Tại Điều 17, Nghị định 162/2025/NĐ-CP, nạn nhân mua bán người, người đang trong quá trình xác định là nạn nhân và người dưới 18 tuổi đi cùng phải được hỗ trợ các nhu cầu thiết yếu nhằm bảo đảm an toàn, ổn định ban đầu và tạo điều kiện phục hồi.
Các hỗ trợ này bao gồm bố trí chỗ ở tạm thời, hỗ trợ tiền ăn, vật dụng sinh hoạt, đồ dùng học tập, vật dụng y tế và vệ sinh cá nhân. Việc hỗ trợ được thực hiện trên cơ sở tôn trọng đặc điểm cá nhân, độ tuổi, giới tính, tôn giáo, tín ngưỡng cũng như tình trạng sức khỏe của từng trường hợp.
Thời gian bố trí chỗ ở và hỗ trợ nhu cầu thiết yếu không quá 120 ngày. Trường hợp cần kéo dài thời gian hỗ trợ, việc quyết định sẽ do giám đốc cơ sở trợ giúp xã hội, Sở Y tế hoặc cơ quan có thẩm quyền xem xét theo quy định của pháp luật về trợ giúp xã hội. Quy định này nhằm bảo đảm tính linh hoạt, phù hợp với những trường hợp nạn nhân có nhu cầu hỗ trợ dài hạn do tình trạng sức khỏe, tâm lý hoặc hoàn cảnh đặc biệt.
Các cơ quan được giao nhiệm vụ hỗ trợ nhu cầu thiết yếu cho nạn nhân bao gồm: Công an, Bộ đội Biên phòng, Cảnh sát biển, Ủy ban nhân dân cấp xã, các cơ sở trợ giúp xã hội, cơ sở hỗ trợ nạn nhân và cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài. Đây là những lực lượng tuyến đầu, đóng vai trò quan trọng trong việc tiếp nhận, sàng lọc, bảo vệ và hỗ trợ ban đầu cho nạn nhân mua bán người.
Những hạn chế trong công tác tiếp nhận nạn nhân
Kết quả khảo sát thực tế do Bộ Y tế thực hiện cho thấy, tại các cơ sở bảo trợ xã hội tiếp nhận nạn nhân, người đang trong quá trình xác định là nạn nhân và người dưới 18 tuổi đi cùng, việc hỗ trợ nhu cầu thiết yếu cơ bản được thực hiện tương đối tốt. Các chế độ hỗ trợ thường được áp dụng tương đương với chế độ dành cho đối tượng bảo trợ xã hội đang được nuôi dưỡng tại trung tâm. Nhiều cơ sở đã bố trí phòng riêng cho nhóm đối tượng này nhằm bảo đảm an toàn, riêng tư và phù hợp với tình trạng tổn thương của nạn nhân.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, khảo sát cũng chỉ ra một số hạn chế. Nhiều cán bộ tại các cơ sở bảo trợ xã hội chưa được tập huấn đầy đủ về công tác tiếp nhận nạn nhân mua bán người, đặc biệt là các nguyên tắc tiếp cận nhạy cảm với sang chấn, nhạy cảm giới và hòa nhập người khuyết tật.
Ngoài các cơ sở bảo trợ xã hội, lực lượng Bộ đội Biên phòng và cơ quan Công an cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tiếp nhận và hỗ trợ thiết yếu ban đầu cho nạn nhân, nhất là tại khu vực biên giới. Thực tế cho thấy, các đơn vị này thường sắp xếp hội trường, phòng làm việc để làm nơi nghỉ tạm, hỗ trợ ăn uống và sinh hoạt trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, điều kiện cơ sở vật chất tại đây còn rất hạn chế, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu về không gian an toàn, riêng tư cho nạn nhân.
Đa số các đơn vị phải sử dụng không gian chung cho cả nam và nữ, chưa có điều kiện phù hợp cho các nhóm đối tượng đặc thù như người khuyết tật hoặc người thuộc cộng đồng LGBT.
Bên cạnh đó, cán bộ tại các cơ sở này cũng chưa được tập huấn, hướng dẫn đầy đủ về các quy tắc, kỹ năng làm việc với các nhóm dễ bị tổn thương. Hạn chế về cơ sở vật chất và năng lực chuyên môn khiến việc lưu trú tạm thời tại đây thường chỉ diễn ra trong thời gian rất ngắn, buộc công tác sàng lọc nạn nhân phải thực hiện nhanh chóng.
Tại một số địa phương như Nghệ An và An Giang, Bộ đội Biên phòng chưa có hạ tầng phù hợp để hỗ trợ nạn nhân khi cần lưu trú tạm thời tại đồn trong trường hợp nạn nhân trở về từ khu vực biên giới.
Trong thực tế, các đơn vị có thể phải sử dụng nhà nghỉ hoặc cơ sở lưu trú du lịch gần đó để bố trí chỗ ở tạm thời cho nạn nhân. Trong khi đó, Trung tâm Công tác xã hội tỉnh Nghệ An hiện có nhà tạm trú cho nạn nhân mua bán người với sự hỗ trợ của tổ chức Trẻ em Rồng Xanh, nhưng lại chưa có phương tiện đưa đón nạn nhân, gây khó khăn trong quá trình tiếp nhận và chuyển tuyến.
Các cuộc phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm với đại diện các ban, ngành cấp tỉnh tại An Giang cũng cho thấy nhu cầu cấp thiết về việc xây dựng nhà tạm lánh tại khu vực cửa khẩu. Theo các ý kiến, mô hình này cần đi kèm với cơ chế vận hành rõ ràng, phù hợp, nhằm bảo đảm tiếp nhận và hỗ trợ hiệu quả cho nạn nhân, người đang trong quá trình xác định là nạn nhân và trẻ em đi cùng.
Về năng lực cá nhân, cán bộ tuyến đầu đóng vai trò then chốt trong sàng lọc rủi ro, đánh giá an toàn và kết nối dịch vụ cho nạn nhân. Tuy nhiên, khảo sát cho thấy 62,2% cán bộ còn thiếu kiến thức về hỗ trợ dựa trên sang chấn và 57,3% thiếu kỹ năng quản lý trường hợp. Chỉ 44,90% cán bộ được phổ biến đầy đủ Nghị định 162 – văn bản quy định chi tiết các bước xác minh và hỗ trợ ban đầu – cho thấy không phải tất cả cán bộ tuyến đầu đều nắm vững yêu cầu mới về bảo vệ và bố trí nơi ở cho nạn nhân.
Bên cạnh đó, tình trạng thiếu hụt nhân lực chuyên trách cũng là một thách thức lớn. Có tới 32,5% đơn vị không có cán bộ chuyên trách và 41% chỉ có từ 1–2 cán bộ đảm nhiệm công tác này, làm gia tăng nguy cơ việc hỗ trợ nhu cầu thiết yếu cho nạn nhân bị chậm trễ hoặc không đầy đủ.
Trong các cuộc trao đổi, nhiều cán bộ tại các đơn vị trực tiếp hỗ trợ ở khu vực biên giới thừa nhận dù có tinh thần sẵn sàng hỗ trợ trong tình huống khẩn cấp, họ vẫn còn lo ngại về kỹ năng và chuyên môn khi tiếp cận, làm việc với nạn nhân thuộc nhóm dễ bị tổn thương hoặc gặp vấn đề về tâm lý.
Những kết quả này cho thấy, để bảo đảm quyền được hỗ trợ nhu cầu thiết yếu của nạn nhân mua bán người theo đúng tinh thần của Nghị định 162/2025/NĐ-CP, bên cạnh hoàn thiện cơ sở vật chất, cần đặc biệt chú trọng nâng cao năng lực, kỹ năng và nhận thức của đội ngũ cán bộ tuyến đầu – yếu tố quyết định hiệu quả của công tác hỗ trợ trong thực tế.
.svg){kind=icon}
