Mô hình “Xã di cư an toàn” phát huy hiệu quả

Trước xu hướng di cư ngày càng gia tăng, mô hình “Xã di cư an toàn” được triển khai thí điểm tại một số địa phương đã cho thấy hiệu quả rõ nét trong việc cung cấp thông tin chính thống, nâng cao nhận thức, kỹ năng cho người dân, qua đó góp phần phòng ngừa di cư trái phép và mua bán người ngay từ cơ sở.

Trong những năm qua, công tác hỗ trợ, bảo vệ phụ nữ di cư hồi hương đã được các bộ, ngành và địa phương chủ động triển khai với nhiều giải pháp đa dạng. Trong đó, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam (Hội LHPNVN) với vai trò là tổ chức chính trị - xã hội đại diện cho quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của phụ nữ, đã tích cực tham gia và phối hợp cùng nhiều tổ chức trong và ngoài nước xây dựng, triển khai các mô hình phòng, chống mua bán người phù hợp với thực tiễn.

Nhà tạm lánh. IOM .jpg
Mô hình nhà tạm lánh. Ảnh: IOM Việt Nam

Theo bà Nguyễn Thị Kim Dung, Phó trưởng Ban Công tác Phụ nữ, Hội LHPNVN, bên cạnh các hoạt động hỗ trợ phụ nữ hồi hương, việc phòng ngừa nguy cơ mua bán người cần được thực hiện từ sớm tại cộng đồng. Trên cơ sở đó, mô hình “Xã di cư an toàn” đã được xây dựng và triển khai như một giải pháp truyền thông cộng đồng mang tính chủ động, bền vững.

Sáu xã thuộc 3 tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh và Quảng Bình (nay là Quảng Trị) đã thực hiện mô hình “Xã di cư an toàn”, trong khuôn khổ dự án “Truyền thông phòng, chống mua bán người và thúc đẩy di cư an toàn” giai đoạn 2023 – 2025, do Tổ chức Di cư quốc tế (IOM) hỗ trợ. 

Thông qua quá trình triển khai, dự án đã thành lập 6 câu lạc bộ di cư an toàn với tổng số 734 thành viên là cán bộ địa phương, hội viên phụ nữ, thanh niên và người dân có nhu cầu di cư.

Bên cạnh đó, 13 sự kiện truyền thông cộng đồng đã được tổ chức tại các địa phương; 15 “góc di cư an toàn” được lắp đặt tại trụ sở UBND xã, các trường trung học phổ thông và trường nghề nhằm cung cấp tài liệu, thông tin dễ tiếp cận cho người dân. Hoạt động truyền thông định kỳ cũng được duy trì thông qua hệ thống loa truyền thanh cơ sở và các nền tảng số, qua đó tiếp cận hàng triệu lượt người.

Đánh giá bước đầu cho thấy mô hình đã tạo dựng được một kênh thông tin thường xuyên, tin cậy tại cộng đồng, góp phần thay đổi nhận thức của người dân về di cư an toàn. 

Tại một số địa phương, ý định di cư không chính thống đã giảm, người dân có xu hướng tìm hiểu kỹ hơn về các kênh di cư hợp pháp, an toàn trước khi quyết định. Quan trọng hơn, mô hình đã đặt nền tảng để duy trì và nhân rộng trong giai đoạn tiếp theo, đặc biệt tại các địa bàn có nguy cơ cao về mua bán người.

“Với sự hỗ trợ về kinh phí và kỹ thuật của IOM, mô hình “Xã di cư an toàn” bước đầu chứng minh hiệu quả trong việc nâng cao nhận thức, trang bị kỹ năng phòng ngừa rủi ro, nhất là đối với người trẻ có nhu cầu di cư lao động hoặc học tập. Hội LHPNVN nhận định đây là mô hình truyền thông phù hợp với xu thế di cư ngày càng gia tăng hiện nay, trong đó thanh niên là nhóm đối tượng chính”, bà Dung thông tin.

Từng bước nhân rộng mô hình

Từ thực tiễn triển khai, Hội LHPNVN đã đề xuất với cơ quan chủ trì soạn thảo Chương trình phòng, chống mua bán người giai đoạn 2026 – 2030, định hướng đến năm 2035, nghiên cứu đưa mô hình “Xã di cư an toàn” vào triển khai trong chương trình giai đoạn tới. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm thể chế hóa các mô hình hiệu quả, bảo đảm tính liên tục và bền vững trong công tác phòng, chống mua bán người.

Để tiếp tục duy trì, củng cố và từng bước nhân rộng các mô hình hỗ trợ phụ nữ hồi hương và phòng ngừa rủi ro di cư như “Xã di cư an toàn”, câu lạc bộ di cư an toàn, Hội LHPNVN kiến nghị các cấp, ngành quan tâm bố trí nguồn lực phù hợp từ ngân sách nhà nước, đồng thời huy động các nguồn lực hợp pháp khác. 

Việc tăng cường phối hợp liên ngành và mở rộng hợp tác quốc tế cũng được xác định là yếu tố then chốt nhằm tranh thủ sự hỗ trợ về kỹ thuật, tài chính cho việc vận hành và nhân rộng các mô hình hiệu quả.

Cùng với đó, cần chú trọng nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ trực tiếp triển khai tại cơ sở, hoàn thiện cơ chế phối hợp, chuyển tuyến, bảo đảm các mô hình hoạt động ổn định, bền vững ngay cả khi các dự án, chương trình kết thúc.

Hội LHPNVN cũng kiến nghị lồng ghép nội dung bảo vệ phụ nữ di cư vào các chương trình mục tiêu quốc gia, chương trình phát triển kinh tế - xã hội và các dự án do các tổ chức quốc tế hỗ trợ.

Theo đó, các cấp, ngành và địa phương cần chủ động đưa nội dung bảo vệ, hỗ trợ phụ nữ di cư và phụ nữ hồi hương vào các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, giảm nghèo, tạo việc làm, đào tạo nghề, cũng như các chương trình phòng, chống tội phạm, phòng, chống mua bán người.

Việc lồng ghép cần được thực hiện đồng bộ trong các Chương trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo bền vững, xây dựng nông thôn mới, phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Thông qua đó, các nguyên nhân gốc rễ của di cư không an toàn sẽ từng bước được giải quyết, sinh kế bền vững tại địa phương được tạo dựng, năng lực kinh tế và khả năng tự chủ của phụ nữ được nâng cao. Đây cũng là cơ sở quan trọng để hỗ trợ phụ nữ hồi hương tái hòa nhập cộng đồng một cách an toàn, bền vững, gắn công tác phòng ngừa mua bán người với phát triển kinh tế - xã hội ngay từ cơ sở.

Bên cạnh đó, việc tăng cường hợp tác quốc tế và phối hợp liên ngành trong triển khai các hoạt động hỗ trợ phụ nữ di cư cần tiếp tục được đẩy mạnh theo hướng thực chất, hiệu quả. Hội LHPNVN khẳng định sẽ tiếp tục tham gia tích cực, có chất lượng vào các diễn đàn quốc tế và khu vực về di cư, qua đó huy động thêm nguồn lực, kinh nghiệm nhằm bảo vệ và hỗ trợ tốt hơn cho phụ nữ di cư và phụ nữ hồi hương trong thời gian tới.