
Nằm trên đỉnh Mồng Gà thuộc dãy núi Hồng Lĩnh hùng vĩ, Khu di tích lịch sử - văn hóa Đại Hùng ở phường Nam Hồng Lĩnh, tỉnh Hà Tĩnh là một trong những địa điểm thờ tự Thủy tổ Kinh Dương Vương và các Vua Hùng có lịch sử lâu đời bậc nhất khu vực Bắc Trung Bộ.

Theo các tư liệu lịch sử và truyền ngôn dân gian, khu di tích được hình thành từ thời Trần (thế kỷ XIV), đến nay đã có tuổi đời hơn 700 năm. Đây được xem là điểm thờ cúng Kinh Dương Vương và các Vua Hùng duy nhất tại Hà Tĩnh, gắn liền với huyền sử dựng nước của dân tộc Việt Nam.

Khu di tích tọa lạc trên núi Mồng Gà, 1 trong 99 ngọn núi của dãy Hồng Lĩnh. Quần thể gồm 2 công trình chính là chùa Đại Hùng và đền thờ Thủy tổ Kinh Dương Vương cùng các Vua Hùng. Theo truyền thuyết dân gian, vùng đất Ngàn Hống xưa từng được Kinh Dương Vương lựa chọn làm nơi dựng đô, lập nước Xích Quỷ – nhà nước sơ khai đầu tiên của người Việt. Sau này, Lạc Long Quân kế nghiệp và mở ra thời đại các Vua Hùng.

Trải qua nhiều biến cố lịch sử, chiến tranh và tác động của thiên nhiên, nhiều hạng mục trong khu di tích từng bị xuống cấp nghiêm trọng. Để bảo tồn giá trị văn hóa, tín ngưỡng và lịch sử, năm 2018, tỉnh Hà Tĩnh đã triển khai quy hoạch, trùng tu và tôn tạo khu di tích trên diện tích khoảng 43ha, bao gồm khu Kinh đô Ngàn Hống, chùa Đại Hùng, đền thờ cùng nhiều hạng mục phụ trợ.

Trong quần thể di tích, chùa Đại Hùng là điểm nhấn đặc biệt. Đây là 1 trong 4 ngôi cổ tự nổi tiếng của vùng Hồng Lĩnh xưa, bên cạnh chùa Thiên Tượng, Long Đàm và Cực Lạc. Ngôi chùa vẫn lưu giữ nhiều cổ vật có giá trị, trong đó có quả chuông đồng cổ khắc dòng chữ “Đại Hùng tự chung có niên đại hơn 200 năm.

Ngày nay, khu vực đền thờ được bố trí nhiều ban thờ trang nghiêm, tôn thờ Thủy tổ Kinh Dương Vương, Quốc mẫu Thần Long, Lạc Long Quân, Âu Cơ và các đời Vua Hùng. Không chỉ là địa chỉ tín ngưỡng tâm linh, nơi đây còn trở thành điểm đến văn hóa, lịch sử thu hút đông đảo du khách mỗi năm.

Hằng năm, vào dịp mùng 10 tháng 3 âm lịch, Lễ Giỗ Tổ Hùng Vương được tổ chức trọng thể tại Khu di tích lịch sử - văn hóa Đại Hùng. Phần lễ diễn ra trang nghiêm với các nghi thức dâng hương, tế lễ tưởng nhớ công lao các bậc tiền nhân. Phần hội gồm nhiều hoạt động văn hóa dân gian, thể thao truyền thống và các chương trình nghệ thuật đặc sắc, góp phần gìn giữ và lan tỏa giá trị văn hóa cội nguồn dân tộc.

Lãnh đạo Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch tỉnh Hà Tĩnh cho biết, Khu di tích lịch sử - văn hóa Đại Hùng không chỉ là điểm tựa tâm linh của người dân Hà Tĩnh mà còn là minh chứng sinh động cho truyền thống “uống nước nhớ nguồn”, góp phần bảo tồn những giá trị văn hóa gắn với tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương của dân tộc Việt Nam. Hằng năm, Khu di tích đón hàng vạn lượt khách trong và ngoài tỉnh đến tham quan, dâng hương tưởng nhớ các vị vua khai quốc, lập nước.
