăng cường khả năng sẵn sàng cho các "hoạt động tấn công mạnh mẽ nhắm vào kẻ thù". Chuyên gia Hamidreza Azizi thuộc Viện Clingendael (Hà Lan) nhận định nhiệm vụ của ông Vahidi rõ ràng là điều chỉnh chiến lược quân sự của Iran theo hướng quyết liệt và thiên về tấn công hơn. 

Một cố vấn khác của ông Vahidi là Mohammad Reza Naqdi tiết lộ IRGC đang phát triển năng lực thực hiện các chiến dịch "trên lãnh thổ kẻ thù bất cứ khi nào có nhu cầu và mệnh lệnh". Ông Naqdi nói với đài truyền hình nhà nước IRIB rằng IRGC được giao nhiệm vụ phải có khả năng "tung đòn tấn công vào kẻ thù một cách thông minh, có chọn lọc và nhắm vào các mục tiêu cụ thể”.

Điều này ngụ ý khả năng Iran tiếp tục nhắm mục tiêu vào các cơ sở quân sự của Mỹ trong khu vực và thậm chí xa hơn, có thể tới tận châu Âu như tờ Financial Times đăng tin hôm 19/8.. Thế hệ tên lửa đạn đạo mới có khả năng cơ động cao hơn, được trang bị đầu đạn chùm cùng với việc sử dụng máy bay không người lái (UAV) theo những phương thức mới cho thấy Tehran đã nhanh chóng điều chỉnh chiến thuật trong những tháng gần đây.

Nhiều nhà quan sát nhất trí rằng thông qua việc điều chỉnh chiến lược, Iran không chỉ muốn giành quyền kiểm soát từ tay Mỹ về phạm vi và địa bàn của cuộc xung đột, mà còn cả thời điểm diễn ra giao tranh cũng như đạt lợi thế chính trị lâu dài trong khu vực.

Ông Azizi dự đoán Iran đang chuẩn bị cho cả các kịch bản ngắn hạn và dài hạn. Theo chuyên gia này, tình trạng "không chiến tranh, cũng chẳng hòa bình" hiện nay cùng với những vấn đề kinh tế ngày càng trầm trọng có thể thúc đẩy Tehran leo thang căng thẳng nhằm ép ông Trump phải dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ hoặc chấp nhận một thỏa thuận với các điều khoản có lợi hơn cho Iran. 

"Giới lãnh đạo Iran có thể đi đến kết luận rằng cái giá phải trả cho việc bước vào một cuộc xung đột mới vẫn thấp hơn cái giá của việc năng lực quốc gia dần bị bào mòn dưới áp lực kép từ các lệnh trừng phạt và lệnh phong tỏa", ông Azizi nói thêm.

Một phần trong học thuyết tấn công này là các cuộc tập kích liên tục nhưng khó lường nhắm vào những tàu chở dầu mỏ rời khỏi Vùng Vịnh nhằm duy trì giá nhiên liệu ở mức cao. Trong những tuần gần đây, một số tàu thuộc công ty dầu khí quốc doanh ADNOC của Các tiểu vương quốc Ảrập thống nhất (UAE) đã trở thành mục tiêu tấn công. Các quan chức IRGC cũng công khai đề cập đến việc phá hoại hệ thống cáp ngầm dày đặc chạy qua Vùng Vịnh, một hình thức tác chiến bất đối xứng khác.

Về lâu dài, có thể sẽ có sự thay đổi trong các ưu tiên của Iran như chuyển dịch khỏi "trục kháng chiến", vốn phần nào dựa vào các lực lượng phi nhà nước như Houthi, nhóm vũ trang Hồi giáo Hezbollah ở Lebanon và các lực lượng dân quân đồng minh tại Iraq. Tuy nhiên, Iran được cho khó có khả năng từ bỏ lợi thế chiến lược do mạng lưới các lực lượng ủy nhiệm trải khắp khu vực mang lại, ngay cả khi một số nhóm này bị Israel làm suy yếu hoặc mất chỗ đứng do thay đổi chế độ, như trường hợp tại Syria.

Ví dụ, Ảrập Xêút, một đồng minh quan trọng của Mỹ ở Trung Đông có thể rơi vào thế bị bao vây từ 3 phía nếu Iran cùng các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực đồng loạt mở cuộc tấn công. Theo một nguồn tin từ Vùng Vịnh, Iran vẫn tích cực hỗ trợ lực lượng Houthi về chuyên môn và tình báo, trong khi Houthi tư vấn cho các nhóm dân quân ở Iraq.

Tuy nhiên, trọng tâm chính của bộ máy lãnh đạo quân sự đã được cải tổ của Iran là xây dựng một cỗ máy chiến đấu linh hoạt hơn với cơ chế chỉ huy tập trung, đồng thời phát triển năng lực tên lửa và UAV.

“Chính quyền Iran cảm thấy họ đang nắm giữ lợi thế lớn và đà phát triển thuận lợi. Việc tuyên bố áp dụng thế trận mang tính tấn công hơn là động thái nhắm vào các nước láng giềng Vùng Vịnh, Mỹ và cả dư luận trong nước. Đó là biểu hiện của sự tự tin, mang ý nghĩa về mặt tâm lý cũng nhiều như việc phô trương ý đồ quân sự”, chuyên gia nghiên cứu cấp cao H.A. Hellyer tại Viện RUSI ở London bình luận.