Một trường đại học hàng đầu của Trung Quốc đã áp dụng biện pháp kỷ luật đối với nhà nghiên cứu ung thư nổi tiếng sau khi phát hiện sai phạm học thuật trong một nghiên cứu đăng trên tạp chí khoa học Nature năm 2025.

Theo thông báo chính thức được Đại học Đồng Tế công bố hôm 7/5, nghiên cứu cho rằng việc “bỏ đói” tế bào ung thư bằng cách cắt giảm valine, một axit amin cấu tạo nên protein có trong thực phẩm, có thể gây tổn thương DNA và làm chậm sự phát triển của khối u, đã xuất hiện dữ liệu bất thường ở 14 trong số 15 biểu đồ và hình ảnh minh họa.

Nhóm nghiên cứu do ông Vương Bình dẫn dắt bị xác định đã không “thống kê khách quan” tổng số tế bào và số tế bào bị tổn thương trong 10 biểu đồ. Ba biểu đồ khác bị phát hiện sử dụng hình ảnh dữ liệu trùng lặp, trong khi một biểu đồ ghi nhận cân nặng chuột thí nghiệm theo cách không đạt chuẩn.

truong Đồng Tế.jpg
Đại học Đồng Tế (Thượng Hải, Trung Quốc). Ảnh: Apply for China

Theo SCMP, nhà trường cho biết dữ liệu do thành viên nhóm nghiên cứu, cũng là tác giả chính của bài báo, Kim Gia Lệ, thu thập và xử lý. Tuy nhiên, ông Vương Bình đã không giám sát chặt chẽ dữ liệu thí nghiệm cũng như chất lượng bài nghiên cứu, đồng thời không hoàn thành trách nhiệm của tác giả liên hệ trong việc bảo đảm tính xác thực và khả năng tái tạo kết quả nghiên cứu.

Vì vậy, ông bị cách chức viện trưởng Trường Khoa học và Công nghệ Sự sống, hạ hai bậc chức danh chuyên môn, đồng thời bị cấm trong vòng 24 tháng đối với các hoạt động như xét thăng chức, tăng lương, nộp hồ sơ xin tài trợ nghiên cứu cũng như nhận giải thưởng.

Trong khi đó, Kim Gia Lệ đã bị sa thải khỏi vị trí nghiên cứu viên tại Viện Nghiên cứu Cao cấp của trường.

Đại học Đồng Tế cho biết sẽ xem vụ việc này là bài học nhằm tăng cường giám sát tính liêm chính trong nghiên cứu đối với giảng viên và sinh viên, đồng thời thúc đẩy môi trường học thuật nghiêm túc và đáng tin cậy hơn.

Sinh năm 1974, ông Vương Bình là giáo sư danh tiếng của trường và từng chủ trì nhiều chương trình nghiên cứu trọng điểm do nhà nước tài trợ. Ông cũng từng nhận giải thưởng “Học giả trẻ xuất sắc” và danh hiệu “Học giả Trường Giang” của Bộ Giáo dục Trung Quốc.

Ông Vương Bình hiện đứng đầu Phòng thí nghiệm Vi môi trường Khối u - nhóm nghiên cứu gồm hơn 40 nhà khoa học chuyên tìm hiểu cách tế bào ung thư tương tác với môi trường xung quanh, bao gồm hệ miễn dịch và quá trình trao đổi chất của cơ thể, từ đó thúc đẩy sự phát triển và di căn của khối u.

Theo trang web của phòng thí nghiệm, nhóm này đã công bố gần 50 công trình trên các tạp chí khoa học lớn với hơn 2.700 lượt trích dẫn.

Vụ việc bắt đầu gây chú ý từ ngày 13/4, sau khi một blogger khoa học có 1,8 triệu người theo dõi đăng video trên mạng xã hội với tiêu đề: “Đại học Đồng Tế: Bài báo trên Nature được đầu tư hàng triệu USD nhưng dữ liệu giả mạo lộ liễu”.

Blogger này chỉ ra nhiều dấu hiệu bất thường trong dữ liệu nghiên cứu. Theo đó, một số số liệu không có phần thập phân, trong khi số khác lại có một hoặc hai chữ số sau dấu phẩy, cho thấy cách định dạng thiếu nhất quán. Người này còn cho rằng ít nhất 75% số liệu kết thúc bằng số “5”, điều không phù hợp với phân bố ngẫu nhiên thường thấy trong dữ liệu thực nghiệm.

Ngoài ra, blogger cũng đặt nghi vấn về dữ liệu cân nặng chuột thí nghiệm khi toàn bộ số đo đều được ghi chính xác tới hai chữ số thập phân.

“Tôi có nhiều kinh nghiệm cân chuột thí nghiệm. Vì chúng luôn cử động nên gần như không thể đo chính xác đến hai chữ số sau dấu phẩy”, người này nói trong video.

Nhà sinh học nổi tiếng Trung Quốc Nhiêu Nghị sau đó cũng lên tiếng chỉ trích nghiên cứu.

Ngày 16/4, Đại học Đồng Tế thông báo mở cuộc điều tra và khẳng định trường theo đuổi chính sách “không khoan nhượng” với hành vi sai phạm học thuật.

Theo truyền thông Trung Quốc, ông Vương Bình giải thích rằng các vấn đề trong nghiên cứu xuất phát từ “lỗi vận hành hệ thống máy tính” và “sử dụng nhầm hình ảnh”.