Tại kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất vừa qua, Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật về quân sự, quốc phòng, trong đó có Luật Nghĩa vụ quân sự.

Trong phiên thảo luận tổ, có đại biểu Quốc hội đề nghị nghiên cứu cơ chế để có thể thay thế việc tham gia trực tiếp nghĩa vụ quân sự bằng việc đóng góp về tài chính, đóng thuế nghĩa vụ quân sự và tiền thuế nghĩa vụ quân sự.

Trong báo cáo giải trình, tiếp thu, Chính phủ cho biết vấn đề đại biểu nêu đã được các cơ quan chức năng của Bộ Quốc phòng nghiên cứu trong quá trình sơ kết, tổng kết thi hành Luật Nghĩa vụ quân sự.

Đây là nội dung có tác động xã hội rất lớn, có nội dung chưa rõ ràng, chưa có cơ sở, cần có thời gian nghiên cứu, đánh giá cụ thể, kỹ lưỡng.

nhap ngu nguyen hue 16 577 1153.jpg
Công dân ở TPHCM lên đường nhập ngũ hồi tháng 3. Ảnh: Nguyễn Huế

Tại lần sửa đổi, bổ sung này chỉ tập trung vào các nội dung nhằm thể chế hoá các quan điểm chỉ đạo của Đảng, các kết luận của Bộ Chính trị, Ban Bí thư về tổ chức quân sự địa phương, xây dựng Ban chỉ huy quân sự cấp xã chính quy, tổ chức lại Ban chỉ huy phòng thủ khu vực phù hợp với tổ chức chính quyền 2 cấp. Do vậy, Chính phủ chưa đề xuất nội dung về chính sách này.

Tiếp thu ý kiến của đại biểu, trong thời gian tới khi sửa đổi toàn diện Luật Nghĩa vụ quân sự, Chính phủ sẽ nghiên cứu, đánh giá kỹ lưỡng chính sách và đề xuất nội dung cụ thể, trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.

5 hành vi bị coi là trốn nghĩa vụ quân sự

Luật mới đã bổ sung thêm hành vi trốn tránh nghĩa vụ quân sự. Cụ thể, trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự là hành vi không chấp hành quyết định gọi đăng ký nghĩa vụ quân sự; quyết định gọi sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự; quyết định gọi khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự; quyết định gọi nhập ngũ; quyết định, lệnh gọi tập trung huấn luyện, diễn tập, kiểm tra sẵn sàng động viên, sẵn sàng chiến đấu.

Luật cũng bổ sung quy định nghiêm cấm gian dối trong đăng ký, sơ tuyển và khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự.

Có ý kiến đề nghị nghiên cứu cho hoãn nghĩa vụ quân sự trong trường hợp đối tượng là sinh viên, đối tượng là học sinh đã trúng tuyển học đại học để bảo đảm quyền lợi, không làm gián đoạn quá trình học tập.

Giải trình vấn đề này, Chính phủ cho biết Luật Nghĩa vụ quân sự hiện hành quy định việc tạm hoãn gọi nhập ngũ đối với sinh viên “đang học tại cơ sở giáo dục phổ thông; đang được đào tạo trình độ đại học hệ chính quy thuộc cơ sở giáo dục đại học, trình độ cao đẳng hệ chính quy thuộc cơ sở giáo dục nghề nghiệp trong thời gian một khóa đào tạo của một trình độ đào tạo”.

Như vậy, để bảo đảm công bằng xã hội, công dân tốt nghiệp cao đẳng, đại học đã được tạm hoãn gọi nhập ngũ thì độ tuổi gọi nhập ngũ là đến hết 27 tuổi.

Chính phủ nêu rõ quy định như trên phù hợp với đời sống xã hội và nguyện vọng của nhân dân trong giai đoạn hiện nay. Quy định này vừa đáp ứng nguyện vọng chính đáng về quyền được học tập, làm việc theo quy định của pháp luật, đồng thời tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, cần thiết cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa để phát triển đất nước vừa bảo đảm đủ số lượng, chất lượng nguồn công dân nhập ngũ.

Việc gọi nhập ngũ không thực hiện đối với công dân thuộc đối tượng đang được miễn, hoãn. Trường hợp đại biểu Quốc hội nêu là mới nhập học thì không thuộc diện gọi nhập ngũ, trừ các trường hợp bỏ học, lưu ban, nợ môn học quá thời gian một khóa đào tạo của một trình độ đào tạo đã được tạm hoãn gọi nhập ngũ.

Có ý kiến đề nghị tiếp tục rà soát các quy định về hành vi trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự theo hướng phân định rõ về tính chất, mức độ của từng hành vi như không chấp hành đăng ký nghĩa vụ quân sự, không tham gia sơ tuyển, không khám sức khỏe hoặc không chấp hành lệnh gọi nhập ngũ.

Giải trình vấn đề này, Chính phủ cho biết, nghĩa vụ quân sự là nghĩa vụ vẻ vang của công dân phục vụ trong Quân đội nhân dân. Thực hiện nghĩa vụ quân sự bao gồm phục vụ tại ngũ và phục vụ trong ngạch dự bị của Quân đội nhân dân.

Công dân trong độ tuổi thực hiện nghĩa vụ quân sự - không phân biệt dân tộc, thành phần xã hội, tín ngưỡng, tôn giáo, trình độ học vấn, nghề nghiệp, nơi cư trú - phải thực hiện nghĩa vụ quân sự theo quy định của luật này.

Luật mới được thông qua đã bổ sung hành vi không chấp hành quyết định gọi sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự, gian dối trong đăng ký nghĩa vụ quân sự; sơ tuyển nghĩa vụ quân sự. Mặt khác trong Luật Nghĩa vụ quân sự hiện hành đã quy định: “Tổ chức, cá nhân có hành vi trốn tránh, chống đối, cản trở việc thực hiện nghĩa vụ quân sự thì tùy theo tính chất, mức độ vi phạm mà bị xử lý kỷ luật, xử phạt hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự”.

Điều 332 Bộ luật Hình sự hiện hành quy định về Tội trốn tránh nghĩa vụ quân sự, những hành vi trốn tránh nghĩa vụ quân sự có thể bị phạt cải tạo không giam giữ đến 2 năm, phạt tù từ 3 tháng đến 2 năm, có trường hợp bị phạt tù từ 1 năm đến 5 năm. 

Hiện nay, các hành vi vi phạm không chấp hành quyết định gọi đăng ký nghĩa vụ quân sự, quyết định gọi sơ tuyển sức khỏe, quyết định gọi khám sức khỏe hoặc không chấp hành quyết định gọi nhập ngũ đã được phân định rõ tính chất, mức độ của từng hành vi quy định trong Nghị định số 218/2025 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quốc phòng, cơ yếu và Điều 332 Bộ luật Hình sự.

Việc xử phạt những hành vi vi phạm chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự được quy định tại Nghị định số 218/2025. Tùy theo mức độ vi phạm đối với cá nhân, tổ chức, bị xử lý với mức phạt tiền tương ứng. Sau nộp phạt, đối tượng vi phạm bắt buộc phải thực hiện nghĩa vụ quân sự.

Ví dụ, Nghị định số 218/2025 quy định phạt tiền từ 40-50 triệu đồng đối với hành vi “Gian dối nhằm trốn tránh thực hiện quyết định gọi nhập ngũ, quyết định gọi thực hiện nghĩa vụ tham gia Công an nhân dân sau khi đã có kết quả khám tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự đủ điều kiện nhập ngũ, đủ điều kiện thực hiện nghĩa vụ tham gia Công an nhân dân theo quy định”.

Chính phủ sẽ tiếp tục rà soát, nghiên cứu, đề xuất sửa đổi tổng thể vào thời điểm thích hợp khi có đầy đủ cơ sở pháp lý, cơ sở thực tiễn.