Hãy để trẻ đối thoại bắt đầu bằng câu 'Con nghĩ là...'

 Tôi luôn thích thú thi thoảng nghe được một trẻ đối thoại với người lớn hay thầy cô bắt đầu bằng câu “Con nghĩ là…” chỉ để thấy vai trò độc lập suy nghĩ trong môi trường tự do của thế hệ công dân tương lai.

Để có được một môi trường giáo dục lý tưởng và hiệu quả, cần rất nhiều nỗ lực, triết lý giáo dục phù hợp, thậm chí những cuộc cải cách táo bạo và minh triết về giáo dục. 

Bộ GD&ĐT đang dự thảo thông tư quy định điều lệ trường THCS, THPT và trường phổ thông có nhiều cấp học, trong đó quy định rõ 7 hành vi học sinh không được làm. Những hành vi này phần nào thể hiện những thực trạng đang diễn ra trong học đường và sự lo lắng của các nhà giáo dục.

Câu chuyện về kỉ luật học đường và thành tích học tập hay đầu ra của giáo dục có lẽ luôn là điều trăn trở, tốn tâm sức của các học giả về giáo dục, các nhà nghiên cứu tâm lý học đường, giấy mực của báo chí và phản biện của xã hội trong bối cảnh đặt Việt Nam cần những công dân tương lai là nguồn nhân lực chất lượng cao.

{keywords}
Ảnh: Phạm Hải

Không thể phủ nhận nội quy hay quy định của trường học được đưa ra để đảm bảo sự an toàn và phúc lợi tốt hơn cho học sinh. Một cách khác là thúc đẩy hành vi tốt của học sinh và duy trì hình ảnh tốt đẹp của trường học, cùng những giá trị đạo đức và hành vi mong đợi. Cha mẹ gửi con đến trường không chỉ học kiến thức mà cả các giá trị đạo đức. Thực hiện các quy định của trường học sẽ giúp học sinh hình thành tính cách và các phát huy các giá trị đạo đức được mong đợi.

Thực tế, việc duy trì tương tác nhằm gây cảm hứng học tập, xây dựng và hình thành các giá trị đạo đức cũng như điều hướng cảm xúc phù hợp cho học sinh luôn là mục tiêu lý tưởng với các nhà giáo dục và nhà trường. Song song với đó, việc thi hành kỉ luật trong các quy định ở trường học có thể ảnh hưởng ngược lại tới mối quan hệ thầy trò. Môi trường giáo dục càng lý tưởng là môi trường tự do, cởi mở, có thể nói là ít quy định, vùng cấm với người học.

{keywords}
Học kỳ vất vả của những học sinh cuối cấp

Trong việc giáo dục giá trị, có hai cách tiếp cận chung thường được đề cập đến. Cách tiếp cận truyền thống nhấn mạnh đến việc truyền tải đạo đức của người lớn về xã hội thông qua việc giảng dạy trực tiếp, khuyên nhủ, sử dụng phần thưởng và hình phạt.

Cách tiếp cận tiến bộ, hay còn gọi là “kiến tạo”, nhấn mạnh học sinh tích cực xây dựng ý nghĩa đạo đức, phát triển cá nhân thông qua quá trình tương tác xã hội dựa trên các nguyên tắc công bằng và quan tâm đến phúc lợi của người khác.

Giáo dục kiến tạo là tạo môi trường nhân văn và hướng người học tự trưởng thành. Ở đó, trường học là nơi tiếp thị các giá trị chứ không phải nhắc đi nhắc lại những điều cấm đoán. Trong thuyết đối kháng tâm lý, trẻ con cảm thấy bị nhắc lại những điều cấm, kị một cách thô bạo, đe doạ khoảng tự do của mình thì sẽ dễ phản ứng bằng cách đi đến lập trường ngược lại (hiệu ứng Boomerang). Thay đổi hành vi và thực trạng xã hội không phải bằng cách cứ “cấm” và quy định hành vi.

Ví dụ, mục tiêu cơ bản đề ra cho giáo dục Phần Lan, một mô hình giáo dục hình mẫu trên thế giới, là hỗ trợ sự phát triển của học sinh, giúp họ trở thành những con người có trách nhiệm và đạo đức trong xã hội, và cung cấp cho họ kiến thức cũng như kĩ năng cần thiết trong cuộc sống. Nhiều trường học ở Phần Lan áp dụng các phương pháp giáo dục dân chủ tăng cường khả năng tiếp cận quyết định cuộc sống của học sinh.

Một nhóm các học giả Hinton, Miyamoto và Della-Chiesa (2008) khẳng định: “Việc học tập có thể hiệu quả hơn nếu các nhà giáo dục giúp giảm thiểu căng thẳng và sợ hãi ở trường, dạy học sinh các chiến lược điều tiết cảm xúc và cung cấp một môi trường học tập tích cực thúc đẩy sự phát triển của học sinh”.

Trường học lý tưởng là môi trường xây dựng không gian học tập an toàn cho học sinh. Trường học lý tưởng là môi trường thu hút người dạy quan tâm đến việc học của học sinh và điều chỉnh việc truyền thụ tri thức phù hợp với học sinh. Trường học lý tưởng là dẫn dắt người học ứng xử phù hợp và nhân rộng giá trị nhân văn.

Nhìn lại 5 điều Bác Hồ dạy được dán trên các lớp học ở khắp đất nước hình chữ S, chúng ta luôn thấy vẻ đẹp của những điều học sinh cần hướng tới, những công dân tương lai. Nhiều nhà giáo dục sẽ nghĩ như tôi, học sinh hay người học hướng tới và làm được điều đó là đủ: “Yêu Tổ quốc, yêu đồng bào; Học tập tốt, lao động tốt; Đoàn kết tốt, kỷ luật tốt; Giữ gìn vệ sinh; Thật thà, dũng cảm”. 5 điều Bác dạy thiếu niên nhi đồng vẫn luôn là bài học quý giá để rèn luyện và noi theo.

Quy định đối với người học chính là thể hiện vẻ đẹp của trường học và triết lý giáo dục hướng tới. Những điều chúng ta mong đợi hay lo lắng không thể cứ mang vào quy định “cấm” là xong.

Dự thảo thông tư quy định điều lệ trường THCS, THPT và trường phổ thông có nhiều cấp học, trong đó quy định 7 hành vi học sinh không được làm:

1. Xúc phạm nhân phẩm, danh dự, xâm phạm thân thể giáo viên, cán bộ, nhân viên của nhà trường, người khác và học sinh khác.

2. Gian lận trong học tập, kiểm tra, thi cử, tuyển sinh.

3. Mua bán, sử dụng rượu, bia, thuốc lá, chất gây nghiện và các chất kích thích khác.

4. Sử dụng điện thoại di động, các thiết bị khác khi đang học tập trên lớp không phục vụ cho việc học tập và không được giáo viên cho phép.

 
5. Đánh nhau, gây rối trật tự, an ninh trong nhà trường và nơi công cộng.

6. Sử dụng, trao đổi sản phẩm có nội dung kích động bạo lực, đồi trụy; không sử dụng đồ chơi hoặc chơi trò chơi có hại cho sự phát triển lành mạnh của bản thân.

7. Các hoạt động vi phạm pháp luật.

Phạm Hải Chung

Khi nền giáo dục lâm nguy

Khi nền giáo dục lâm nguy

Gian dối trong giáo dục, chất lượng nguồn nhân lực yếu kém, sự tha hóa của một bộ phận không nhỏ quan chức, sự xuống cấp về đạo đức, nhân cách,... là tấm gương phản chiếu bất ổn của ngành giáo dục nói riêng và quốc gia nói chung.  

tin nổi bật

Học phí đại học tăng mạnh, cơ hội nào cho sinh viên nghèo?

Vài năm gần đây, học phí các trường đại học tăng mạnh, chắc chắn sẽ làm nhiều người phải từ bỏ ước mơ như tôi ngày xưa…

Về nơi ‘nằm sấp thấy cá, nằm ngửa thấy ong’

Tương Dương - Nghệ An cùng với Hương Khê - Hà Tĩnh và Đông Hà - Quảng Trị là ba điểm nắng nóng nhất miền Trung. Nhưng ít ai biết rằng, ở ngay cạnh “rốn nóng” Tương Dương lại là một điểm đến lý thú bậc nhất ở miền tây Nghệ An.

Người tài không bỏ việc, chỉ rời bỏ sếp kém

Không ít người tài được đưa đi đào tạo, sau khi tốt nghiệp được bố trí công việc thì xin nghỉ hoặc chuyển ra ngoài cơ quan nhà nước. Họ không rời bỏ công việc mà chỉ rời bỏ người quản lý yếu kém.

Thí sinh ngủ quên: Đúng, sai giám thị?

Dư luận xôn xao về vụ một học sinh ngủ quên không làm bài dẫn đến bị điểm liệt và trượt tốt nghiệp THPT. Chưa có xem xét trách nhiệm của giám thị thì người ta đã khẳng định là giám thị làm đúng quy chế.

Trung Quốc thay đổi chính sách đối ngoại, hướng mạnh tới châu Phi

Trong bối cảnh quan hệ với Mỹ và châu Âu có nhiều bước lùi trong thời gian qua, Trung Quốc đang hướng sự chú ý tới châu Phi, nơi họ đang có quan hệ thương mại thân thiết với nhiều quốc gia.

Khủng hoảng tại Sri Lanka tạo thời cơ cho Ấn Độ ‘thế chân’ Trung Quốc

Nhờ vị trí địa lý chiến lược, Sri Lanka từ lâu đã thu hút được sự chú ý của các nước lớn trong khu vực. Việc chính phủ nước này rơi vào khủng hoảng là thời cơ không thể tốt hơn để Ấn Độ cạnh tranh ảnh hưởng với Trung Quốc tại đây.

Đang thiếu thốn, sao cứ máy móc thuốc nào cũng phải đấu thầu

Cần thay đổi tư duy về mua sắm công trong ngành y, nhanh chóng khắc phục bất cập trong các qui định, qui trình đấu thầu mua sắm thuốc và vật tư y tế.

Đất khó Hóc Chọ và những người giỏi trường đời

Quê tôi ở “vùng hai đầu” - vùng nghèo, vùng khó nhất của huyện Đô Lương. Xóm tôi ở lại là xóm nghèo nhất của xã, xóm của những “hóc”, “chọ” cha ông để lại với những cái tên: Chọ Hao, Chọ Rò, Chọ Mại, Chọ Dong…

Hiến kế phân luồng trên cầu Long Biên cho xe máy, xe đạp và đổi tăng làn giờ cao điểm

Cầu Long Biên bắc qua sông Hồng để kết nối quận Hoàn Kiếm, quận Ba Đình với quận Long Biên của Hà Nội. Cây cầu được xây dựng từ 1898 tới 1902 bởi công ty Daydé & Pillé, và được sử dụng vào năm 1903 với tên ban đầu là cầu Paul Doumer.

Ông Abe với mong muốn một 'Nhật Bản hùng cường trở lại'

Năm 2012, trong nỗ lực vận động bầu cử, ông Abe Shinzo đã đưa ra một số chính sách cải thiện kinh tế xã hội: Nới lỏng tiền tệ, kích thích tài khóa để làm mạnh hệ thống tài chính, cải cách cơ cấu xã hội bằng khuyến khích đầu tư tư nhân.

Abe Shinzo: Người đi giữa những 'tương phản' của xã hội Nhật Bản

Cả nước Nhật đã bị hai phát súng làm cho vừa bàng hoàng vừa tỉnh thức. Sẽ không còn là Nhật Bản của những ngày chưa có việc một cựu Thủ tướng với nhiệm kì dài nhất lịch sử bị ám sát.

Đường hầm ô tô thoát nước: Hà Nội, TP.HCM hết cảnh phố thành sông

Nhóm tác giả từ châu Âu và Mỹ đề xuất đào đường hầm cho ô tô chạy, đồng thời nửa dưới đường hầm vẫn thoát nước khi mưa nhỏ, khi mưa to thì cấm xe, cho nước thoát qua.

Các quốc đảo Thái Bình Dương trong ‘vòng ngắm’ của Trung Quốc

Chuyến thăm kéo dài 10 ngày của Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị tới các quần đảo Thái Bình Dương giàu tài nguyên đã đưa nơi từng bị coi là "vùng nước khuất ngoại giao" trở thành tâm điểm chú ý trên bản đồ địa chính trị thế giới.

Tác động của khủng hoảng kép đến kinh tế Việt Nam

Những hệ lụy của khủng hoảng kép trên thế giới đã nêu trong bài trước sẽ có thể ảnh hưởng xấu đến phục hồi kinh tế đến nước ta như thế nào?

Khủng hoảng kép chưa từng có tiền lệ

Cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu lần này có 2 đặc điểm nổi bật, chưa có tiền lệ so với các cuộc khủng hoảng trước mà nhân loại từng chứng kiến.