Thanh khoản lao dốc trên thị trường chứng khoán

Thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam bước vào tháng 6 với diễn biến không sôi động. Trong phiên giao dịch ngày 1/6, giá trị giao dịch trên HoSE đạt chưa tới 6.000 tỷ đồng trong buổi sáng. Kết phiên, tổng giá trị giao dịch chưa đến 10,2 nghìn tỷ đồng, thấp hơn đáng kể so với giai đoạn đầu năm khi thanh khoản thường xuyên vượt 1 tỷ USD mỗi phiên và cách xa thời kỳ sôi động với 2-3 tỷ USD được giao dịch mỗi ngày.

Từ 25-29/5, VN-Index ghi nhận tuần giảm thứ hai liên tiếp trong bối cảnh thanh khoản xuống gần mức thấp nhất kể từ đầu năm.

Sự suy giảm thanh khoản nhanh chóng đã tạo áp lực đáng kể lên giá cổ phiếu. Ngay trong phiên sáng 1/6, VN-Index từ trạng thái tăng điểm đã quay đầu giảm hơn 10 điểm, lùi xa mốc 1.900 điểm. Nhiều cổ phiếu vốn hóa lớn như VIC, VHM, VPL, VRE hay nhóm dầu khí đồng loạt giảm giá.

Tài sản của tỷ phú Phạm Nhật Vượng giảm khoảng 1,9% xuống 32,6 tỷ USD, xếp thứ 70 trên thế giới.

Theo giới phân tích, có nhiều nguyên nhân khiến dòng tiền trở nên thận trọng. Sau giai đoạn tăng mạnh nhờ sự dẫn dắt của một số cổ phiếu trụ cột, VN-Index nhiều lần tiếp cận vùng đỉnh lịch sử nhưng không thể bứt phá thành công. Điều này khiến nhà đầu tư hạn chế mua đuổi và chuyển sang trạng thái quan sát.

PhamNhatvuong 2025Apr24 DHCD VIC.jpg
Cổ phiếu "họ Vin" dẫn dắt TTCK tăng mạnh nhưng đang có dấu hiệu chững lại. Ảnh: VIC

Bên cạnh đó, khối ngoại tiếp tục duy trì xu hướng bán ròng mạnh. Chỉ riêng trong tháng 5, nhà đầu tư nước ngoài bán ròng gần 19.400 tỷ đồng. Lũy kế từ đầu năm tới nay, giá trị bán ròng đã lên tới khoảng 60.000 tỷ đồng.

Xu hướng này không chỉ phản ánh hoạt động chốt lời tại Việt Nam sau khi nhiều cổ phiếu lớn tăng mạnh mà còn xuất phát từ sự dịch chuyển dòng vốn toàn cầu. Trong bối cảnh chứng khoán Mỹ, Nhật Bản và Hàn Quốc liên tục lập đỉnh mới, nhiều quỹ đầu tư quốc tế đang tái cơ cấu danh mục theo hướng ưu tiên các thị trường gắn với làn sóng công nghệ và trí tuệ nhân tạo.

Ngoài ra, các yếu tố quốc tế như chính sách lãi suất của Mỹ, căng thẳng địa chính trị và triển vọng kinh tế toàn cầu cũng khiến nhà đầu tư duy trì tâm lý phòng thủ. Dòng tiền vì thế không còn lan tỏa rộng mà chỉ tập trung vào một số nhóm cổ phiếu có câu chuyện riêng.

Lãi suất tăng, margin lập đỉnh và bài toán thiếu vốn của nền kinh tế

Một phần dòng tiền được cho là đang dịch chuyển sang kênh tiền gửi ngân hàng. Từ đầu năm đến nay, nhiều ngân hàng thương mại liên tục tăng lãi suất huy động nhằm giải quyết áp lực thiếu hụt nguồn vốn. Có những thời điểm, lãi suất thực huy động được nhiều ngân hàng đưa lên mức 8-9%/năm.

Ngày 1/6, BIDV tăng mạnh lãi suất các kỳ hạn từ 6-36 tháng lên 6,6-6,8%/năm. Nhiều ngân hàng thương mại cổ phần đang niêm yết mức lãi suất từ 7%/năm, thậm chí 7,4-10%/năm đối với các khoản tiền gửi lớn.

Việc lãi suất tiết kiệm tăng lên trong bối cảnh TTCK biến động khiến một bộ phận nhà đầu tư chuyển sang gửi tiết kiệm để tìm kiếm mức sinh lời ổn định và ít rủi ro hơn.

Đằng sau diễn biến này là áp lực thanh khoản ngày càng lớn của hệ thống ngân hàng. Trong 5 tháng đầu năm 2026, tăng trưởng tín dụng tiếp tục vượt xa tốc độ huy động vốn. Đến cuối tháng 4, dư nợ tín dụng toàn hệ thống đạt gần 19,5 triệu tỷ đồng, tăng 18,26% so với cùng kỳ, trong khi quy mô huy động thấp hơn dư nợ khoảng 2 triệu tỷ đồng.

Nền kinh tế Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào tín dụng ngân hàng khi tỷ lệ tín dụng/GDP lên tới khoảng 145%. Trong khi đó, thị trường vốn chưa phát triển tương xứng để chia sẻ gánh nặng cung ứng vốn cho nền kinh tế.

Theo Bộ Tài chính, tổng nhu cầu vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn 2026-2031 ước khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, riêng năm 2026 khoảng 5,1 triệu tỷ đồng. Trong đó, nhu cầu tín dụng dự kiến khoảng 1,8 triệu tỷ đồng. Điều này đồng nghĩa cuộc cạnh tranh hút vốn giữa hệ thống ngân hàng và TTCK còn kéo dài.

Một yếu tố khác đang tác động đến thị trường chứng khoán là dư nợ cho vay ký quỹ (margin) đã lên mức cao nhất lịch sử. Cuối quý I/2026, dư nợ margin toàn thị trường ước đạt khoảng 405.000 tỷ đồng, trong khi lãi suất cho vay margin phổ biến ở mức 13-14%/năm.

Margin ở mức kỷ lục cho thấy quy mô thị trường đã lớn hơn đáng kể so với trước đây. Tuy nhiên, khi đòn bẩy tài chính tăng nhanh trong bối cảnh thanh khoản suy giảm, rủi ro cũng gia tăng tương ứng. Nếu thị trường điều chỉnh mạnh, áp lực giải chấp có thể khiến biến động giá cổ phiếu trở nên dữ dội hơn.

Nhìn tổng thể, dòng tiền không hoàn toàn biến mất khỏi nền kinh tế mà đang được tái phân bổ. Một phần chuyển vào hệ thống ngân hàng để đáp ứng nhu cầu vốn rất lớn của nền kinh tế, một phần có thể dịch chuyển sang trái phiếu và bất động sản. Trong khi đó, dòng vốn ngoại đang có xu hướng tìm đến những thị trường dẫn dắt tăng trưởng toàn cầu.

Dù vậy, thanh khoản thấp không phải lúc nào cũng mang ý nghĩa tiêu cực. Trong nhiều trường hợp, đây có thể là dấu hiệu cho thấy áp lực bán đang suy yếu sau một giai đoạn điều chỉnh. Nếu môi trường vĩ mô ổn định, lợi nhuận doanh nghiệp tiếp tục cải thiện và mặt bằng lãi suất không tăng quá mạnh, dòng tiền hoàn toàn có thể quay trở lại chứng khoán, tạo nền tảng cho một chu kỳ tăng trưởng mới.

Theo đánh giá của Chứng khoán Vietcombank, VN-Index đang trong giai đoạn kiểm định động lực quanh vùng 1.850-1.870 điểm. Chứng khoán ACB cũng nhận định vùng 1.850 điểm đóng vai trò là ngưỡng hỗ trợ ngắn hạn quan trọng của VN-Index. Nhịp điều chỉnh có thể chậm lại và chuyển sang trạng thái giằng co, tích lũy quanh vùng điểm này trước khi hình thành xu hướng rõ ràng hơn.