Tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu ở Israel đang ở mức cao nhất trong hơn 4 thập niên qua, khi người dân nước này hôm nay (27/10) tham gia một trong những cuộc bầu cử mang tính bước ngoặt nhất trong lịch sử.
Theo khảo sát sau bỏ phiếu của các đài truyền hình Israel đêm 27/10, đảng Likud của Thủ tướng Netanyahu nắm giữ khoảng 24 - 27 ghế và là đảng lớn nhất trong quốc hội, trong khi đảng Yashar của ông Eisenkot giành được khoảng 20 - 23 ghế trong tổng số 120 ghế của cơ quan lập pháp.
Hãng tin Axios và báo Times of Israel cho hay cả hai khối đều chưa đạt ngưỡng 61 ghế cần thiết để tự thành lập chính phủ mới. Kết quả bầu cử dự kiến sẽ chính thức được công bố vào trưa 29/10, nhưng ông Eisenkot và các lãnh đạo phe đối lập đã tuyên bố chiến thắng.
Xuất thân ngoài trung tâm quyền lực
Theo đài CNN, một trong những lợi thế lớn nhất của ông Eisenkot xuất phát từ thực tế rằng chính khách này “không phải là Thủ tướng Netanyahu”. Với nhiều cử tri ở một trong các cuộc bầu cử quan trọng nhất lịch sử Israel, điều đó có thể đã quá đủ.
Ông Eisenkot là con trai của những người nhập cư Maroc, lớn lên ở Tiberias và Eilat, ngoài các trung tâm quyền lực chính trị của Israel. Xuất thân đó tương phản với môi trường thượng lưu ở Jerusalem, nơi ông Netanyahu lớn lên. Ông Eisenkot là con thứ hai trong gia đình 9 người con và là cha của 5 người con.
Israel chưa từng có thủ tướng thuộc cộng đồng Mizrahi, nhóm người Do Thái có nguồn gốc Trung Đông và Bắc Phi. Ông Eisenkot hiếm khi nhắc đến nguồn gốc của mình, nhưng các nhà phân tích cho rằng đây là một phần sức hút của ông. Chủ đề này gây tranh cãi sau khi một người dẫn chương trình truyền hình thân cận với ông Netanyahu có những phát biểu mang tính phân biệt đối với ông Eisenkot. Ngay cả Thủ tướng Netanyahu cũng chỉ trích những lời lẽ như vậy.
Bốn thập kỷ binh nghiệp
Ông Eisenkot bắt đầu con đường binh nghiệp khi gia nhập Lữ đoàn bộ binh Golani năm 1978. Sau hơn 40 năm trong quân ngũ, ông giữ chức Tổng tham mưu trưởng Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) từ năm 2015 - 2019, dưới thời ông Netanyahu. Theo kênh Fox News, Đại tướng Mỹ Joseph Dunford từng trao cho ông Eisenkot Huân chương Quân công vì đóng góp cho hợp tác chiến lược Mỹ - Israel.
Năm 2016, khi Trung sĩ Israel Elor Azaria bắn chết một kẻ tấn công người Palestine đã bị thương ở Hebron, ông Eisenkot ủng hộ việc quân đội điều tra và xét xử, bất chấp sức ép từ các chính trị gia cánh hữu, trong đó có ông Netanyahu. Ông Eisenkot nói mình đang bảo vệ kỷ luật và đạo đức của quân đội.
“Ông Eisenkot chính xác là một người lính”, nhà báo Yossi Melman, chuyên gia đưa tin về tình báo và quốc phòng của Israel bình luận.
Nỗi đau xung đột và bước ngoặt chính trường
Ông Eisenkot bước vào chính trường năm 2022, cùng cựu Tổng tham mưu trưởng Benny Gantz. Sau vụ đột kích xuyên biên giới của các tay súng Hamas vào Israel ngày 7/10/2023, ông Eisenkot và ông Gantz đã tham gia nội các thời chiến của Thủ tướng Netanyahu, rồi rời đi vào tháng 6/2024 với lý do chính phủ thiếu chiến lược rõ ràng cho giai đoạn hậu chiến.
Khi đó, cuộc xung đột khiến ông Eisenkot mất đi người thân. Con trai út Gal, 25 tuổi của ông thiệt mạng khi chiến đấu ở Dải Gaza vào tháng 12/2023, 2 tháng sau khi chiến sự bắt đầu. Hai người cháu của ông cũng tử trận.
Trong bài viết đăng trên trang Yedioth Ahronoth hồi tháng 4, ông Eisenkot đã thề trước mộ cậu con trai út rằng cái giá mà con trai, đồng đội và cả những người ông quen biết lẫn không quen biết đã phải trả “sẽ không trở nên vô ích”. Ông gọi lời hứa đó là trung tâm sứ mệnh chính trị của mình.
Cương lĩnh và những hoài nghi
Tên của đảng Yashar (“Thẳng thắn” trong tiếng Do Thái) do ông Eisenkot thành lập, đã lấy cảm hứng từ một cựu con tin trong vụ tấn công đẫm máu của Hamas cách đây hơn 3 năm. Áp phích tranh cử của ông Eisenkot mô tả chính khách này là một chiến binh, nhà lãnh đạo và người đoàn kết.
Một cam kết chính về vấn đề đối nội của ông Eisenkot là thành lập ủy ban điều tra cấp nhà nước về những thất bại trong vụ 7/10, nhưng đó cũng là điều ông Netanyahu luôn phản đối. Ngoài ra, ông Eisenkot còn cam kết triển khai nghĩa vụ quân sự hoặc phục vụ quốc gia bắt buộc cho mọi công dân, kể cả người Do Thái cực đoan Haredi.
Về an ninh, theo CNN, ông Eisenkot là người có quan điểm cứng rắn và có chung nhiều lập trường với ông Netanyahu. Giống hầu hết các đối thủ của thủ tướng sắp mãn nhiệm, ông Eisenkot nhìn chung ủng hộ các chiến dịch quân sự của Israel ở Gaza, Lebanon và Iran. Về Gaza, ông Eisenkot cam kết chấm dứt sự thống trị của Hamas trong vòng 18 tháng, bằng cách thực hiện kế hoạch ngừng bắn của Tổng thống Mỹ Donald Trump hoặc những chiến dịch quân sự “sáng tạo”.
“Chừng nào ông Netanyahu còn tại vị, Hamas còn nắm quyền”, ông Eisenkot nhấn mạnh.
Về người Palestine, trước khi tham chính, ông Eisenkot từng cảnh báo việc duy trì kiểm soát Bờ Tây có nguy cơ tạo ra một nhà nước 2 dân tộc. Từ sau vụ 7/10, ông bác bỏ giải pháp hai nhà nước. Ông phản đối việc sáp nhập chính thức và các tiền đồn bất hợp pháp, đồng thời cam kết xử lý tình trạng bạo lực của người định cư.
Giáo sư Danny Orbach, nhà sử học quân sự tại Đại học Do Thái Jerusalem cho rằng ông Eisenkot phải chịu trách nhiệm đáng kể về quân đội Israel tại thời điểm xảy ra vụ 7/10, trong đó có các quyết định thu nhỏ quy mô quân đội và quan niệm sai lầm về Hamas.
Ông Orbach tin sự ủng hộ dành cho ông Eisenkot chủ yếu đến từ vị thế ứng viên mà phe đối lập đặt kỳ vọng có thể thay thế ông Netanyahu, chứ không phải từ chương trình nghị sự hay sức hút cá nhân. Ngược lại, nhà báo Nadav Eyal của trang Yedioth Ahronoth đánh giá, ông Eisenkot là một trong những tổng tham mưu trưởng thành công nhất của Israel trong 3 thập kỷ qua.
Theo CNN, sức ép từ Washington cũng là một ẩn số. Tổng thống Mỹ Trump đã công khai ủng hộ Thủ tướng Netanyahu, đồng thời cảnh báo bất kỳ ai khác đắc cử sẽ đều là “lãnh đạo sai lầm”. Tuy nhiên, giới quan sát nhận định một chính phủ do ông Eisenkot đứng đầu, không có các đối tác cực hữu của ông Netanyahu, có thể ôn hòa hơn và tạo thêm không gian cho Mỹ theo đuổi ngoại giao khu vực, trong đó có bình thường hóa quan hệ với Ảrập Xêút.
Theo Irish Times, ông Eisenkot đã bác bỏ khả năng lập chính phủ đoàn kết với đảng Likud của ông Netanyahu, kể cả với phương án luân phiên giữ chức thủ tướng. Ông muốn lập chính phủ thiểu số với sự ủng hộ bên ngoài của các đảng Ảrập, điều các đảng cánh hữu trong khối đối lập có thể phản đối.
Đức Thành
Các cuộc thăm dò sau bỏ phiếu tại Israel cho thấy vẫn chưa thể xác định bên chiến thắng, nhưng khối các đảng đối lập do ông Gadi Eisenkot dẫn đầu đang tạm dẫn trước khối các đảng của Thủ tướng Netanyahu.
Thủ tướng Benjamin Netanyahu đã thể hiện sự tự tin về việc liên minh của đảng Likud sẽ giành thế đa số trong cuộc bầu cử quốc hội Israel, bất chấp việc các lãnh đạo đối lập tuyên bố "chiến thắng".
Tổng thống Trump đã công khai kêu gọi người dân Israel bỏ phiếu cho ông Netanyahu trong cuộc bầu cử sắp tới, qua đó giúp hai nhà lãnh đạo này hoàn thành "công việc" ở Iran.
.svg){kind=icon}
