Trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, pháp luật không chỉ là khuôn khổ điều chỉnh hành vi mà còn là công cụ bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của mỗi công dân. Vì vậy, việc nâng cao nhận thức, trách nhiệm, hình thành thói quen tìm hiểu, sử dụng và tuân theo pháp luật của người dân là một yêu cầu quan trọng mang tính chiến lược đối với sự ổn định, công bằng và phát triển bền vững của xã hội.
Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 quy định rõ quyền được thông tin về pháp luật và trách nhiệm tìm hiểu, học tập pháp luật của công dân, đồng thời xác định trách nhiệm của cơ quan, tổ chức và cá nhân trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật. Luật cũng nêu rõ các hình thức phổ biến pháp luật phải đảm bảo chính xác, đầy đủ, rõ ràng, dễ hiểu, thiết thực và phù hợp với nhu cầu, trình độ của đối tượng được phổ biến. Đây chính là căn cứ pháp lý quan trọng để triển khai công tác đưa pháp luật đến với mọi tầng lớp nhân dân.
Thực tế hiện nay cho thấy, nhận thức pháp luật của một bộ phận người dân còn hạn chế, đôi khi chỉ quan tâm khi đối mặt với tranh chấp, vi phạm hoặc cần xử lý hậu quả. Điều này dẫn tới nhiều tình huống vi phạm pháp luật mà nguyên nhân cơ bản không phải lúc nào cũng do cố ý, mà xuất phát từ thiếu hiểu biết pháp luật trong đời sống hằng ngày. Việc người dân hiểu sai, hiểu chưa đầy đủ quy định về giao thông, đất đai, lao động, hợp đồng dân sự… có thể dẫn tới tranh chấp, khiếu kiện, thậm chí là hệ lụy pháp lý khó lường.
Một trong những nhiệm vụ trọng tâm của công tác phổ biến pháp luật là tạo điều kiện để pháp luật đi vào đời sống thực tế. Điều này được thể hiện qua nhiều hình thức tuyên truyền đa dạng: phổ biến trực tiếp; tư vấn và hướng dẫn tìm hiểu pháp luật; tuyên truyền bằng phương tiện truyền thông đại chúng, Internet, loa truyền thanh; tổ chức thi tìm hiểu pháp luật; lồng ghép pháp luật vào giáo dục trong nhà trường và cộng đồng… Các hình thức này không chỉ cung cấp kiến thức pháp luật mà còn giúp người dân thấy được lợi ích thiết thực của việc tôn trọng và chấp hành pháp luật trong cuộc sống, từ đó dần hình thành thói quen pháp lý.
Không chỉ đơn thuần tuyên truyền, giáo dục pháp luật cần gắn liền với trách nhiệm cá nhân và xã hội. Mỗi người dân cần xác định rõ: hiểu pháp luật là để tự bảo vệ mình, là điều kiện để tham gia vào các giao dịch, các hoạt động kinh tế – xã hội một cách chủ động và an toàn. Người dân cần chủ động tìm hiểu các quy định pháp luật liên quan trực tiếp đến quyền lợi và nghĩa vụ của bản thân, như luật giao thông đường bộ, luật hôn nhân và gia đình, luật đất đai, luật lao động… Việc hình thành thói quen tra cứu pháp luật, tham dự các buổi tuyên truyền, sử dụng các ứng dụng pháp luật trực tuyến chính là bước đầu để pháp luật trở thành “một phần” trong suy nghĩ và hành động mỗi ngày.
Vai trò của chính quyền địa phương, đoàn thể và các cơ quan truyền thông là cực kỳ quan trọng trong quá trình này. Chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội có điều kiện tiếp cận trực tiếp với người dân nên thường xuyên tổ chức các buổi tuyên truyền pháp luật, diễn đàn đối thoại, tư vấn pháp lý miễn phí… Đồng thời, báo chí và các phương tiện truyền thông cần đảm nhiệm vai trò giám sát, phản ánh các vấn đề pháp lý nổi cộm, đồng thời truyền tải kiến thức pháp luật một cách dễ hiểu và gần gũi nhất với đông đảo người dân.
Trong bối cảnh phát triển công nghệ số, chuyển đổi số trong công tác phổ biến pháp luật đang mở ra nhiều cơ hội mới. Việc đưa thông tin pháp luật lên các nền tảng trực tuyến, ứng dụng di động, mạng xã hội không chỉ giúp người dân tiếp cận nhanh và thuận tiện hơn mà còn khuyến khích họ tự giác tra cứu, học tập và cập nhật kiến thức pháp luật một cách thường xuyên.
Nâng cao nhận thức pháp luật, trách nhiệm và hình thành thói quen tuân theo pháp luật không thể thực hiện chỉ bằng một vài chương trình ngắn hạn hay hình thức tuyên truyền đơn thuần. Đây là quá trình dài, đòi hỏi sự nỗ lực liên tục của toàn xã hội, đặc biệt là sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan nhà nước, đoàn thể, giáo dục và chính người dân. Khi mỗi cá nhân chủ động tuân theo pháp luật, tôn trọng quyền lợi và nghĩa vụ của mình, xã hội sẽ ngày càng phát triển trong trật tự, công bằng và văn minh – đúng với tinh thần của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
.svg){kind=icon}
