Treo điện thoại lên cọc để bắt sóng
Trên con đường núi lởm chởm đá tai mèo dẫn về bản Lân Đặt, chị Đặng Thị Múi người dân tộc Dao vừa bước nhanh vừa xem những video ngắn trên điện thoại. Chặng đường leo núi kéo dài khoảng một tiếng rưỡi dường như bớt xa hơn khi chị có thể kết nối Internet ngay trên đường đi.
Ít ai hình dung rằng, trước đây, chiếc điện thoại di động của người dân nơi này phần lớn chỉ để xem giờ. Muốn gọi điện, họ phải mang máy lên núi, dò từng vị trí có tín hiệu rồi đóng cọc, treo điện thoại lên để giữ được sóng.
Anh Bàn Phúc Trình, người dân bản Lân Đặt, kể rằng có thời điểm bà con phải dựng một chiếc lán tạm trên đỉnh đèo làm nơi hứng sóng. Khi phát hiện vị trí có tín hiệu, người dân đóng cọc tại đó, treo điện thoại lên và mỗi khi cần liên lạc lại phải đi đến đúng chỗ ấy.
Cuộc sống của người dân gần như tách biệt với bên ngoài. Bản nằm lọt giữa thung lũng, được bao quanh bởi núi cao, đường đi lại khó khăn.
Muốn ra ngoài, người dân phải đi bộ qua những lối mòn đá tai mèo gần 2 tiếng đồng hồ, kết hợp sử dụng bè hoặc mảng qua khu vực sông nước.
Bản từng có 19 hộ dân tộc Dao, nhưng do điều kiện sống thiếu thốn, một số gia đình đã chuyển đi, hiện còn 16 hộ. Bản chưa có điện lưới quốc gia, đường giao thông chưa hoàn thiện, việc đi lại càng khó khăn vào mùa mưa lũ.
Sinh kế của người dân chủ yếu dựa vào trồng lúa, ngô, bắt cá, bắt cua và mang nông sản ra ngoài bán. Thu nhập ít ỏi, cuộc sống quanh năm vất vả. Khi nước dâng cao, bản có thể bị chia cắt, việc liên lạc với bên ngoài gần như bất khả thi.
Chị Múi có hai người con, nhưng cả hai đã rời quê đi làm công nhân ở Bắc Giang sau khi học xong. Nhiều gia đình khác ở bản cũng vậy, những đứa trẻ lớn lên là đi làm thuê. Trước đây, ở bản từng có lớp học cắm bản với 2 giáo viên, nhưng sau đó không còn. Trẻ em từ lớp mẫu giáo đã phải xa cha mẹ và ra trung tâm xã ở trọ để đi học, khiến cả bản thiếu vắng tiếng nói, tiếng cười của trẻ nhỏ.
Trong hoàn cảnh ấy, một cuộc gọi hỏi thăm con cái, thông báo khi có người đau ốm hay tìm kiếm sự hỗ trợ lúc mưa lũ đều có thể trở thành việc khó khăn.
40 ngày vượt núi, băng rừng đưa sóng di động, Internet về bản
Cuộc sống của người dân bản Lân Đặt bây giờ đã sang trang mới. Để đưa sóng di động đến Lân Đặt, lực lượng kỹ thuật Viettel Lạng Sơn phải tìm lời giải cho hàng loạt bài toán về vận chuyển, thi công và năng lượng.
Anh Nguyễn Văn Thụ, Giám đốc Chi nhánh Công trình Viettel Lạng Sơn, cho biết bản nằm biệt lập trong thung lũng, muốn tiếp cận phải vượt qua cánh đồng và những ngọn núi cao. Việc đưa vật tư, thiết bị từ ngoài vào là thách thức lớn nhất.
Có thời điểm, đơn vị phải tận dụng mùa nước dâng để vận chuyển vật tư bằng bè đến gần chân núi, sau đó tiếp tục gùi bộ qua những cung đường hiểm trở.
Phương án sử dụng thiết bị bay không người lái cũng được tính đến, nhưng gặp những trở ngại kỹ thuật. Các thiết bị được tính toán, chia nhỏ và thiết kế từ trước, nhằm hạn chế tối đa việc sử dụng máy móc thi công tại chỗ.
Do khu vực chưa có điện lưới, trạm phát sóng phải sử dụng hệ thống năng lượng mặt trời kết hợp ắc quy lưu trữ. Phương án được tính toán để bảo đảm trạm có thể hoạt động liên tục khoảng một tuần ngay cả khi thiếu ánh nắng mặt trời.
Đặc điểm dân cư sống thành hai cụm cách biệt cũng khiến đơn vị phải thiết kế hai điểm năng lượng mặt trời để người dân có thể sạc điện thoại.
Quá trình từ thiết kế, vận chuyển vật tư đến lắp đặt và phát sóng kéo dài khoảng 40 ngày. Người dân trong bản, trong đó có anh Bàn Phúc Trình, đã cùng vận động bà con hỗ trợ lực lượng thi công cõng thiết bị qua núi.
“Mặc dù số hộ dân ở bản Lân Đặt rất ít, nhưng bà con đã bỏ ra rất nhiều công sức cùng với anh em Viettel xây dựng trạm phát sóng. Nhìn thấy các anh bộ đội không quản ngại vất vả vào tận bản xa xôi để giúp đỡ đồng bào xây dựng hệ thống viễn thông, bà con thực sự rất biết ơn và quý mến. Tôi cũng động viên bà con rằng từ trước tới nay mình đã chịu khổ nhiều rồi, giờ chịu khó vất vả một chút để đưa bằng được sóng di động và Internet về bản để cả bản cùng được xem tin tức. Giờ ở bản đã có sóng điện thoại, người dân có thể vào mạng Interrnet. Tôi thấy mình như trẻ lại”, anh Trình nói.
Theo anh Thụ, trạm phát sóng chính thức hoạt động vào ngày 2/9/2026, đúng dịp Quốc khánh. Đây cũng là ngày người dân Lân Đặt lần đầu tiên có thể sử dụng mạng di động để liên lạc thuận tiện hơn với bên ngoài.
Thượng tá Lê Duy Dương, Giám đốc Chi nhánh Viettel Lạng Sơn, cho biết theo kế hoạch của Chính phủ và Bộ Quốc phòng, Viettel được giao triển khai phủ sóng 1.337 vị trí lõm sóng trên toàn quốc, trong đó Lạng Sơn có 100 điểm.
Lạng Sơn là địa phương có số lượng vị trí lõm sóng đứng thứ hai trong số 18 tỉnh thuộc Khu vực 1, sau Sơn La. Các điểm này chủ yếu nằm ở địa bàn xa xôi, địa hình cao, đường đi khó khăn. Ngoài xây dựng nhà trạm, lực lượng thi công còn phải triển khai các tuyến truyền dẫn băng qua đồi núi và hẻm vực sâu.
Ông Dương cho biết tiến độ hoàn thành nhà trạm tại các vị trí thuộc chương trình đã đạt khoảng 90% theo thông tin đơn vị cung cấp.
Với những nơi không thể vận chuyển vật tư bằng đường bộ, Viettel nghiên cứu phương án sử dụng drone; các tuyến cáp qua đầm, hồ rộng cũng đòi hỏi giải pháp kỹ thuật riêng.
Có sóng di động, người dân có thể gọi video cho chủ tịch xã
Với người dân Lân Đặt, thay đổi lớn nhất không chỉ nằm ở những vạch sóng xuất hiện trên màn hình điện thoại mà còn ở khả năng kết nối với chính quyền, tiếp cận thông tin và tìm kiếm sự trợ giúp khi cần thiết.
Chia sẻ với VietNamNet, ông Nguyễn Quang Hòa, Chủ tịch UBND xã Hữu Liên, cho biết trước đây, khi chưa có sóng, chính quyền phải tranh thủ các ngày chợ phiên vào mùng 2 và mùng 7 âm lịch để nắm tình hình người dân.
Một số thông tin được chuyển qua trưởng thôn hoặc thông qua những điểm có sóng chập chờn trên đèo Bụt. Việc trao đổi thông tin vì thế vừa vất vả vừa bị động, đặc biệt trong mùa mưa lũ, khi nước dâng cao khiến đường vào bản bị chia cắt.
“Khi xem clip những câu nói rất chân thật của người dân ở Lân Đặt rằng trước đây mua điện thoại về "chỉ để làm cảnh" không thể gọi điện hay xem tin tức được, còn giờ đây có sóng Viettel đã có thể gọi video call nên không chỉ cá nhân tôi mà anh em cán bộ xã khi xem cũng vô cùng xúc động. Đó là niềm vui đến từ tận đáy lòng của bà con Lân Đặt. Bây giờ Lân Đặt đã có sóng, tuy đường đi lại còn nhiều vất vả nhưng bà con có vướng mắc hay cần thông tin gì có thể gọi điện video call trực tiếp cho Chủ tịch xã để giải quyết”, ông Hòa nói.
Theo lãnh đạo xã, kết nối viễn thông giúp chính quyền nắm bắt thông tin hai chiều nhanh hơn, theo dõi tình hình an toàn của người dân trong mùa mưa lũ và kịp thời triển khai hỗ trợ.
Người dân cũng có thể tiếp cận các chủ trương, chính sách và thực hiện thủ tục hành chính trực tuyến mà không phải vượt quãng đường núi vất vả để ra trung tâm xã.
Ở góc độ sinh kế, sóng Internet mở thêm cơ hội để người dân cập nhật giá nông sản, tìm hiểu kỹ thuật trồng trọt, tiếp cận thông tin về giống cây trồng, vật tư và học hỏi kinh nghiệm sản xuất.
Lân Đặt nằm trong Khu bảo tồn thiên nhiên Hữu Liên, có cảnh quan đẹp và bản sắc văn hóa đặc sắc của đồng bào Dao Lùng Gang.
Theo ông Hòa, khi hạ tầng viễn thông được cải thiện, người dân có thêm điều kiện quảng bá cảnh đẹp, nông sản và văn hóa địa phương trên mạng xã hội, qua đó từng bước phát triển du lịch cộng đồng.
Hiện xã tiếp tục triển khai các giải pháp về điện năng lượng mặt trời, nước sinh hoạt và đường giao thông cho người dân.
Sau nhiều năm sống trong cảnh biệt lập, người dân Lân Đặt đã có thể gọi điện, xem tin tức và kết nối với thế giới bên ngoài.
Sóng di động chưa thể thay thế đường giao thông hay điện lưới quốc gia, nhưng đã mở ra một con đường khác để thông tin, tri thức và cơ hội phát triển đến gần hơn với bản làng vùng sâu.
.svg){kind=icon}
