Chiến tranh thương mại bùng nổ, ai là nạn nhân đầu tiên?

Chính sách thuế từ Mỹ, Canada, Mexico và EU có thể sẽ gây tổn hại nặng nề quá mức cho WTO.

Chính sách thuế từ Mỹ, Canada, Mexico và EU có thể sẽ gây tổn hại nặng nề quá mức cho WTO.

Cảnh tàu sân bay Anh lừng lững tiến vào Mỹ

Ngày này năm xưa: Thảm kịch khủng khiếp trong nhà hát Nga

Vén màn bí mật của đám cưới lớn nhất trong cộng đồng phù thủy

Theo tạp chí Foreign Policy, Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) có khả năng sẽ là nạn nhân đầu tiên của cuộc chiến thương mại giữa Trung Quốc, Mỹ và Liên minh châu Âu (EU). Các bên đều vi phạm quy định của chính mình, khiến cho nhiều người nghi ngờ WTO có còn thực sự là "người bảo vệ" cho một hệ thống mậu dịch dựa trên các quy tắc hay không.

{keywords}
Ảnh: CNN

Tháng 3 năm nay, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã khởi động cuộc chiến thương mại khi thông báo áp thuế 25% lên thép nhập khẩu và 10% lên nhôm nhập khẩu từ hầu hết các nước. Đến tháng 5, ông đưa thêm các mặt hàng của Canada, Mexico và EU vào danh sách. Phía Trung Quốc đã đáp trả bằng cách áp thuế lên một lượng tương đương lên thép và nhôm nhập khẩu từ Mỹ. Canada, Mexico, và the EU cũng hành động tương tự.

Để tạo vỏ bọc hợp pháp cho quyết định của mình, Mỹ viện dẫn một điều khoản hiếm khi sử dụng của WTO, đó là cho phép các thành viên dừng một số nhượng bộ thương mại vì lý do an ninh quốc gia. Chính sách thuế của ông Trump chắc chắn vi phạm tinh thần của điều khoản này, vì rất khó thấy được thép và nhôm nhập khẩu – mà chủ yếu từ các quốc gia bạn hữu - đe dọa đến an ninh quốc gia Mỹ thế nào. Nhưng về mặt chữ nghĩa của luật, ông Trump không sai.

Bởi vậy, khi một số thành viên WTO yêu cầu tổ chức này thành lập một ủy ban xem xét các hàng rào thương mại mới của Mỹ, Washington đã đưa ra thông điệp rất rõ ràng: Theo điều khoản an ninh quốc gia, WTO không thể "ngăn cản bất cứ thành viên nào đưa ra bất kỳ hành động nào mà bên đó cho là cần thiết để bảo vệ các lợi ích an ninh của mình". Theo đó, các hành động của Mỹ hoàn toàn phù hợp với quy định của WTO, và chúng nằm ngoài quyền xem xét của tổ chức này.

Tuy nhiên, hành động đáp trả của các nước lại là vấn đề khác. WTO quy định rõ ràng, khi một thành viên tin rằng có người vi phạm các quyền thương mại của mình thì phải đưa vấn đề ra cơ quan giải quyết bất đồng để xử lý. Chỉ cơ quan này mới có quyền đáp trả. Vì Trung Quốc, Canada.. đơn phương trả đũa Mỹ, nên họ đã vi phạm quy định của WTO. Do đó, không có gì ngạc nhiên khi Mỹ chính thức yêu cầu WTO xem xét.

Cuối tháng 9 vừa qua, Mỹ đánh thuế các mặt hàng nhập khẩu từ Trung Quốc trị giá 250 tỷ USD. Lần này, ông Trump viện dẫn pháp luật của Mỹ, cụ thể là điều 301 Đạo luật Thương mại 1974, để biện minh cho quyết định này. Điều này cho thấy, khi thúc đẩy cuộc chiến thương mại, Mỹ luôn dựa trên bằng các quy tắc thương mại lâu đời. 

Nếu WTO quyết định điều tra Mỹ thì Washington đơn giản là rời bỏ tổ chức này. Nếu WTO không làm, thì bất kỳ nước nào cũng có thể viện cớ các hạn chế thương mại tương lai nằm trong lợi ích quốc gia. Nếu WTO phán quyết Canada, Trung Quốc, Mexico, và EU vi phạm luật lệ thì những nước này cũng có thể chọn cách ra đi. Trường hợp nếu các đánh giá của cơ quan giải quyết bất đồng WTO không trở thành điểm gắn kết thì tranh chấp giữa Mỹ và Trung Quốc sẽ vẫn tiếp tục.

Đến nay, mọi dấu hiệu cho thấy ông Trump sẽ không lùi bước trong cuộc chiến thương mại, nhất là sau khi ông thành công trong việc tái đàm phán hiệp định với Mexico và Canada. Phía Trung Quốc cũng tỏ ra quyết liệt hơn trong việc thúc đẩy lợi ích riêng của mình.

Những người lạc quan có thể tưởng tượng ra hai viễn cảnh. Một là, chiến tranh thương mại tiếp diễn, sự gián đoạn các chuỗi cung ứng, tình trạng thất nghiệp và sự suy giảm sản lượng sẽ gia tăng. Ông Trump và các nhà lãnh đạo thế giới sẽ hiểu ra thương mại không phải là kẻ thù. Hai là, trong 2 năm tới, Nhà Trắng có thể có chủ mới và người này sẽ phục hồi nguyên trạng như trước khi xảy ra cuộc chiến tranh thương mại.

Tuy nhiên, cả hai viễn cảnh đều khá mịt mờ. Bởi lẽ ở Mỹ, quan điểm cho rằng Trung Quốc không chơi theo luật và cần bị kiềm chế không phải là điều mới lạ. Ông Trump chẳng qua chỉ là người làm cho quan điểm đó trở nên rõ nét hơn mà thôi. Thêm vào đó, Mỹ từ lâu đã tỏ ra không hài lòng với năng lực hoạt động của WTO. Các nỗ lực đưa Vòng Đàm phán thương mại Doha tới điểm kết đều thất bại. Dù cho ai lãnh đạo Nhà Trắng vào năm 2021 thì cũng sẽ đều tin rằng WTO không bảo vệ được đầy đủ các lợi ích của Mỹ, rằng Mỹ cởi mở với thương mại nhiều hơn so với các đối tác của nước này và Trung Quốc không vận dụng công bằng các luật chơi.

Làn sóng toàn cầu hóa đầu tiên - nở rộ từ năm 1870 đến đầu Thế chiến 1 - đã mang đến sự thịnh vượng bất ngờ cho thế giới phương Tây. Nhưng trong thời kỳ chiến tranh, sự quyến rũ của các mức thuế ăn xin-của-hàng xóm quá lớn để có thể làm ngơ. Một loạt các rào cản thương mại mới rốt cuộc đã góp phần làm trầm trọng thêm Cuộc Đại Suy  thoái. Ngày nay, sau một thời gian thịnh vượng kéo dài trên khắp toàn cầu sau Thế chiến 2, thế giới có thể sẽ tiến vào một thời kỳ mới của các cuộc xung đột thương mại. Liệu nó có chấm dứt hay không vẫn chưa thể biết trước được.

Thanh Hảo

Khi nào chiến tranh thương mại Mỹ-Trung sẽ chấm dứt?

Khi nào chiến tranh thương mại Mỹ-Trung sẽ chấm dứt?

Ngoại trưởng Mỹ Pompeo vừa hé lộ về thời điểm có thể chấm dứt cuộc chiến tranh thương mại Mỹ - Trung đang gây quan ngại toàn thế giới.

Công ty Mỹ ‘ngấm đòn” chiến tranh thương mại với TQ

Công ty Mỹ ‘ngấm đòn” chiến tranh thương mại với TQ

Các doanh nghiệp Mỹ ở Trung Quốc than phiền họ bắt đầu "ngấm đòn đau" từ cuộc chiến thương mại giữa hai nước.

Vì sao chiến tranh thương mại Mỹ - Trung khó dứt sớm?

Vì sao chiến tranh thương mại Mỹ - Trung khó dứt sớm?

Vì các lí do chính trị, cả Tổng thống Mỹ và Chủ tịch Trung Quốc đều thấy khó thoái lui khỏi cuộc chiến tranh thương mại đang nóng bỏng giữa hai nước.

Sợ chiến tranh thương mại, dân TQ đổ xô xem bói về ông Trump

Sợ chiến tranh thương mại, dân TQ đổ xô xem bói về ông Trump

Trước diễn tiến khó lường của cuộc chiến tranh thương mại với Mỹ, nhiều người Trung Quốc đã nhờ cậy các thầy bói về Tổng thống Trump.

Đây mới là bản chất sâu xa của chiến tranh thương mại Mỹ-Trung

Đây mới là bản chất sâu xa của chiến tranh thương mại Mỹ-Trung

Các chuyên gia đều nhận định bản chất sâu xa của chiến tranh thương mại Mỹ-Trung hiện nay không đơn thuần là vấn đề thương mại nằm ở mấy chục tỷ hàng hóa bị đánh thuế.

tin nổi bật

NATO và mối lo về khu vực cận kề Nga ở Đông Âu

Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) ngày càng lo lắng cho an nguy của các nước thành viên ở Đông Âu, khu vực cận kề Nga trước các mối đe dọa đang gia tăng.

Ấn Độ - Ẩn số lớn với phương Tây trong cuộc đối đầu với Nga

Phương Tây muốn Ấn Độ là đối tác chiến lược, trong khi Nga coi nước này là đồng minh kinh tế. Bất chấp sự lôi kéo của Mỹ và các đồng minh trong cuộc đối đầu với Nga, Ấn Độ vẫn nhất quyết không chọn bên.

Nguồn gốc cuộc khủng hoảng năng lượng ở châu Á

Giá nhiên liệu tăng khiến một loạt quốc gia ở châu Á phải đối mặt với cuộc khủng hoảng năng lượng tồi tệ nhất trong nhiều năm giữa lúc phải vật lộn với tình trạng chi phí sinh hoạt tăng nhanh.

Những điểm đáng chú ý trong luật kiểm soát súng đạn mới được Mỹ ban hành

Tổng thống Biden mới đây đã ký ban hành dự luật kiểm soát súng đạn, nhằm giải quyết các lỗ hổng đã tồn tại hơn 30 năm trong hệ thống quản lý và kiểm soát sở hữu vũ khí tại Mỹ.

Vì sao Trung Đông không đứng về phía Mỹ trong xung đột Nga - Ukraine?

Mỹ muốn Ảrập Xêút bơm thêm dầu ra thị trường và Các tiểu vương quốc Ảrập thống nhất (UAE) ngưng che giấu các tài sản cũng như siêu du thuyền của các nhà tài phiệt Nga, nhưng đều không được đáp ứng.

Lý do Trung Quốc lo ngại hệ thống Starlink của Elon Musk tại Ukraine

Việc hệ thống Starlink của Elon Musk chứng minh được hiệu quả trong cuộc xung đột Ukraine khiến Trung Quốc không hài lòng khi cho rằng đây là một phần trong kế hoạch phát triển "quân sự không gian" của Mỹ.

Cạnh tranh Mỹ-Trung, xung đột Nga-Ukraine sẽ hâm nóng Đối thoại Shangri-La?

Hội nghị thượng đỉnh an ninh hàng đầu châu Á diễn ra ở Singapore tuần này dự kiến sẽ bàn về nhiều vấn đề thu hút sự chú ý của toàn thế giới, trong đó có cạnh tranh địa chính trị Mỹ - Trung và cuộc xung đột Nga - Ukraine.

Bài toán khó của Ukraine: rút lui hay quyết giữ một thành phố 'chết'

Tình thế tại thành phố Sievierodonetsk giống như câu hỏi mà Ukraine phải tự trả lời từ khi cuộc xung đột nổ ra, họ muốn tránh thương vong ngắn hạn hay sẵn sàng đánh đổi.

Lệnh cấm vận dầu Nga của EU có thực sự hiệu quả?

Quyết định cấm vận dầu Nga của EU dựa trên một tính toán đơn giản: Các nước EU không nhập khẩu dầu khí sẽ làm giảm một nửa lợi nhuận của Nga. Song, lệnh cấm này có thực sự hiệu quả?

Hy vọng của Ukraine sau hơn 100 ngày giao tranh với Nga

Sau hơn 100 ngày giao tranh, Ukraine đang cố gắng chống chọi với hỏa lực áp đảo của Nga ở mặt trận phía đông đủ lâu để vũ khí phương Tây kịp đến và có thể tạo cho họ lợi thế cần thiết.

Viễn cảnh Mỹ mong muốn khi chiến sự Ukraine kết thúc

Chính phủ Mỹ vẫn đang thể hiện sự ủng hộ và cung cấp khí tài quân sự cho Kiev trong cuộc xung đột với Moscow. Nhưng viễn cảnh kết thúc ra sao mới làm cho chính quyền của Tổng thống Biden chấp nhận?

Đòn trừng phạt mới của EU ảnh hưởng đến Nga thế nào?

Lệnh cấm vận mới của Liên minh châu Âu (EU) chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến xuất khẩu dầu thô của Nga, nhưng có thể sẽ không gây tổn hại lớn đến nền kinh tế nước này cho đến khi các giới hạn chính thức có hiệu lực.

'Gót chân Asin' của dầu mỏ Nga

Nga đến nay đã giảm bớt được phần lớn tác động của các lệnh trừng phạt với việc kinh doanh dầu mỏ. Song, ngành bảo hiểm đe dọa sẽ giáng đòn vào hoạt động, trừ khi Moscow có thể lấp đầy khoảng trống do các công ty phương Tây để lại.

Nước Nga thay đổi ra sao sau 3 tháng chiến sự với Ukraine?

Khi Tổng thống Vladimir Putin tuyên bố mở chiến dịch quân sự đặc biệt ở Ukraine, nhiều người Nga cảm thấy xung đột dường như ở rất xa lãnh thổ.

Vì sao Thổ Nhĩ Kỳ muốn chặn Thụy Điển, Phần Lan gia nhập NATO?

Sau do dự ban đầu, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan đã tăng gấp đôi đe dọa của ông về việc sẽ phủ quyết đơn xin gia nhập tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) của Phần Lan và Thụy Điển.