Có thành cường quốc, đạo đức vẫn xuống cấp nếu…

Khi lời nói, sách vở, và thực tế cuộc sống khớp nhau hài hòa như thế thì người dân có lòng tin, coi trọng sách vở, và ý thức giữ gìn văn minh kỷ luật xã hội sinh ra một cách tự nhiên thành nền tảng đạo đức.

 

 

 - Khi lời nói, sách vở, và thực tế cuộc sống khớp nhau hài hòa như thế thì người dân có lòng tin, coi trọng sách vở, và ý thức giữ gìn văn minh kỷ luật xã hội sinh ra một cách tự nhiên thành nền tảng đạo đức.

Mới đây, trả lời câu hỏi của đại biểu quốc hội về vấn đề đạo đức, vị bộ trưởng phụ trách lĩnh vực văn hóa, thể thao, du lịch thừa nhận, sự xuống cấp của đạo đức xã hội hiện diễn biến rất phức tạp với nhiều biểu hiện. Và theo ông, nguyên nhân thì có nhiều nhưng chốt lại, sự sa sút xuất phát từ “kinh tế là cái gốc”.

Tiền có mua được đạo đức?

Nội hàm từ “kinh tế” khá rộng, có những khía cạnh của kinh tế ảnh hưởng lên đạo đức. Ví dụ, giải Nobel Kinh tế năm 2018 được trao cho hai nhà nghiên cứu người Mỹ William Nordhaus và Paul Rome về những khám phá của họ giúp đạt được tăng trưởng kinh tế toàn cầu bền vững lâu dài cũng là cách đề cao yếu tố đạo đức trong phát triển kinh tế.

Nhưng nói kinh tế theo nghĩa là gốc của đạo đức là cách đặt vấn đề cần phải được tranh luận cho tỏ tường.

Báo chí không ít lần đề cập chuyện có những người ăn vận sang trọng ngồi xế hộp mà lại quăng bịch rác ra đường, một số thanh niên vẻ ngoài sang chảnh nhưng lại có hành vi thiếu chuẩn mực nơi công cộng…

Trên bình diện quốc gia, GDP nước ta trước đây trên dưới 1.000 thì nay là trên 2.400 USD, vậy nếu tính sơ sơ một cách cơ học, đạo đức ít ra phải cao… gấp đôi so với trước chứ? 

{keywords}
Vì sao đạo đức xuống cấp là một câu hỏi được đặt ra nhiều lần. Ảnh minh họa

Nhiều vấn đề tôi gặp trong đời sống cũng cho thấy sự tréo nghoe giữa đồng tiền và đạo đức, văn hóa.

Một sáng cuối tuần tôi ra chợ gần nhà mua trái cây. Khi xách bịch quýt đi chục mét thì thấy chị bán hàng chạy theo tay cầm hai trái quýt nhét vào bịch của tôi, hỏi lý do thì chị không trả lời. Sau này mua quen rồi hỏi chuyện, chị nói: Đi chợ mua đồ thì phải trả giá, đây nói giá cao chút để khách trả xuống bán là vừa, anh không trả giá làm cho tui bán mắc... À ra thế, ở giữa chợ đời có người bán mắc cho khách 5-7 ngàn là run tay, thấy lòng bất an!

Cũng gần khu chợ này có tiệm cơm bình dân thỉnh thoảng tôi ghé ăn. Anh chủ quán là người ruột để ngoài da, cơm thêm, trà đá không tính tiền, rau sống ăn thoải mái, mọi yêu cầu của khách đều được đáp ứng với nụ cười thân thiện. Một hôm ăn xong tôi không có tiền nhỏ đưa tờ 500 ngàn, chủ tiệm không có tiền thối. Anh nói: để đó lần sau ra ăn rồi tính.

Tôi qua bên đường có siêu thị nhỏ mua mấy món đồ lấy tiền trả thì anh tỏ vẻ không vui, nói: "bộ chê tui nghèo không có tiền cho anh thiếu vài bữa hay sao"? Nhìn bịch nấm linh chi tôi đang cầm, anh dặn "cái đó đi mấy bước ra chợ mua cho rẻ, trong đó bán mắc". Thì ra ngoài tính tình rộng rãi, anh còn là người biết lo việc của người khác! Tiệm cơm của ông lúc nào khách cũng đông vui chắc một phần cũng từ cái tâm của chủ tiệm.

Dì Sáu bán bánh lọc trong con hẻm nhỏ, tôi thích ăn vì gia vị giống món bánh lúc sinh thời mẹ tôi làm. Nhưng cái hẻm dì ngồi bán khá nhỏ, có lúc đi công việc về bằng ô tô thèm mà ghé ăn không được. Nghe tâm sự, dì cho tôi số điện thoại, nói: "khi mô đi xe to thì đứng đầu đường gọi dì cầm ra cho". Một lần tôi gọi, chốc sau thấy dì tất tả cầm hộp bánh chạy ra, ngoài tiền bánh tôi gởi thêm chút tiền công dì dứt quyết không lấy: "Mi bắt tau lấy thì lần sau gọi tau không đem ra mô"... Cái giọng Huế thần thánh cứ vẳng bên tai mỗi khi tôi có dịp đi qua con đường này!

Tôi có thể kể cả chục câu chuyện tương tác dễ thương của tôi với những người lao động bình dân, những người ăn bữa mai lo bữa hôm nhưng cư xử tự trọng, tình nghĩa như thế, họ nghèo mà đạo đức không hề thấp! Chị bán trái cây, ông chủ tiệm cơm, dì Sáu bánh lọc... là một phần nguyên nhân làm tôi yêu cuộc sống, khiến những đứa con tha hương dù thành ông này bà nọ, ở xa cách mấy cũng muốn quay về, nếu chưa về được thì trong lòng đau đáu hai chữ quê hương!

Nhưng tôi cũng còn những niềm đau đáu khác. Tôi đã đọc một tài liệu về "Những tên tội phạm cổ cồn trắng" (white-collar crimes) nói về sự phạm pháp của tầng lớp có địa vị cao trong xã hội như chính trị gia, giám đốc tín dụng ngân hàng, nhà môi giới chứng khoán nổi tiếng, chuyên gia đa cấp... Những thành phần trang phục bóng bẩy đi xế đắt tiền, ngồi phòng máy lạnh... họ có nhiều cơ hội chỉ dạy người khác, thậm chí rao giảng đạo đức. Nhưng ở góc độ tội phạm học, vi phạm của họ gây tán gia bại sản không biết bao nhiêu gia đình, có thể gây đình trệ một nền công nghiệp của xã hội, người bị liên lụy đến hàng chục hàng trăm...

Thời gian qua ở nước ta loại tội phạm này nổi lên khá nhiều và chưa có dấu hiệu dừng lại. Đó là những Huyền Như, Vũ Nhôm, Trịnh Xuân Thanh, Phạm Công Danh, Phan Văn Vĩnh, Nguyễn Thanh Hóa, Dương Chí Dũng...,

Dẫn những câu chuyện này ra không phải bởi tôi “kỳ thị” người giàu có. Sự giàu có chính đáng trong xã hội, thời đại nào cũng đáng trân trọng và cần được trân trọng. Ở đây, tôi chỉ muốn chia sẻ một khía cạnh mà tôi tán đồng trong phần tranh luận của vị đại biểu với ông Bộ trưởng trên nghị trường, đó là: Tiền không thể mua được đạo đức xã hội.

Củng cố nền tảng đạo đức xã hội

Trong một lần chờ xe đi sân bay, tôi vào tiệm sách ở ga Tokyo, tranh thủ đọc mấy trang sách viết về lòng trắc ẩn. Khi xe đến, trên đường đi những điều tôi vừa đọc được chứng thực qua cái cách xã hội Nhật quan tâm người khuyết tật như vỉa hè đi bộ, chỗ ngồi ưu tiên trên xe, nhân viên xã hội xuất hiện khi xe đến trạm... 

{keywords}
Thiết kế vỉa hè đi bộ thể hiện sự quan tâm đối với người khuyết tật. Ảnh: Trúc Nguyễn

Một lần khác khi thấy một anh công dân Nhật dùng chiếc máy xúc lên từng xới đất dưới rãnh sâu gần 3m nhặt những viên xà bần nhỏ cỡ nắm tay trẻ em lẫn trong đất để riêng ra, thấy tôi ngạc nhiên thì được giải thích: sắp hạ đặt hệ thống cống nên phải tìm cho hết các cục xà bần lẫn trong đất để khỏi gây ô nhiễm nguồn nước ngầm. Anh nói thêm, nước ngầm vùng này nổi tiếng độ tinh khiết...

Tôi tự nhủ "làm việc không đâu, nước ngầm mà nói tinh khiết ai kiểm chứng"... Nhưng trên chuyến bay của hãng ANA (All Nippon Airways) tôi được cô tiếp viên phát chai nước ngoài nhãn ghi: "Nước đóng chai được lấy từ nguồn ở thị trấn Nuyzen", tên vùng đất trong câu chuyện tôi vừa kể trên.

Vậy đó, tôi thầm nghĩ, khi lời nói, sách vở, và thực tế cuộc sống khớp nhau hài hòa như thế thì người dân có lòng tin, coi trọng sách vở, và ý thức giữ gìn văn minh kỷ luật xã hội sinh ra một cách tự nhiên thành nền tảng đạo đức.

Thiết nghĩ, văn minh xã hội, đạo đức con người là tổng hòa của nhiều yếu tố mà kinh tế chỉ là một, còn tựu trung nhất phải kể đến yếu tố văn hóa giáo dục, pháp luật nghiêm minh, sự gương mẫu của ba giềng mối là nhà trường, gia đình và xã hội. Và nhìn sâu xa, các giềng mối trên phải được xây dựng trên một cái nền chính trị liêm chính. Lòng tin của người dân vào thể chế, ý kiến của người dân phải được tôn trọng, chính khách nói phải đi đôi với làm, người tài đức phải được trọng dụng, pháp luật phải công bằng nghiêm minh, người làm công vụ phải trong sạch minh bạch tài sản v.v... là những điều cần củng cố để xây dựng đạo đức văn minh xã hội.

Lương không đủ sống mà một số cán bộ xây dinh cơ biệt phủ rồi nói tài sản do buôn chổi nuôi heo mà có. Tài sản quốc gia lọt vào tay các nhóm lợi ích hoặc những cá nhân biến chất, v.v… Những chuyện nghiêm trọng như thế mà không xử lý nghiêm khắc, đến nơi đến chốn thì dẫu Việt Nam có vươn lên thành cường quốc kinh tế thế giới e cũng không giải quyết được vấn đề đạo đức, văn hóa xuống cấp.

Trúc Nguyễn

Thưa đại biểu, có thật ‘văn hóa xuống cấp’?

Thưa đại biểu, có thật ‘văn hóa xuống cấp’?

Trong 30 năm Đổi mới, văn hóa Việt Nam thực ra có rất nhiều thành tựu đáng khen, mà có lẽ những người làm trong ngành văn hóa có thể thay tôi liệt kê.    

Khen tóc đẹp, rủ sinh viên café, giảng viên ‘có đạo đức’ không?

Khen tóc đẹp, rủ sinh viên café, giảng viên ‘có đạo đức’ không?

Cuộc tranh luận về hành vi của thầy giáo kia đáng lẽ sẽ được giải quyết ổn thỏa, nếu chúng ta có một quy tắc nghề nghiệp chỉ rõ hành vi nào là bị cấm để bảo vệ “đạo đức nhà giáo”.    

Tôi bất ngờ vì cách con được dạy đạo đức ở Mỹ

Tôi bất ngờ vì cách con được dạy đạo đức ở Mỹ

Nghe những câu chuyện của con, tôi đâm suy nghĩ về cách thức dạy đạo đức trong nhà trường Việt Nam.

Triển lãm cơ thể người: Phạm luật, phi đạo đức hay sai thời điểm?

Triển lãm cơ thể người: Phạm luật, phi đạo đức hay sai thời điểm?

“Lúc này chưa thích hợp để tổ chức triển lãm “Sự bí ẩn đặc biệt của cơ thể người” ở Việt Nam. Và, cái gì phục vụ mục đích khoa học thì đừng bán vé thương mại", Họa sỹ-KTS Lý Trực Dũng.

Học đạo đức, việc học hàng ngày

Học đạo đức, việc học hàng ngày

Về chức năng, nhiệm vụ, Viện Đạo đức học sẽ dạy cán bộ đạo đức và những chuẩn mực đạo đức trong Đảng.

 

 

tin nổi bật

Quảng Nam: Nâng cấp đường biên giới, tuyên truyền Luật Biên phòng Việt Nam tới bà con

UBND tỉnh Quảng Nam vừa phê duyệt dự án 47 tỷ đồng nâng cấp tuyến đường biên giới; Lực lượng Biên phòng tỉnh đổi mới hình thức tuyên truyền Luật Biên phòng Việt Nam tới bà con.

Ngày hội Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2022 tại Bình Dương

TECHFEST VIETNAM 2022 hướng tới tìm kiếm những giải pháp cho các lĩnh vực chịu nhiều tác động của đại dịch Covid-19 và có tiềm năng trong tương lai.

Với lợi thế từ UKVFTA, dư địa cho cá tra xuất khẩu sang thị trường này vẫn rộng mở

Lạm phát tại Anh liên tục tăng nóng kể từ đầu năm nay, song dư địa cho cá tra xuất khẩu sang thị trường này vẫn đang rộng mở, đặc biệt với lợi thế thuế quan nhập khẩu theo hiệp định thương mại tự do Việt Nam – Anh (UKVFTA).

Cạnh tranh trên thị trường Anh, phải nắm bắt được xu thế thị trường, văn hóa tiêu dùng

Nếu doanh nghiệp chịu khó đáp ứng, năng lực cạnh tranh sẽ phát triển trong dài hạn. Và không nên coi các tiêu chuẩn, quy định như rào cản, mà đây chính là thách thức để doanh nghiệp học hỏi vượt qua, vươn lên.

Đẩy mạnh chuyển đổi số ngành tài nguyên và môi trường tỉnh Bình Dương

Sở Tài nguyên và Môi trường Bình Dương đã và đang đẩy mạnh chuyển đổi số, từ đó có những đóng góp tích cực, hiệu quả trong công cuộc xây dựng, phát triển kinh tế - xã hội.

“Dân vận khéo” trong thực hiện nếp sống văn hóa văn minh ở xã Minh Hòa

Đề án “Công tác dân vận tham gia xây dựng nếp sống văn hóa văn minh” ở Minh Hòa, huyện Dầu Tiếng, tỉnh Bình Dương đã từng bước đi vào cuộc sống và trở thành phong trào thi đua sôi nổi, thu hút đông đảo nhân dân tham gia.

Hội thảo Biển Đông lần thứ 14: "Biển hòa bình – Phục hồi bền vững"

Hội thảo Biển Đông lần thứ 14 hướng tới mục tiêu tìm hiểu những thay đổi địa chính trị toàn cầu mới nhất trên Biển Đông, xác định các rủi ro tiềm ẩn và tìm cách khôi phục lòng tin, thúc đẩy đối thoại và hợp tác.

Bế mạc Hội thảo quốc tế về Biển Đông lần thứ 14

Hội thảo khoa học quốc tế về Biển Đông lần thứ 14 về chủ đề “Biển hòa bình-Phục hồi bền vững” đã kết thúc tốt đẹp

Xuất khẩu thủy sản sang Anh đang có những tín hiệu tích cực

Dư địa cho cá tra xuất khẩu sang thị trường này vẫn đang rộng mở, đặc biệt với lợi thế thuế quan NK theo hiệp định thương mại tự do Việt Nam – Anh (UKVFTA).

Bình Dương tăng cường hợp tác với tỉnh Yamaguchi (Nhật Bản)

Chủ tịch UBND tỉnh Bình Dương đề nghị tăng cường hợp tác nhiều lĩnh vực từ công nghiệp, khoa học công nghệ, y tế, giáo dục và nông nghiệp công nghệ cao… với tỉnh Yamaguchi (Nhật Bản).

Hội chợ Sâm Lai Châu năm 2022: Dấu ấn quan trọng và lan tỏa nhiều giá trị

Hội chợ Sâm Lai Châu năm 2022 đã tạo được sức lan tỏa, mang lại nhiều giá trị, những dấu ấn quan trọng, góp phần giới thiệu tiềm năng, lợi thế, chính sách ưu đãi đầu tư phát triển và quảng bá cây sâm bản địa quý hiếm.

Bình Dương tận dụng các Hiệp định thương mại tự do hiệu quả của các DN trên địa bàn

Với Hiệp định UKVFTA: Bình Dương xuất khẩu đạt 224,1 triệu USD, giảm 15,22% so với cùng kỳ, chiếm 0,8% tổng kinh ngạch xuất khẩu cả tỉnh; nhập khẩu đạt 43 triệu USD, giảm 26,75% so với cùng kỳ

Luật Đất đai sửa đổi cần khắc phục những bất cập đang có trong luật hiện hành

Theo đại biểu Trần Nhật Minh, việc sửa đổi lần này cần khắc phục những bất cập đang có trong luật hiện hành, đảm bảo thống nhất trong hệ thống pháp luật, đảm bảo quyền lợi của người sử dụng đất.

Những cách thức thoát nghèo đầy năng động của người dân huyện Văn Chấn

Bằng sự nỗ lực của chính mình cùng những chính sách hỗ trợ, những chương trình mục tiêu, sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, nhiều người dân ở huyện Văn Chấn, tỉnh Yên Bái đã vươn lên làm giàu từ chính quê hương mình.

An ninh, an toàn, tự do hàng hải, hàng không tại Biển Đông là lợi ích chung

Các nước kêu gọi ASEAN và Trung Quốc thực hiện đầy đủ và hiệu quả Tuyên bố Ứng xử giữa các Bên ở Biển Đông (DOC), xây dựng Bộ Quy tắc Ứng xử tại Biển Đông (COC) hiệu quả, thực chất, phù hợp với luật pháp quốc tế, trong đó có UNCLOS 1982.