Giảm nghèo thông tin để thay đổi nhận thức về cân bằng giới tính khi sinh

Ngày 21/7, Bộ Y tế tổ chức Hội nghị trực tuyến toàn quốc lấy ý kiến góp ý đối với dự thảo Đề án Kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh giai đoạn 2026 - 2035. Hội nghị được kết nối tới tất cả 34 tỉnh thành trên cả nước, nhằm hoàn thiện đề án trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét ban hành.

Tại điểm cầu tỉnh Khánh Hòa, hội nghị có sự tham dự của lãnh đạo Sở Y tế, đại diện các sở, ngành liên quan cùng các thành viên Ban Chỉ đạo công tác dân số và phát triển tỉnh. Các đại biểu đã tập trung trao đổi, thảo luận nhiều nội dung liên quan đến mục tiêu, giải pháp và tính khả thi của đề án trong bối cảnh tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh vẫn là một trong những thách thức lớn đối với công tác dân số.

Theo đại diện Bộ Y tế, dự thảo Đề án Kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh giai đoạn 2026 - 2035 đặt mục tiêu từng bước đưa tỷ số giới tính khi sinh trở về mức cân bằng tự nhiên trên phạm vi cả nước, góp phần bảo đảm cơ cấu dân số hợp lý, nâng cao chất lượng dân số và tạo nền tảng cho phát triển bền vững.

Mục tiêu cụ thể được Bộ Y tế đề ra là đến năm 2030, tỷ số giới tính khi sinh giảm xuống dưới 108 bé trai trên 100 bé gái sinh ra sống; đến năm 2035 tiếp tục giảm xuống dưới 106 bé trai trên 100 bé gái sinh ra sống, tiến gần mức cân bằng sinh học tự nhiên.

Theo thông tin tại hội nghị, hiện nay tỷ số giới tính khi sinh của Việt Nam vẫn ở mức 109 bé trai trên 100 bé gái. Đây là con số cho thấy tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh vẫn diễn biến phức tạp và nếu không được kiểm soát hiệu quả sẽ kéo theo nhiều hệ lụy lâu dài đối với cơ cấu dân số, thị trường lao động, hôn nhân, gia đình cũng như an ninh, trật tự xã hội.

Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, dự thảo đề án đưa ra nhiều nhóm nhiệm vụ và giải pháp đồng bộ. Trong đó, một trong những trọng tâm là tăng cường sự lãnh đạo của các cấp ủy, chính quyền; nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước; đẩy mạnh công tác truyền thông, vận động nhằm thay đổi nhận thức, hành vi của người dân về bình đẳng giới và giá trị của trẻ em gái.

Dự thảo cũng đề xuất tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các hành vi lựa chọn giới tính thai nhi, thông báo hoặc tiết lộ giới tính thai nhi trái quy định; đồng thời tiếp tục rà soát, hoàn thiện các chính sách nhằm nâng cao vị thế của phụ nữ và trẻ em gái trong gia đình và xã hội.

Bên cạnh đó, đề án chú trọng đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn cho đội ngũ làm công tác dân số; đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, hoàn thiện hệ thống thông tin quản lý, cơ sở dữ liệu về dân số và tăng cường hợp tác quốc tế để tiếp thu kinh nghiệm trong kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh.

Tại hội nghị, các đại biểu của 34 tỉnh thành đã tập trung góp ý đối với các nhóm giải pháp, đề xuất bổ sung những nội dung phù hợp với điều kiện thực tiễn của từng địa phương nhằm bảo đảm đề án có tính khả thi khi triển khai trong giai đoạn 2026 - 2035. Riêng Sở Y tế Khánh Hòa, đơn vị đã đưa ra nhiều sáng kiến góp ý cho dự thảo trong đó nhấn mạnh tới vai trò của truyền thông và giảm nghèo thông tin cho người dân.

Theo Sở Y tế Khánh Hòa, để kiểm soát hiệu quả tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh, ngoài các biện pháp quản lý và chế tài, cần coi giảm nghèo thông tin là một giải pháp nền tảng. Thực tế cho thấy, ở nhiều khu vực vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số hoặc địa bàn còn nhiều khó khăn của tỉnh Khánh Hòa (đặc biệt là khu vực tỉnh Ninh Thuận trước đây), không ít người dân vẫn chịu ảnh hưởng của quan niệm "trọng nam hơn nữ", mong muốn sinh con trai để nối dõi hoặc làm chỗ dựa tuổi già. Những nhận thức này nếu không được thay đổi sẽ tiếp tục tạo áp lực dẫn tới lựa chọn giới tính thai nhi.

Vì vậy, việc giảm nghèo thông tin cần được triển khai đồng bộ thông qua đa dạng hóa các hình thức truyền thông, đưa thông tin chính thống đến gần hơn với người dân. Không chỉ dừng lại ở các chiến dịch tuyên truyền tập trung, Khánh Hòa đang mạnh dạn tận dụng hiệu quả hệ thống truyền thanh cơ sở, nền tảng số, mạng xã hội, báo chí, cổng thông tin điện tử và các mô hình truyền thông cộng đồng để phổ biến kiến thức về bình đẳng giới, hệ lụy của mất cân bằng giới tính khi sinh cũng như các quy định của pháp luật liên quan.

Theo Sở Y tế Khánh Hòa, truyền thông chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi thông tin được truyền tải thường xuyên, dễ hiểu, phù hợp với từng nhóm đối tượng. "Đặc biệt, cần chú trọng truyền thông tới nam giới, các cặp vợ chồng trẻ, người có uy tín trong cộng đồng, chức sắc tôn giáo, trưởng thôn, già làng và cán bộ cơ sở để tạo sức lan tỏa trong thay đổi hành vi", đại diện Sở Y tế Khánh Hòa góp ý.

Cùng quan điểm này, lãnh đạo Bộ Y tế cho rằng giảm nghèo thông tin về bình đẳng giới cần được gắn với các chương trình phát triển kinh tế - xã hội, Chương trình mục tiêu quốc gia và chuyển đổi số ở cơ sở. Khi người dân được tiếp cận đầy đủ thông tin, hiểu rõ giá trị bình đẳng giữa trẻ em trai và trẻ em gái, cũng như những hệ lụy lâu dài của mất cân bằng giới tính khi sinh, nhận thức sẽ từng bước thay đổi, từ đó góp phần giảm nhu cầu lựa chọn giới tính thai nhi.

Các đại biểu của các tỉnh thành cũng cho rằng, cần xây dựng các sản phẩm truyền thông hiện đại, gần gũi, phù hợp với từng vùng miền; tăng cường đối thoại trực tiếp với người dân, kết hợp giữa truyền thông đại chúng và truyền thông nhóm nhỏ để nâng cao hiệu quả tuyên truyền. Đồng thời, cần phát huy vai trò của ngành y tế, hội phụ nữ, đoàn thanh niên, các tổ chức chính trị - xã hội trong việc tư vấn, hỗ trợ các gia đình tiếp cận thông tin chính xác về sức khỏe sinh sản, bình đẳng giới và chính sách dân số.

Theo dự thảo, việc triển khai Đề án Kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh giai đoạn 2026 - 2035 hướng tới kiểm soát hiệu quả tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh, từng bước đưa tỷ số giới tính khi sinh trở về mức cân bằng tự nhiên; góp phần thực hiện mục tiêu phát triển dân số bền vững, bảo đảm cơ cấu dân số hợp lý, nâng cao chất lượng dân số và nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Đề án cũng được kỳ vọng góp phần giảm thiểu những hệ lụy về an ninh, trật tự an toàn xã hội, thúc đẩy bình đẳng giới, tạo môi trường phát triển bền vững cho các địa phương. Trong đó, truyền thông hiệu quả, giảm nghèo thông tin và nâng cao nhận thức cộng đồng được xem là những giải pháp có ý nghĩa lâu dài, góp phần thay đổi tư duy xã hội, xây dựng văn hóa tôn trọng bình đẳng giới và bảo đảm mọi trẻ em đều được chào đón, yêu thương, không phân biệt giới tính ngay từ khi còn trong bụng mẹ.