Nhiều người được nhờ đứng tên hộ người thân, bạn bè để đăng ký kinh doanh nhưng không trực tiếp quản lý, đến khi tra cứu mới phát hiện phát sinh nghĩa vụ thuế và khoản nợ đứng tên mình.
Gần đây, nhiều hộ kinh doanh, doanh nghiệp đã ngừng hoạt động, không phát sinh doanh thu trong thời gian dài nhưng không làm thủ tục giải thể theo quy định, khiến quá trình giải thể gặp vướng mắc về giấy tờ và phát sinh nghĩa vụ thuế tồn đọng.
Doanh thu bằng 0, vì sao vẫn có thể phát sinh nợ thuế?
Ông Cao M.H. (TPHCM) năm 2013 mở quán kinh doanh cà phê và đóng thuế đầy đủ đến tháng 7/2018. Tháng 8 cùng năm, quán thua lỗ nên phải đóng cửa, nhưng do thiếu am hiểu pháp luật nên ông H. không thực hiện thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế. Đến nay, ông nhận được thông báo về số tiền thuế phát sinh và tiền phạt chậm nộp tính tới tháng 10/2025 là 55 triệu đồng.
Ông H. cho biết, có nhiều trường hợp tương tự, chỉ tự ngừng kinh doanh mà không làm thủ tục giải thể. Chỉ khi nhận được thông báo hoặc thực hiện các công việc liên quan tới thủ tục giấy tờ như xuất cảnh, sang tên... mới biết mình bị nợ thuế.
Lý giải vì sao nhiều doanh nghiệp dừng hoạt động nhiều năm, nay gánh nợ thuế khi giải thể hoặc được thông báo từ cơ quan thuế, Th.S, luật sư Nguyễn Văn Được, Tổng giám đốc Công ty TNHH kế toán và tư vấn thuế Trọng Tín, Ủy viên thường trực Hội tư vấn Thuế Việt Nam, cho rằng nguyên nhân một phần xuất phát từ sự nhầm lẫn giữa việc tạm ngừng kinh doanh theo đúng quy định và tự ý ngừng hoạt động.
Đồng quan điểm, Luật sư Lê Thị Thùy Trang, Giám đốc điều hành Công ty Luật TNHH RAISON, cho rằng tạm ngừng kinh doanh hợp pháp là việc doanh nghiệp thực hiện thủ tục thông báo theo quy định với cơ quan đăng ký kinh doanh. Trong thời gian tạm ngừng, doanh nghiệp vẫn tồn tại hợp pháp và phải thực hiện các nghĩa vụ còn phát sinh theo quy định.
Ngược lại, tự ý ngừng hoạt động mà không thực hiện thủ tục theo quy định, dẫn đến mã số thuế rơi vào trạng thái 03 (ngừng hoạt động nhưng chưa chấm dứt hiệu lực mã số thuế) hoặc trạng thái 06 (không hoạt động tại địa chỉ đăng ký). Đây chính là hai nhóm thuộc diện rà soát trọng tâm trong chiến dịch làm sạch mã số thuế năm 2026 của Cục Thuế.
"Nói cách khác, ngừng hoạt động trên thực tế không đồng nghĩa với đã tạm ngừng kinh doanh hợp pháp", bà Trang nói.
Đối với việc hộ kinh doanh, doanh nghiệp đóng cửa không phát sinh doanh thu nhưng vẫn phát sinh thuế, trong đó có nợ thuế môn bài, hai vị luật sư nhận định, về bản chất, lệ phí môn bài (trước khi bị bãi bỏ) gắn với sự tồn tại của mã số thuế trên hệ thống, chứ không gắn với việc doanh nghiệp có phát sinh doanh thu hay không.
Theo các luật sư, chừng nào mã số thuế chưa được chấm dứt hiệu lực đúng thủ tục, nghĩa vụ này vẫn tự động phát sinh hàng năm - tích lũy dần cùng tiền chậm nộp. Đây chính là lý do một doanh nghiệp “0 doanh thu” vẫn có thể gánh khoản nợ thuế đáng kể sau nhiều năm im lặng đóng cửa.
Cũng cần lưu ý, từ 1/1/2026, lệ phí môn bài đã được bãi bỏ hoàn toàn theo Nghị quyết số 198/2025/QH15 của Quốc hội. Tuy nhiên, với các trường hợp tồn đọng, cơ quan thuế vẫn đang truy thu phần lệ phí phát sinh từ thời điểm ngừng hoạt động đến hết năm 2025 cùng tiền chậm nộp tương ứng, nên khoản nợ tích lũy trước 2026 vẫn là gánh nặng tài chính thực tế mà nhiều doanh nghiệp phải xử lý khi muốn giải thể.
Luật sư Nguyễn Văn Được cũng nêu một thực trạng, nhiều đơn vị là hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ hoặc siêu nhỏ, nhất là ở khu vực nông thôn, chỉ biết đến việc đăng ký kinh doanh mà không tiếp cận các thông tin liên quan đến mã số thuế và các nghĩa vụ khác đi kèm. Điều này dẫn đến nhiều trường hợp “bỗng dưng nợ thuế”.
Không thể tùy tiện xóa nợ thuế
Trước thực trạng nhiều hộ kinh doanh, doanh nghiệp chịu áp lực tài chính nặng nề khi muốn “làm sạch” mã số thuế, một số ý kiến đề xuất cơ quan có thẩm quyền xem xét khoanh nợ, bãi bỏ hoặc không truy thu lệ phí môn bài đối với các đơn vị đã ngừng hoạt động thực tế trong thời gian dài.
Về đề xuất này, ông Nguyễn Văn Được cho rằng pháp luật hiện hành chưa có cơ chế cho phép cơ quan thuế tự ý xóa bỏ các khoản phạt vi phạm hành chính hay nợ thuế dưới 10 năm nếu không thuộc các trường hợp đặc thù được luật định. Theo Luật Quản lý thuế, chỉ các khoản nợ thuế trên 10 năm và thuộc đúng đối tượng quy định mới được xem xét khoanh và xóa nợ.
Vị chuyên gia thuế bày tỏ quan điểm không ủng hộ việc tùy tiện xóa nợ hay hợp thức hóa vi phạm cho các trường hợp "bỏ quên" nghĩa vụ thuế, bởi điều này sẽ tạo ra tiền lệ không tốt trong công tác quản lý, gây sự bất bình đẳng cho những người tuân thủ pháp luật.
Luật sư Trang cũng đồng tình và cho rằng không nên miễn trừ đại trà các khoản lệ phí môn bài còn tồn đọng và tiền chậm nộp. Thay vào đó, cần tập trung đơn giản hóa thủ tục hành chính, phù hợp với hướng xử lý mà cơ quan quản lý thuế đang triển khai.
Cụ thể, Cục Thuế đã ban hành Công văn số 5299 ngày 28/7, đặt mục tiêu 100% trường hợp doanh nghiệp ở trạng thái 03 được xác định không thuộc diện rủi ro cao sẽ được xác nhận hoàn thành nghĩa vụ thuế để tiếp tục thủ tục giải thể trước ngày 31/12/2026.
Theo bà Trang, đây là bước “mở đường” đáng ghi nhận, góp phần tháo gỡ thực trạng “mở dễ, đóng khó” mà nhiều doanh nghiệp phản ánh.
Về mặt thủ tục, Luật sư Trang đề xuất cơ quan quản lý nên cải cách mạnh mẽ bằng cách rút ngắn thời gian xác nhận hoàn thành nghĩa vụ thuế, ưu tiên đối soát dữ liệu hóa đơn điện tử và báo cáo thuế điện tử thay vì áp dụng quy trình thanh tra, quyết toán phức tạp như đơn vị đang hoạt động.
Bà Trang đề xuất phân loại thành hai nhóm để xử lý: Với nhóm thực sự 'ngủ đông' hợp lệ (0 hóa đơn, 0 giao dịch, chủ doanh nghiệp còn liên lạc và hợp tác xác minh) nên áp dụng thủ tục giải thể rút gọn, xem xét giảm hoặc miễn tiền chậm nộp để ghi nhận thiện chí hợp tác, nhưng vẫn thu đủ phần gốc lệ phí môn bài đã phát sinh hợp pháp trước ngày 1/1/2026.
Với nhóm không hợp tác, không liên lạc được, hoặc có dấu hiệu bất thường liên quan hóa đơn/giao dịch thì giữ nguyên chế tài đầy đủ, không đưa vào diện hưởng chính sách khoan hồng chung.
Theo các chuyên gia, mục tiêu cuối cùng của việc làm sạch mã số thuế không phải là thu bằng được từng đồng lệ phí môn bài tồn đọng, mà là tạo ra môi trường kinh doanh minh bạch, hợp pháp; đồng thời phân định rõ giữa những doanh nghiệp thực sự gặp khó khăn với các trường hợp cố tình lợi dụng khoảng trống pháp lý để né tránh nghĩa vụ.
Nhiều doanh nghiệp đang gặp vướng mắc về thủ tục, nghĩa vụ tài chính trong quá trình đóng mã số thuế, Cục Thuế đã nắm được, đang tổng hợp và báo cáo cấp có thẩm quyền để tháo gỡ.
.svg){kind=icon}
