Giá dầu tăng vọt
Thị trường năng lượng toàn cầu đã chao đảo mạnh trong ngày 13/4 sau khi Mỹ công bố kế hoạch phong tỏa eo biển Hormuz, tuyến vận tải dầu mỏ quan trọng bậc nhất thế giới. Động thái này được đưa ra ngay sau khi cuộc đàm phán kéo dài 21 giờ giữa Mỹ và Iran tại Pakistan không đạt được thỏa thuận, làm gia tăng căng thẳng địa chính trị tại khu vực Trung Đông.
Theo thông báo từ Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), quân đội nước này tiến hành phong tỏa hoạt động vận tải hàng hải ra vào các cảng của Iran từ 21h ngày 13/4 (giờ Việt Nam). Các lực lượng Mỹ được lệnh ngăn chặn tàu thuyền đến và đi từ các cảng Iran, trong khi vẫn đảm bảo “tự do hàng hải” đối với các tuyến vận chuyển không liên quan đến Tehran.
Thị trường nhanh chóng phản ứng tiêu cực trước nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu toàn cầu.
Ước tính khoảng 2 triệu thùng dầu/ngày của Iran có thể bị tắc nghẽn do lệnh phong tỏa. Trong bối cảnh nguồn cung vốn đã chịu áp lực từ xung đột kéo dài suốt 6 tuần qua, thông tin này càng làm gia tăng lo ngại thiếu hụt trên thị trường năng lượng.
Ngay khi mở cửa phiên giao dịch đầu tuần, giá dầu đã bật tăng mạnh. Tại New York phiên 13/4, dầu WTI tăng 7,3% lên 103,6 USD/thùng, trong khi dầu Brent tăng 7,1% lên 101,9 USD/thùng. Đà tăng này nối tiếp xu hướng leo thang trước đó, đưa tổng mức tăng của giá dầu toàn cầu lên khoảng 50% kể từ khi xung đột Mỹ–Iran bùng phát. Sáng 14/4, giá dầu đã quay đầu giảm xuống dưới 100 USD/thùng.
Không chỉ giá dầu thô, thị trường xăng dầu cũng chịu áp lực. Tổng thống Donald Trump thừa nhận giá xăng tại Mỹ có thể duy trì ở mức cao cho tới kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11, dù ông vẫn tin rằng cuộc xung đột với Iran sẽ không kéo dài. Đây là một trong số ít lần Nhà Trắng công khai thừa nhận khó khăn trong việc kiểm soát giá năng lượng kể từ khi chiến sự nổ ra.
Thị trường năng lượng thế giới sẽ ra sao?
Việc phong tỏa eo biển Hormuz cho thấy chính quyền Donald Trump có thể đang lựa chọn một chiến lược rủi ro cao: chấp nhận khả năng giá dầu tăng mạnh để tối đa hóa sức ép buộc Iran nhượng bộ. Trong bối cảnh eo biển này là “yết hầu” vận chuyển năng lượng toàn cầu, bất kỳ gián đoạn nào cũng có thể gây hiệu ứng dây chuyền tới giá dầu, lạm phát và tăng trưởng kinh tế toàn cầu.
Trước đó, Iran chưa thực hiện phong tỏa hoàn toàn eo biển, vẫn cho phép một số tàu thuyền đi qua và duy trì hoạt động xuất khẩu dầu ở mức khoảng 1,85 triệu thùng/ngày. Nhờ vậy, nguồn cung trên thị trường quốc tế phần nào được đảm bảo.
Ở chiều ngược lại, trong trường hợp các biện pháp kiểm soát đối với hoạt động vận chuyển liên quan đến Iran được siết chặt, nguồn thu từ dầu mỏ – lĩnh vực quan trọng của nước này – có thể chịu tác động đáng kể. Đồng thời, diễn biến này cũng có khả năng gây áp lực tăng đối với giá dầu thế giới.
Trong giai đoạn đầu của xung đột, thị trường ghi nhận nguồn dầu từ Iran vẫn được lưu thông ở một mức độ nhất định, góp phần hạn chế biến động nguồn cung. Một số biện pháp điều chỉnh chính sách, bao gồm việc nới lỏng nhất định và sử dụng nguồn dự trữ, đã được triển khai nhằm ổn định thị trường. Tuy nhiên, các động thái gần đây cho thấy trọng tâm chính sách có thể đang được điều chỉnh theo hướng tăng cường sức ép, trong bối cảnh cân nhắc giữa mục tiêu ổn định thị trường và các yếu tố địa chính trị.
Một vấn đề đặt ra là liệu các biện pháp hiện nay có đủ tác động để thúc đẩy tiến trình đàm phán hay không. Một số đề xuất từ phía Mỹ, như liên quan đến chương trình hạt nhân và các hoạt động khu vực, đã không nhận được sự đồng thuận từ Iran khi Tehran cho rằng các yêu cầu này chưa phù hợp với lập trường của mình.
Trong khi đó, phía Iran cho biết vẫn để ngỏ khả năng đối thoại, song nhấn mạnh cần có sự xây dựng lòng tin và các bước đi phù hợp từ các bên liên quan.
Ở góc độ thị trường, nhiều dự báo cho rằng giá dầu Brent có thể tiến tới vùng 110–120 USD/thùng nếu rủi ro địa chính trị tiếp tục gia tăng. Tuy nhiên, xu hướng này còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố: liệu nguồn cung thay thế từ các nước khác có đủ bù đắp, nhu cầu toàn cầu có suy yếu hay không, và đặc biệt là diễn biến tiếp theo của quan hệ Mỹ–Iran.
Một câu hỏi đặt ra là mức độ duy trì các biện pháp hiện nay sẽ ra sao và tác động đến kinh tế Iran đến mức nào, trong khi phản ứng chính sách của nước này vẫn khó dự báo. Ở chiều ngược lại, các nền kinh tế nhập khẩu năng lượng, đặc biệt tại châu Á, cũng đối mặt rủi ro chi phí tăng khi giá dầu biến động.
Yếu tố trong nước tại Mỹ, nhất là tác động của giá nhiên liệu tới chi phí sinh hoạt, cũng có thể ảnh hưởng đến các cân nhắc chính sách. Trong khi đó, Iran đứng trước bài toán cân đối giữa mục tiêu kinh tế và chiến lược.
Nhìn chung, thị trường năng lượng toàn cầu đang trong trạng thái bất định, với triển vọng phụ thuộc vào diễn biến địa chính trị và khả năng duy trì đối thoại giữa các bên.
.svg){kind=icon}
