Máy bay không người lái ảnh hưởng thế nào đến cuộc chiến Nga - Ukraine?

Việc sử dụng các máy bay không người lái (UAV) được tin đã giúp Ukraine giành được một số lợi thế trong cuộc chiến đang tiếp diễn với Nga.

Hết loạt đạn này đến loạt đạn khác dội xuống khẩu đội tên lửa của Nga đang ẩn giấu trong ngọn hải đăng trên Đảo Rắn ở Biển Đen, cách bờ biển Ukraine khoảng 35km. Đoạn video do quân đội Ukraine công bố hồi tháng 4 cho thấy cuộc tấn công và hậu quả của nó, tất cả đều được thực hiện từ một chiếc UAV Bayraktar TB2 do Thổ Nhĩ Kỳ thiết kế.

Các vụ tấn công bằng UAV Bayraktar TB2 trong video tuyên truyền của Ukraine. Nguồn: The Guardian

Cho đến lúc đó, bằng chứng về TB2, mẫu UAV sát thủ được điều khiển từ xa với tầm bay lên tới gần 306km, hầu như đã biến mất khỏi cuộc xung đột. Có giả thuyết cho rằng khoảng 20 chiếc UAV mà Ukraine mua từ Thổ Nhĩ Kỳ đã bị bắn hạ và Ankara, vì không muốn làm mất lòng Nga, đã từ chối cung cấp thêm cho Kiev.

Tuy nhiên, cuộc chiến giành quyền kiểm soát Đảo Rắn ám chỉ bối cảnh đã thay đổi. Một ngày sau, thêm một video khác về TB2, kèm theo âm nhạc đặc trưng của chiến dịch tuyên truyền của Ukraine cho thấy cho thấy một tàu đổ bộ của Nga bị phá hủy. Sang ngày tiếp theo, một máy bay trực thăng Mi-8 bị bắn rơi khi binh lính Nga đang xuất kích.

Chuyên gia phân tích hàng không Amelia Smith phát hiện, một trong những video của Ukraine về UAV cho thấy mẫu máy bay không người lái này có đăng ký mới là T253, chưa từng xuất hiện ở quốc gia Đông Âu trước đây. Máy bay được ghi nhận đang trong quá trình thử nghiệm vào cuối tháng 3 ở quanh cơ sở thử nghiệm của nhà sản xuất Thổ Nhĩ Kỳ, ám chỉ mẫu này mới được chuyển giao, có lẽ thuộc lô hàng mới.

Một tuần sau, Nga tuyên bố đã bắn hạ 9 máy bay TB2, có giá khoảng 1 - 2 triệu USD/chiếc, cùng một số UAV khác trong trận chiến giành Đảo Rắn. Mặc dù rất khó xác minh những tuyên bố này nhưng giữa hai bên vẫn xảy ra giao tranh nhằm giành quyền kiểm soát hòn đảo.

Ảnh vệ tinh chụp Đảo Rắn ở Biển Đen. Ảnh: Maxar Technologies

Theo báo Guardian, những chiếc TB2 rõ ràng có hiệu quả về mặt quân sự và cho các mục đích tuyên truyền của Kiev. Song, rõ ràng là chúng không mang tính quyết định về mặt quân sự. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky từng tuyên bố hồi tháng 4: “Với tất cả sự tôn trọng dành cho Bayraktar và bất kỳ khí tài nào khác, tôi sẽ nói thẳng với các bạn rằng, đây là một cuộc chiến khác”.

Cuộc xung đột kéo dài suốt 11 tuần qua, trong đó quân Nga đã bị đình trệ bước tiến sau khi chiếm được phần lớn bờ biển phía nam và một số phần phía đông của nước láng giềng, hầu như đã trở thành trận chiến giữa các xe tăng và pháo binh. Trong đó, cả hai bên đã sử dụng hỏa lực hạng nặng và thường không có dẫn đường khi tranh chấp quyền kiểm soát lãnh thổ.

Điều đó không có nghĩa là các UAV không còn liên quan. Tuy nhiên, nó phản ánh phần nào thực tế rằng, đối với cả hai bên, các UAV vũ trang lớn hơn như mẫu TB2 của Ukraine và mẫu tương đương gần nhất của Nga - UAV Orion đã không xuất hiện với số lượng lớn và một khi bị loại bỏ sẽ không dễ thay thế.

Sam Bendett, chuyên gia về UAV thuộc Trung tâm Phân tích hải quân Mỹ nhận định, quân đội Ukraine đã tận dụng việc Nga không kiểm soát toàn bộ không phận và không có các hệ thống phòng thủ bằng tác chiến điện tử bền bỉ, để thực hiện "một số cuộc tấn công rất chính xác và đáng kể”. Song, ông cho rằng, các lực lượng Kiev cần làm như vậy trên quy mô lớn hơn nhiều.

Cấu tạo của UAV Bayraktar TB2 (ảnh trên) và hệ thống điều khiển trên mặt đất. Ảnh: Baykar Tech

Nga biết cần phải chống lại TB2 từ cuộc chiến năm 2020 giữa Armenia và Azerbaijan ở Nagorno-Karabakh, khi Azerbaijan sử dụng UAV của Thổ Nhĩ Kỳ để hạ gục xe tăng Armenia và giành được lợi thế quyết định trên chiến trường.

Theo Douglas Barrie, nhà phân tích hàng không vũ trụ tại Viện Nghiên cứu chiến lược quốc tế, Moscow từ lâu đã tụt hậu trong công nghệ UAV. “Nga đang phải chơi trò đuổi bắt. Họ đã không đầu tư vào lĩnh vực này kể từ đầu những năm 1990 và cũng không đầu tư trên diện rộng", ông Barrie giải thích.

Moscow bắt đầu triển khai UAV chiến đấu Orion ở Ukraine vào tháng 3, nhưng sau đó gần như ngay lập tức có báo cáo về một chiếc đã bị bắn hạ. “Họ bước vào cuộc chiến với nguồn cung hạn chế, hệ quả của những quyết định được đưa ra từ nhiều năm trước. Họ có lẽ chỉ sở hữu 20 - 30 chiếc Orion, thay vì số lượng lớn hơn", ông Bendett lưu ý.

Ukraine gần như đã không lãng phí cơ hội trong việc cố gắng chứng minh sự yếu kém của UAV từ Nga. Họ cho đăng tải các video quay cảnh tháo rời một UAV do thám Orlan 10 bị bắn rơi, hé lộ máy bay được trang bị một máy ảnh Canon DSLR thông thường với các nút bấm được dán vào vị trí và các bộ phận của bình nhiên liệu là của một chai nước, kể cả phần nắp vặn trên cùng.

Người Ukraine kết luận trong video rằng, “không có bộ phận nguyên bản nào” được sản xuất tại Nga và chi phí thực sự để sản xuất một chiếc UAV này ước tính chỉ 3.000 USD thay vì 80.000 - 120.000 USD như con số công bố chính thức. Đó có thể là một ước tính hợp lý, nhưng trên thực tế, ngay cả mẫu TB2 của Thổ Nhĩ Kỳ cũng phải dựa vào các thành phần sẵn có để giảm chi phí và tăng tốc độ sản xuất.

Mẫu UAV Switchblade 300. Ảnh: AP

Do cuộc chiến ngày càng trở nên tiêu hao và các UAV có vũ trang đã bị loại dần khỏi bầu trời nên hai bên tham chiến cần thêm các máy bay không người lái mới. Mỹ đã đồng ý cung cấp cho Ukraine ít nhất 700 chiếc UAV sử dụng một lần (kamikaze) Switchblade 300 và Switchblade 600, với tầm bay từ 9,5 - 40km, chở theo đạn dược và gây ảnh hưởng đáng sợ đến mục tiêu.

Những chiếc Switchblade đã bắt đầu đến tiền tuyến. Một video công bố cách đây một tuần của Ukraine cho thấy một vụ oanh kích cứ điểm của quân Nga từ trên cao và tiếp đó là cảnh những binh sĩ chạy trốn trong hoảng loạn. Song, dù số lượng máy bay không người lái kamikaze có vẻ nhiều, nhưng kho dự trữ có thể nhanh chóng cạn kiệt khi chiến tranh kéo dài.

Giáo sư Peter Lee, một chuyên gia về UAV tại Đại học Portsmouth quả quyết, trong một cuộc chiến mà không bên nào có quyền kiểm soát trên không, việc sử dụng UAV đáng kể nhất là nhằm "thu thập thông tin tình báo và nhận diện tình huống như những gì máy bay được sử dụng lần đầu tiên cách đây 100 năm".

Hình ảnh do UAV ghi lại cảnh đoàn xe tăng Nga bị tập kích ở ngoại ô Kiev, Ukraine. Nguồn: The Guardian

Mỗi bên đều sử dụng rất nhiều UAV đơn giản, bán sẵn trên thị trường để trinh sát, với các video thường xuyên được công bố rộng rãi, chẳng hạn như đoạn phim đã biên tập về cảnh một đoàn xe bọc thép của Nga bị phục kích ở Brovary, phía đông Kiev hồi tháng 3. Các cảnh quay của UAV về những vụ pháo kích, tấn công vào các xe bọc thép và những cuộc đụng độ khác đã trở thành một đặc điểm của cuộc chiến.

Chính nhu cầu đối với các UAV được trang bị camera đơn giản đã khiến DJI, nhà sản xuất lớn nhất thế giới của Trung Quốc, hồi tháng 4 quyết định ngưng bán UAV dễ sử dụng cho cả Ukraine và Nga, dù không rõ liệu lệnh cấm có ảnh hưởng lớn nào hay không. Một chuyên gia ước tính, Kiev đang vận hành khoảng 6.000 chiếc UAV trên chiến trường.

"UAV không phải là công nghệ để giành chiến thắng trong chiến tranh. Nhưng chúng là công nghệ hỗ trợ chiến tranh và những gì chúng ta thấy là Ukraine phản ứng theo cách nhanh hơn và linh hoạt hơn”, ông Lee nhấn mạnh.

Tuấn Anh

Vì sao quân đội Ukraine vẫn sử dụng súng máy 100 năm tuổi?Truyền thông Nga gây chú ý khi chế giễu việc quân đội Ukraine đang sử dụng các loại súng máy có từ thời nước này còn thuộc đế chế Nga Sa hoàng để chống lại các lực lượng Moscow.

tin nổi bật

Thủ tướng Anh cảnh báo hậu quả nếu Nga thắng trong xung đột với Ukraine

Thủ tướng Anh Boris Johnson cảnh báo việc để Nga thực hiện thành công chiến dịch quân sự đặc biệt ở Ukraine sẽ "vô cùng thảm khốc" đối với thế giới.

Mỹ - Nhật - Hàn 'chốt' thời điểm họp thượng đỉnh 3 bên

Một quan chức thuộc Văn phòng Tổng thống Hàn Quốc cho biết, hội nghị thượng đỉnh 3 bên đầu tiên kể từ tháng 9/2017 giữa tổng thống nước này với hai nhà lãnh đạo Mỹ và Nhật sẽ diễn ra vào tuần tới ở Tây Ban Nha.

Kiev rung chuyển vì tên lửa tấn công, G7 ra lệnh cấm vận vàng Nga

Một số tên lửa Nga được ghi nhận đã đánh trúng các tòa nhà tại Kiev, rất nhiều vụ hỏa hoạn đã được ghi nhận sau vụ việc. Trong khi đó, lãnh đạo các nước G7 sẽ ra lệnh cấm vận vàng Nga.

Ít nhất 17 thanh niên tử vong trong hộp đêm tại Nam Phi

Cảnh sát Nam Phi cho biết, đã có 17 nạn nhân tử vong tại hộp đêm Enyobeni (East London), nguyên nhân ban đầu được cho là ngộ độc khí gas.

Những điểm đáng chú ý trong luật kiểm soát súng đạn mới được Mỹ ban hành

Tổng thống Biden mới đây đã ký ban hành dự luật kiểm soát súng đạn, nhằm giải quyết các lỗ hổng đã tồn tại hơn 30 năm trong hệ thống quản lý và kiểm soát sở hữu vũ khí tại Mỹ.

Hình ảnh con sông lớn nhất Italia cạn đáy vì hạn hán tồi tệ nhất 70 năm qua

Dòng sông Po, vốn đóng vai trò quan trọng trong nông nghiệp và sản xuất điện tại Italia hiện đã cạn trơ đáy, nguyên nhân là do đợt hạn hán tệ nhất trong vòng 70 năm qua.

Ông Zelensky hứa giành lại thành phố đã mất

Sau khi Nga giành quyền kiểm soát Severodonetsk, Tổng thống Zelensky hứa sẽ giành lại những thành phố đã mất. Chính phủ Anh cũng sẵn sàng viện trợ thêm cho 525 triệu USD cho Kiev.

Lý do Nga 'đứng ngoài' hiệp ước cấm phổ biến vũ khí hạt nhân

Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Nga tuyên bố nước này sẽ không tham gia Hiệp ước Cấm phổ biến vũ khí hạt nhân (TPNW).

Nổ súng ở Mỹ, ba người trúng đạn

Ít nhất 3 người đã trúng đạn tại Trung tâm Công nghệ thời tiết ở thị trấn Bolingbrook, bang Illinos, Mỹ vào sáng 25/6 (theo giờ địa phương).

Ukraine tuyên bố Severodonetsk thất thủ, Nga sẽ gửi tên lửa cho Belarus

Thị trưởng Severodonetsk cho biết lực lượng Nga đã kiểm soát hoàn toàn thành phố chiến lược này, trong khi Tổng thống Putin nói sẽ gửi tên lửa có thể mang đầu đạn hạt nhân cho Belarus.

Kế hoạch táo bạo để đóng "cổng địa ngục" ở Turkmenistan

Tại Turkmenistan, có một nơi thực sự được gọi là "Cổng địa ngục". Nó thực chất là một hố khí cháy không ngừng suốt hàng chục năm qua tại tỉnh Darvaza của nước này.

'Sát thủ vô hình' trong chiến dịch quân sự đặc biệt của Nga ở Ukraine

Chiến sự Nga-Ukraine là lớn nhất tại châu Âu kể từ Thế chiến 2 và hình thức tác chiến đã thay đổi rất nhiều từ khi lực lượng Đồng minh đánh bại quân Đức Quốc xã.

Bắc Kinh tái mở cửa trường học, Thượng Hải tuyên bố thắng Covid-19

Sở Giáo dục Bắc Kinh, Trung Quốc thông báo sẽ tái mở cửa trường mẫu giáo, tiểu học và trung học cơ sở do số ca Covid-19 đang giảm dần ở thành phố này.

Nga tuyên bố hạ 80 tay súng Ba Lan, Ukraine nói dùng HIMARS đánh trúng mục tiêu

Bộ Quốc phòng Nga hôm nay (25/6) tuyên bố quân đội nước này đã bắn hạ nhiều tay súng Ba Lan đang chiến đấu cho Ukraine, trong khi Kiev tuyên bố dùng hệ thống HIMARS đánh trúng mục tiêu.

Ukraine cáo buộc Nga liên tục dội tên lửa

Cố vấn của Tổng thống Ukraine, ông Mykhailo Podolyak cáo buộc Nga hôm 25/6 đã nã tên lửa vào khắp nước này, trúng các cơ sở quân sự ở phía tây và phía bắc cũng như một thành phố ở phía nam.