Thông tin trên địa bàn tư tưởng không còn giới hạn ở lũy tre làng hay tổ dân phố mà đã mở rộng ra không gian mạng. Tính chủ động tiến công trong công tác chính trị - tư tưởng hiện nay không chỉ là "đi trước một bước" mà phải nắm chắc địa bàn, từ tư duy ứng phó sang chủ động kiến tạo, là sự "đón đầu, dự báo và chuyển hóa" các xung đột ngay từ khi còn là mầm mống, không để phát sinh thành những “điểm nóng”.  

Công tác chính trị - tư tưởng trong Đảng làm trước, làm tiên phong, chống “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”, coi trọng việc nêu gương của cán bộ, đảng viên, để từ đó lan tỏa trong xã hội.

tuyen giao va dan van 1683.jpg
Ứng dụng Tuyên giáo và Dân vận

Phát biểu bế mạc hội nghị Trung ương lần thứ 2 khóa 14, Tổng Bí thư Tô Lâm quán triệt thực hiện nhất quán "4 kiên định" về công tác chính trị - tư tưởng trong Đảng với yêu cầu mới trong tình hình hiện nay.

Kiên định chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh là giữ vững nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho mọi hành động của Đảng. Đây là cơ sở lý luận để Đảng hoạch định đường lối, chính sách đúng đắn, phù hợp với thực tiễn Việt Nam.

Kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội là nguyên tắc bất di bất dịch, là sự lựa chọn mang tính lịch sử của Đảng và nhân dân Việt Nam.

Kiên định đường lối đổi mới - động lực phát triển đất nước là một trong những dấu ấn quan trọng nhất trong quá trình lãnh đạo của Đảng.

Kiên định các nguyên tắc xây dựng Đảng - yếu tố quyết định sức mạnh lãnh đạo, Đảng ta mạnh là do tổ chức chặt chẽ, kỷ luật nghiêm minh và đoàn kết thống nhất.

Vì vậy, kiên định các nguyên tắc xây dựng Đảng như tập trung dân chủ, tự phê bình và phê bình, kỷ luật nghiêm minh là điều kiện tiên quyết để nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng. Đó là nội dung cốt lõi, căn bản, toàn diện, cũng là mục tiêu, đích đến của công tác chính trị - tư tưởng của Đảng trong thời kỳ mới.

Xây dựng hệ sinh thái thông tin đa tầng 

Tính chủ động, sự sắc bén phải dựa trên một hệ thống tiếp nhận thông tin khoa học, bài bản, có hệ thống, tránh tình trạng "đứt gãy" hoặc "nhiễu" thông tin từ dưới lên, từ ngoài vào. Muốn vậy cần xây dựng hệ sinh thái thông tin đa tầng. 

Trận địa lòng dân được coi là nền tảng, điểm xuất phát tạo sức mạnh nội sinh: thiết lập mạng lưới cộng tác viên dư luận xã hội một cách chủ động, bao phủ các nhóm đối tượng "đặc thù". Đó là người có uy tín trong dòng họ, làng bản, khu phố, chức sắc tôn giáo, trí thức, cán bộ hưu trí và cả những cá nhân là người của công chúng có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội (KOLs địa phương).

Số hóa việc nắm bắt tư tưởng, dư luận xã hội là đòi hỏi bức thiết, nhu cầu tất yếu. Thời đại xã hội số, kinh tế số, báo chí - truyền thông số, thông tin trên mạng xã hội có sức hút, lan truyền với tốc độ chóng mặt, đặc biệt là mặt trái, mặt tiêu cực.

Đối với người làm công tác chính trị - tư tưởng của Đảng, việc xây dựng hệ thống "Nhật ký địa bàn điện tử" càng trở nên cấp thiết. Cán bộ bám địa bàn thật sự sâu sát, nhanh nhạy, cập nhật biến động tư tưởng, tình cảm, tâm tư xã hội không chỉ hàng ngày mà hàng giờ qua ứng dụng nhóm kín, giúp lãnh đạo có cái nhìn vừa tổng thể vừa chi tiết về tâm tư tình cảm, suy nghĩ, cảm nhận được nguyên nhân, lý giải được động cơ chính trị (nếu có) của từng nhóm đối tượng; hiểu thực chất về "nhiệt độ" tư tưởng của toàn địa bàn theo thời gian thực, từ đó mà có giải pháp ứng phó, tháo gỡ.

Đơn cử như Tác phẩm văn học “Nỗi buồn chiến tranh” của tác giả Bảo Ninh được đưa vào danh sách 1 trong 50 “tác phẩm văn học tiêu biểu” từ sau năm 1975, được tuyên dương. Trên mạng xã hội và trong dư luận công chúng lập tức dấy lên một làn sóng khen - chê gay gắt và trái chiều. Chiều hướng dư luận phản ánh tâm tư, tình cảm, sự cảm thụ khác nhau, đối lập nhau. Sự thật này, người làm công tác chính trị - tư tưởng không thể đứng ngoài cuộc. Ý kiến và sự đánh giá về tư tưởng từng loại đối tượng cần được khảo sát ngay, đánh giá kịp thời và đề xuất giải pháp ứng phó phù hợp. Phương án tác giả (Bảo Ninh) viết đơn rút khỏi danh sách được tuyên dương là phương án nhẹ nhàng, cách tháo “ngòi nổ” hiệu quả. Đây là bài học “nóng bỏng” về sự chủ động, biết lắng nghe dư luận xã hội từ kênh thông tin mạng xã hội.

Mô hình "Tổ liên gia tự quản" gắn với nhóm Zalo cộng đồng đã giúp không ít cơ quan quản lý của ngành, của địa phương nắm bắt kịp thời các vụ việc.

Đây là mô hình sáng tạo của thời đại công nghệ số. Bất cứ sự kiện gì đã xảy ra, đang xảy ra, sắp xảy ra, trên các mạng zalo cộng đồng đều có đủ các bình phẩm, nhận định, bộc bạch tình cảm, sự yêu ghét về cái đúng, cái sai. Không có sự kiện nào, động thái xã hội nào mà người ta không luận bàn, không đưa ra các nhận định, các chính kiến của mình. Đó chính là tư tưởng, là văn hóa, là tâm tư, tình cảm mà ẩn chứa sâu xa bao vấn đề gai góc, lớn nhỏ của đời sống xã hội.

Nắm bắt kịp thời diễn biến tư tưởng, tình cảm về các sự kiện để chủ động ứng phó về tư tưởng - chính trị thời cuộc là mệnh lệnh của cuộc sống, của công tác chính trị - tư tưởng thời công nghệ số. 

Quản trị rủi ro và dự báo chiến lược 

Chủ động nắm bắt diễn biến tư tưởng trên địa bàn nghĩa là phải biết rõ "nơi nào nóng, vùng nào dễ cháy" để tập trung nguồn lực, chủ động ứng phó theo tinh thần xây dựng, cùng cuốn mọi tâm tư, tình cảm, suy nghĩ về một hướng, tạo niềm tin vững chắc vào sự lãnh đạo của Đảng, kiên định về chính trị, tư tưởng - kiên định Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, kiên định công cuộc đổi mới và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội. 

Việc phân loại địa bàn dựa trên các yếu tố nhạy cảm như: khu vực đang giải phóng mặt bằng (nguy cơ khiếu kiện), khu vực đông công nhân (nguy cơ đình công), khu vực có tranh chấp tôn giáo (nguy cơ dễ bị kích động gây mất ổn định xã hội).

Trước mỗi chính sách mới (tăng học phí, thay đổi giá điện, thu hồi đất đai... ) cần xây dựng ít nhất 3 kịch bản dự báo phản ứng của dân - đồng thuận, do dự hay phản đối - để có phương án giải thích, vận động, tuyên truyền tương ứng.

Người làm công tác chính trị - tư tưởng trong Đảng cần nhận thức đầy đủ, dứt khoát: nhân dân ta yêu nước nồng nàn, yêu chủ nghĩa xã hội, một lòng theo Đảng từ ngày có Đảng. Nhân dân luôn là chỗ dựa tin cậy của Đảng. Đảng không có mục đích phấn đấu nào khác hơn, cao hơn là vì dân, việc gì có lợi cho dân thì hết sức làm, việc gì có hại cho dân thì hết sức tránh. Trên tinh thần đó, làm công tác chính trị - tư tưởng trong dân là vận động, thuyết phục cho dân tin, dân hiểu, dân làm thì không có bất cứ khó khăn nào chúng ta không vượt qua. Công tác chính trị - tư tưởng chính là tạo sự đồng thuận xã hội, cán bộ đảng viên gương mẫu đi đầu, chịu hy sinh trước dân thì nhất định dân tin, dân yêu, dân làm theo.

Đổi mới phương thức bám sát địa bàn 

Thay vì chú trọng phương thức "hành chính hóa" (hội họp, nhận báo cáo định kỳ) cần kết hợp chuyển mạnh sang phương thức "xâm nhập" thực tế, bám sát địa bàn, bám sát địa phương; bám chủ trương, bám địa bàn, bám đối tượng, bám việc; cùng ăn, cùng ở, cùng làm việc với nhân dân.

Chỉ khi cán bộ xuất hiện tại những nơi khó khăn nhất, lời nói với dân, vận động dân thực hiện chủ trương, nghị quyết của cấp ủy, chính quyền thì công tác tư tưởng sẽ có tính thuyết phục cao, mới có sức nặng.

article 1 641.jpg
Bộ đội Biên phòng thăm hỏi, khám bệnh, cấp phát thuốc cho gia đình người có công với cách mạng ở tỉnh Đắk Lắk. Ảnh: TTXVN

Về cơ chế đối thoại "phẳng", cần tổ chức các buổi "Cà phê chính trị", "ngày thứ Bảy lắng nghe dân nói". Tại đây, mọi rào cản hành chính bị xóa bỏ, người dân được nói thẳng những bức xúc về thái độ cán bộ, về tham nhũng vặt - vốn là gốc rễ của sự suy giảm lòng tin chính trị.

Cơ chế đối thoại “phẳng” là kinh nghiệm hay, bài học quý đã thành công tại nhiều địa phương. Nghị quyết của Đảng đã chỉ rõ, mọi cán bộ đảng viên, cấp ủy, chính quyền, các đoàn thể từ cơ sở đến phương xã đều phải giỏi làm công tác tư tưởng - công tác tư tưởng không khoán trắng cho cán bộ tuyên giáo - dân vận. Cán bộ làm công tác tư tưởng hiểu sâu, hiểu rõ để nói cho dân hiểu, cùng trao đổi, bàn bạc với dân, đặt mình vào hoàn cảnh của người dân để thuyết phục, coi quyền lợi hay sự thiệt hại của người dân như của chính mình. Đó chính là cơ chế đối thoại “phẳng”.

Chủ động chiếm lĩnh không gian mạng

Địa bàn tư tưởng hiện nay nằm trong “túi áo” của mỗi người dân, thông qua chiếc điện thoại thông minh. Không nắm được không gian mạng là mất địa bàn, là mất dân, vô tình đẩy người dân về lực lượng khác. Sử dụng nhanh, kịp thời, thâm nhập thường xuyên không gian mạng, nhóm Zalo, Facebook cộng đồng để từ đó nắm bắt tư tưởng, tâm tư tình cảm, chiều hướng suy nghĩ của cộng đồng, có giải pháp công tác tư tưởng phù hợp. Tuyệt đối không quy chụp, không đao to búa lớn, theo lời dạy của Bác Hồ là “dân vận khéo” việc gì cũng thành công.

Chủ động đưa thông tin chính thống, tích cực lên các diễn đàn dân cư, không để khoảng trống “bỏ ngỏ trận địa” cho các thế lực thù địch lôi kéo, xuyên tạc. Một số địa phương áp dụng công thức 7/3 (7 phần thông tin tích cực gắn với đời sống, 3 phần thông tin chính trị trực diện, nói thẳng nói thật, có lí có tình để dân hiểu, dân tin, dân làm). 

Đồng thời cần thiết lập đội ngũ "phản ứng nhanh" xử lý tin giả ngay tại địa bàn. Khi có vụ việc tiêu cực xảy ra, thông tin chính thống phải phát đi trong vòng 2 giờ đầu tiên để định hướng dư luận, không để khoảng trống thông tin cho tin đồn lấp đầy. Điều này đòi hỏi người làm công tác chính trị - tư tưởng phải đọc nhanh, cập nhật thông tin nhanh, nắm rõ mọi chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật nhà nước. Sự am hiểu, kiến thức vững, bản lĩnh chính trị cao cường, nhạy bén, phân biệt đúng sai trong thời gian ngắn giúp cho phản ứng “giờ vàng” kịp thời, hiệu quả. 

Công tác tư tưởng đi đôi với giải quyết chính sách

Tính chủ động bền vững nhất là giải quyết được gốc rễ vấn đề, lấy việc bảo vệ quyền lợi chính đáng, hợp pháp của người dân làm thước đo. Công tác tư tưởng phải giải thích cho dân hiểu lợi ích của chính sách. Nhưng ngược lại, cán bộ theo dõi địa bàn phải có tiếng nói phản hồi với chính quyền để kịp thời bổ sung, sửa đổi những quy định không phù hợp với thực tiễn, đi ngược lại quyền lợi hợp pháp và chính đáng của nhân dân.

Lấy cái đẹp dẹp cái xấu: cán bộ, đảng viên, người làm công tác chính trị - tư tưởng gương mẫu, không vụ lợi, nói đi đôi với làm sẽ là tấm gương sáng lôi cuốn, thuyết phục hiệu quả trước dân. "Lấy hoa thơm trừ cỏ dại" là bài học tuyệt đối đúng, luôn luôn đúng. Việc tôn vinh các điển hình tiên tiến, gương người tốt việc tốt ngay tại cộng đồng dân cư có tác dụng nêu gương hiệu quả. Một tấm gương người thực, việc thực ở ngay cơ quan, bản làng, khu phố có sức lay động và thuyết phục hơn nhiều bài phát biểu trong phòng họp.      

Nâng cao tính chủ động trong nắm bắt địa bàn không đơn thuần là một hoạt động nghiệp vụ, mà là phẩm chất - đạo đức cách mạng, là một cuộc cách mạng về tư duy của người cán bộ làm công tác chính trị - tư tưởng nói riêng, người cán bộ cách mạng nói chung. Đó là sự chuyển mình từ "người quản lý" sang "người phục vụ", từ "người giải thích" sang "người lắng nghe", từ tư duy ứng phó sang kiến tạo xây dựng. Khi cán bộ làm công tác tuyên giáo - dân vận bám sát được hơi thở của đời sống, hiểu được tâm tư của từng người dân, chúng ta sẽ xây dựng được một "lớp giáp" vững chắc, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng ngay từ nền móng cơ sở.

Tình hình chính trị thế giới, thời cuộc có những diễn biến mau lẹ, phức tạp, khó lường, khó dự báo. Ở nước ta, Đại hội 14 của Đảng và cuộc bầu cử Quốc hội khóa 16 vừa diễn ra thành công hết sức tốt đẹp. Nghị quyết Đại hội 14 của Đảng đề ra những nhiệm vụ vừa cấp bách vừa lâu dài, mục tiêu phấn đấu cao, kiên định mục tiêu đổi mới, độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội.

"4 kiên định" về công tác chính trị - tư tưởng trong Đảng với những yêu cầu nhiệm vụ mới hiện nay, khi đất nước bước vào kỷ nguyên mới, những cuộc bứt phá mới theo tinh thần Nghị quyết Đại hội 14 của Đảng đặt ra về tính năng động, sáng tạo, đổi mới, dám nghĩ, dám làm, làm đến cùng vì lợi ích chung, chủ động vào cuộc mạnh mẽ, thích ứng nhanh, không cho phép lơ là, chủ quan, thỏa mãn.