Trở về sau chuyến du học Thạc sĩ tại Đại học Webster (Hoa Kỳ), chàng nhạc sĩ trẻ đã dùng thanh âm thuần khiết để kể câu chuyện về ký ức, về bão tố nội tâm, và về một bản sắc Việt đang cựa mình trong dòng chảy đương đại.

Không gian trang trọng của Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam trong đêm Khởi lặng vắng bóng những hiệu ứng sân khấu choáng ngợp hay những ca khúc thịnh hành để khán giả có thể ngân nga theo. Thay vào đó là gần 90 phút trọn vẹn của những thanh âm thuần khiết. Nơi đó, tiếng piano, violin, bộ dây, trống và dàn nhạc giao hưởng cùng nhau tấu lên những câu chuyện không lời. Các tác phẩm trong hòa nhạc như Sen, Fantasy, Xẩm chợ... đều do Phạm Bình Sơn sáng tác. 

Đó là câu chuyện của ký ức, của những cơn bão nội tâm dữ dội, của sự chữa lành và niềm tin mãnh liệt rằng khí nhạc nếu chạm đến chân lý của cảm xúc, hoàn toàn có thể lay động trái tim công chúng.

nhac1.jpg
Phạm Xuân Bình Sơn không muốn kể một câu chuyện định sẵn mà muốn mở ra một không gian để người nghe tự đối diện với chính mình. 

Lý giải về cái tên Khởi lặng, Phạm Xuân Bình Sơn cho biết không muốn kể một câu chuyện định sẵn mà muốn mở ra một không gian để người nghe tự đối diện với chính mình. Tác phẩm là một hành trình mở rộng dần về không gian. Tiếng piano mở đầu vang lên như tiếng nói nội tâm của một cá nhân, rất riêng tư, tĩnh lặng. Rồi khi dàn nhạc xuất hiện, không gian bung mở, tựa như khoảnh khắc con người nhận ra mình là một phần của thiên nhiên mênh mang.

"Đó không phải là hành trình đi từ buồn sang vui mà từ sự hỗn loạn bên trong rồi đến một trạng thái tĩnh tại hơn. Vì thế, Khởi lặng mang ý nghĩa của một sự khởi đầu, nơi sự tĩnh lặng không phải là kết thúc mà là điểm xuất phát cho một cách nhìn mới, một mối quan hệ mới với bản thân và cuộc sống", Bình Sơn bộc bạch với VietNamNet.

Từ phím dương cầm đến chiếc đũa chỉ huy

Xuất phát điểm là một người sáng tác, thủa ấu thơ, Bình Sơn đã viết những nốt nhạc nhỏ bé đầu tiên cho cây đàn piano. Theo thời gian, dương cầm không chỉ là một nhạc cụ mà trở thành người bạn tri kỷ, một công cụ không thể thiếu để anh giãi bày nội tâm. Việc biểu diễn trên cây đàn quen thuộc ấy trở thành hệ quả tất yếu của một quá trình tôi luyện, lớn lên và khao khát truyền đạt bản thân bằng âm thanh.

Khi tư duy âm nhạc vượt ra khỏi thanh âm của một nhạc cụ độc tấu để vươn tới màu sắc đồ sộ của cả dàn nhạc giao hưởng, vai trò chỉ huy dàn nhạc đến với anh như một lẽ tự nhiên. Để xử lý được khối âm thanh khổng lồ ấy, người sáng tác buộc phải đào sâu vào hòa âm, phối khí và cân bằng âm học. Chiếc đũa chỉ huy từ đó trở thành phần không thể tách rời giúp anh hiện thực hóa những ý tưởng âm nhạc táo bạo của mình.

nhac2.jpg

Hành trình âm nhạc của Phạm Xuân Bình Sơn là sự kết tinh đẹp đẽ giữa tính mô phạm chuẩn mực và sự cởi mở, tự do.

Tại Việt Nam, dưới sự dìu dắt của nhạc sĩ Đặng Hữu Phúc, anh được rèn giũa vô cùng nghiêm ngặt về nền tảng sáng tác: từ tư duy cấu trúc, cách phát triển ý tưởng, đến thái độ trân trọng từng nốt nhạc và học hỏi trực tiếp từ các thầy.

Tuy nhiên, khi đặt chân đến Đại học Webster (Hoa Kỳ), anh lại được hít thở bầu không khí của sự tự do trong tư duy. Tiếp xúc với đa dạng các khuynh hướng âm nhạc đương đại, Bình Sơn được khuyến khích phá bỏ khuôn mẫu để đi tìm tiếng nói cá nhân.

Sự va đập văn hóa ấy đã mang lại cho anh nhận ra rằng không cần cố viết "giống phương Tây" hay "giống Việt Nam" mà phải viết thứ âm nhạc chân thật nhất với trải nghiệm của chính mình. Khởi lặng chính là cột mốc đầu tiên mà Bình Sơn cảm nhận được hai dòng chảy ấy thực sự hòa quyện, nơi ngôn ngữ âm nhạc đương đại phương Tây chuyên chở những tư duy giai điệu, nhịp điệu và cảm xúc mang đậm hồn cốt Việt Nam.

Với Phạm Xuân Bình Sơn, âm nhạc dân gian Việt Nam là một kho tàng vô giá. Lấy ví dụ về nghệ thuật hát Xẩm (Ninh Bình), anh say mê không chỉ bởi giai điệu mà còn ở tiết tấu, cách luyến láy, cách xử lý ngôn ngữ và tinh thần thời đại chứa đựng trong đó.

Thay vì trích dẫn hay sao chép nguyên xi chất liệu dân gian một cách hời hợt, anh chọn cách bóc tách logic nội tại của chúng để đưa vào một ngôn ngữ âm nhạc mới. Anh nhìn nhận trong thời đại bùng nổ thông tin, khi âm nhạc Việt đang chịu sự cạnh tranh khốc liệt từ các làn sóng văn hóa phương Tây hay Hàn Quốc, chúng ta vẫn có một cơ hội đặc biệt. Đó là sự giao thoa và cộng hưởng bài bản, có chiều sâu, dùng kỹ thuật hiện đại để phản ánh triết học và tâm hồn người Việt.

Giấc mơ mang âm nhạc hàn lâm vào đời sống

Không dừng lại ở những trăn trở cá nhân, nhạc sĩ sinh năm 1999 mang trong mình một khát vọng lớn lao: đóng góp vào dòng chảy của âm nhạc giao hưởng Việt Nam đương đại.

Anh không chỉ muốn đưa chất liệu Việt vào âm nhạc hàn lâm mà còn nỗ lực biến tư duy âm nhạc Việt Nam trở thành một ngôn ngữ tự nhiên của âm nhạc hàn lâm thế giới. Nhưng trên hết Bình Sơn muốn âm nhạc của mình phải thực sự "sống", phải hiện diện trong đời sống cộng đồng.

Những dự định tương lai của Bình Sơn mang đậm tính nhân văn và sự kết nối: Viết một bản nhạc riêng cho cây đàn tỳ bà dành tặng người mẹ kính yêu. Sáng tác những tác phẩm dành tặng những người bạn đồng hành. Viết nhạc và cống hiến cho các dàn nhạc, dàn hợp xướng trẻ đang hoạt động sôi nổi và chất lượng tại Việt Nam hiện nay.

Với Phạm Xuân Bình Sơn, mấu chốt để âm nhạc hàn lâm Việt Nam phát triển rực rỡ chính là việc tạo ra thật nhiều tác phẩm giao hưởng, thính phòng đa dạng, có khả năng chạm đến trái tim. Và Khởi lặng, với tất cả sự chân thành và chiều sâu của nó, chính là nốt nhạc đẹp đẽ đầu tiên mở ra một chương mới đầy hứa hẹn của người nghệ sĩ trẻ.

Ảnh: NVCC