Quỹ đất an toàn, tiến độ xây dựng và khả năng chi trả của người dân đang là những vướng mắc khiến hành trình đến nơi ở mới kéo dài.
Có vốn, có mặt bằng vẫn chưa thể đón dân
Thực tế tại tỉnh Nghệ An cho thấy, ngay cả khi vốn đã được bố trí và công trình đã triển khai, việc di dời vẫn có thể đình lại. Kết thúc giai đoạn 2021-2025, tỉnh mới hoàn thành 2 trong 4 dự án tái định cư thuộc Dự án 2 của Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi.
Tại khu tái định cư bản Nam Tiến 2, xã Hữu Kiệm, công trình có tổng vốn hơn 17,8 tỷ đồng từ ngân sách Trung ương, đã thi công khoảng 70% nhưng phải dừng do phát sinh bất ổn về địa chất, địa hình.
Ông Nguyễn Văn Long - Chủ tịch UBND xã Hữu Kiệm, cho biết, Dự án đang được trình điều chỉnh quy hoạch do sạt lở; một số lô đất ở phải cắt giảm để điều chỉnh thiết kế và chờ thẩm định, phê duyệt.
Ðây là khó khăn cần được tính từ khâu chọn đất: Nơi đón người dân rời vùng nguy hiểm cũng phải bảo đảm an toàn lâu dài. Ðất bằng để san nền chưa đủ; địa điểm tái định cư còn cần được khảo sát kỹ về địa chất, thoát nước và nguy cơ sạt trượt. Nếu phát hiện bất ổn khi đã thi công, thời gian chờ đợi sẽ kéo dài, trong khi quy mô bố trí dân cư có thể phải thu hẹp.
Tại khu tái định cư Khe Hộc, bản Huồi Pủng, xã Hữu Khuông, dự án hơn 33 tỷ đồng đến tháng 6/2025 mới khởi công sau quá trình hoàn thiện thủ tục, điều chỉnh thiết kế. Công trình đạt khoảng 70% khối lượng, nhưng nằm giữa núi cao và lòng hồ thủy điện Bản Vẽ nên việc vận chuyển vật liệu thường bị mưa lũ làm gián đoạn. Hơn 22,4 tỷ đồng vốn được kéo dài sang năm 2026 vẫn chưa giải ngân.
Ông La Văn Thái - Chủ tịch UBND xã Hữu Khuông cho biết, địa phương đã kiến nghị gia hạn thời gian hoàn thành đến cuối tháng 10/2026.
Tại thôn Tân Hồng, xã Trường Sơn, tỉnh Quảng Trị, một khu tái định cư trị giá 4,5 tỷ đồng hoàn thành từ tháng 5/2025 đã được đầu tư mặt bằng, điện, nước để bố trí cho 12 hộ dân sống trong vùng có nguy cơ thiên tai. Tuy nhiên, đến tháng 8/2026, mới chỉ có 4 hộ xây dựng nhà ở, khiến khu tái định cư chưa phát huy đầy đủ hiệu quả đầu tư.
8 hộ còn lại vướng nghĩa vụ tài chính về đất. Có gia đình được thông báo phải nộp hơn 80 triệu đồng mới có thể nhận đất tái định cư, vượt quá khả năng xoay xở. Hạ tầng đã có nhưng người dân chưa đủ điều kiện tiếp cận, khiến mục tiêu đưa các hộ ra khỏi vùng nguy hiểm vẫn chưa hoàn thành.
Đưa việc di dời đi trước mùa mưa
Những trường hợp trên đặt ra yêu cầu theo dõi tiến độ di dời đến từng nhóm hộ, từng dự án. Nơi chưa có đất cần sớm hoàn thành khảo sát; nơi đang thi công phải xác định rõ hạng mục còn thiếu và thời hạn bàn giao; nơi đã có hạ tầng cần giải quyết việc giao đất, hỗ trợ làm nhà. Mỗi vướng mắc phải có đầu mối chịu trách nhiệm xử lý.
Hình thức bố trí dân cư cũng cần phù hợp từng địa bàn. Bên cạnh phương án xen ghép cho 480 hộ tại 21 xã sau thiên tai năm 2025, Nghệ An đã phê duyệt phương án bố trí ổn định dân cư xen ghép năm 2026 cho 175 hộ tại 14 xã, với kinh phí hơn 52 tỷ đồng. Trong đó, Yên Hòa có 35 hộ, Hữu Kiệm 31 hộ, Nhôn Mai 23 hộ và Mỹ Lý 20 hộ.
Bố trí xen ghép có thể giúp giảm thời gian chờ xây dựng khu tập trung nếu tìm được đất hợp pháp, an toàn và có hạ tầng phù hợp. Tuy vậy, dù lựa chọn cách nào, phương án cũng cần tính đến tiền làm nhà, khả năng chi trả và điều kiện sản xuất của người dân. Kinh nghiệm từ Tân Hồng cho thấy, chỉ hoàn thành mặt bằng, điện, nước vẫn chưa đủ để các hộ nghèo chuyển đến.
Tại Gia Lai, 7 dự án ở khu vực phía Tây có tổng vốn hơn 800 tỷ đồng, phục vụ di dời 954 hộ, được triển khai theo hướng vừa thi công hạ tầng, vừa xây dựng nhà ở; khu vực nào đủ điều kiện thì giao đất trước. Cách tổ chức này có thể rút ngắn thời gian chờ, song việc bàn giao phải gắn với yêu cầu an toàn và các điều kiện sinh hoạt thiết yếu.
Hiệu quả tái định cư cần được đo bằng số hộ đã thực sự rời vùng nguy hiểm, có điện, nước, đường đi và điều kiện ổn định cuộc sống. Với công trình chưa thể hoàn thành trước mùa mưa, phương án sơ tán và nơi tạm trú vẫn phải được chuẩn bị, tránh để người dân tự xoay xở.
Ở nhiều bản làng, vết nứt đã xuất hiện từ lâu, danh sách hộ cần di dời đã được lập. Ðiều người dân chờ là ngày có thể chuyển đến một ngôi nhà an toàn, không còn phải thu dọn chăn màn mỗi khi nghe mưa nặng hạt.
.svg){kind=icon}
