Nhu cầu vay vốn tăng cao

Hôm qua, một doanh nghiệp than phiền với tôi rằng anh đang cần vay một khoản để nhập nguyên liệu về sản xuất hàng hóa để bán nhân dịp Tết tới đây, nhưng ngân hàng chào mức lãi suất 18% nên anh đang băn khoăn.

“Vay với lãi suất như vậy thì tôi không còn lãi, mà không có tiền nhập hàng thì thiếu nguyên liệu để sản xuất. Thật là lưỡng nan”, anh nói.

Mức lãi suất như anh nói, thậm chí cao hơn, có lẽ chỉ là các trường hợp đơn lẻ khi gần đây Ngân hàng Nhà nước đã quyết liệt chỉ đạo các tổ chức tín dụng tập trung mọi nguồn lực, tiết giảm chi phí và chia sẻ lợi nhuận với khách hàng để triển khai đồng bộ các giải pháp giảm mặt bằng lãi suất.

Cụ thể, Ngân hàng Nhà nước đã yêu cầu các ngân hàng thương mại, các tổ chức tín dụng giảm từ 0,5–1%/năm lãi suất huy động của các khoản tiền gửi mới phát sinh có kỳ hạn từ 6 tháng trở lên, làm nền tảng để giảm mặt bằng lãi suất nói chung.

Về lãi suất cho vay, Ngân hàng Nhà nước cũng yêu cầu giảm từ 1,5–2 điểm phần trăm đối với các khoản vay phục vụ sản xuất, kinh doanh và các lĩnh vực ưu tiên.

Bên cạnh đó, trên 20 ngân hàng đã công bố các chương trình tín dụng với lãi suất ưu đãi dành cho các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh và lĩnh vực ưu tiên, với mức giảm từ 1,5–2%/năm.

Vietcombank (12) (1).jpg
Lãi suất của Ngân hàng Nhà nước đã ở mức tương đối thấp, chỉ khoảng 4,5%, nên dư địa giảm thêm không còn nhiều. Ảnh: Nam Khánh

Chỉ đạo của Ngân hàng Nhà nước là phù hợp với nhu cầu của nền kinh tế đang dồn sức cho tăng trưởng kinh tế hai con số, với hàng loạt dự án đầu tư tư nhân trong rất nhiều lĩnh vực, từ bất động sản, cơ sở hạ tầng đến năng lượng, trải dài khắp các tỉnh.

Bộ Tài chính tính toán cả năm nay, tổng vốn đầu tư toàn xã hội cần khoảng 5,1 triệu tỷ đồng để tăng trưởng hai con số. Đến cuối quý III, tổng vốn đầu tư toàn xã hội đã đạt 3,1 triệu tỷ đồng, có nghĩa là cả nền kinh tế cần thêm 2 triệu tỷ đồng cho đầu tư trong quý IV năm nay.

Như thông lệ, số vốn khổng lồ đó trông chờ chủ yếu vào hệ thống ngân hàng do các kênh dẫn vốn khác như trái phiếu doanh nghiệp, thị trường chứng khoán khá èo uột.

Trong năm 2025, Việt Nam bắt đầu khởi động chương trình tăng trưởng hai con số với 3 đợt khởi công, khánh thành đồng loạt các công trình trọng điểm trên cả nước vào các dịp A50 (30/04/2025), A80 (2/09/2025) và ngày 19/12/2025. Tổng mức đầu tư của 564 công trình, dự án đạt hơn 5,14 triệu tỷ đồng.

Cũng trong thời gian đó, tăng trưởng tín dụng đạt hơn 19%, theo Ngân hàng Nhà nước. Như vậy, tổng dư nợ tín dụng của nền kinh tế đã tăng từ 15,6 triệu tỷ đồng năm 2024 lên 18,58 triệu tỷ đồng năm 2025, tức tăng hơn 2,98 triệu tỷ đồng. Sang năm nay, tổng dư nợ tín dụng đến cuối tháng 10 đạt 20,87 triệu tỷ đồng, tăng 2,29 triệu tỷ đồng. Tăng trưởng tín dụng đạt hơn 12%.

Còn sang năm 2027, nền kinh tế cần tổng vốn đầu tư toàn xã hội là 6–6,4 triệu tỷ đồng để tăng trưởng kinh tế, trong đó chi đầu tư phát triển từ nguồn ngân sách nhà nước là khoảng 1,76 triệu tỷ đồng, chiếm khoảng 27–29%. Như vậy, khoảng 4,2–4,6 triệu tỷ đồng cần được huy động từ các nguồn khác như đầu tư tư nhân và FDI.

Hay nói cách khác, nguồn vốn chính cho đầu tư từ khu vực tư nhân năm tới sẽ lại trông chờ vào vốn tín dụng ngân hàng.

Giảm lãi suất như mong muốn là không dễ

Theo tính toán của các chuyên gia kinh tế và các tổ chức tài chính, tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi (LDR) nhiều khi lên tới 115%, phản ánh nhu cầu vay vốn tăng vọt, vượt khả năng huy động của hệ thống ngân hàng.

Trong bối cảnh đó, lãi suất điều hành đang ở mức thấp cùng với rủi ro thanh khoản hệ thống có thể khiến việc giảm lãi suất thực tế của các nhà băng trở nên khó khăn hơn, theo TS Cấn Văn Lực, chuyên gia kinh tế trưởng Ngân hàng BIDV.

Hiện nay, lãi suất của Ngân hàng Nhà nước đã ở mức tương đối thấp, chỉ khoảng 4,5%, nên dư địa giảm thêm không còn nhiều. Bên cạnh đó, nếu giảm mạnh lãi suất huy động của các ngân hàng, dòng tiền sẽ chảy ngược ra khỏi hệ thống, khiến họ không còn nguồn lực để cho vay. “Việc hạ lãi suất huy động còn có thể ảnh hưởng đến thanh khoản”, ông nói.

Hiện nay, biên lãi ròng (NIM) của hệ thống ngân hàng đang giảm dần. Cuối năm ngoái, NIM ở mức khoảng 3%, đến quý I năm nay còn khoảng 2,8% và hiện xuống khoảng 2,5%.

Chuyên gia lưu ý rằng mức NIM 2,5% hiện nay không phải quá cao nếu xét đến mức độ rủi ro của nền kinh tế, doanh nghiệp và hệ thống tài chính. Chẳng hạn, NIM của các ngân hàng Trung Quốc khoảng 3%, còn Singapore khoảng 3,5%, dù mức độ rủi ro tại các quốc gia này thấp hơn. “Vì vậy, theo tôi, việc giảm lãi suất đối với các ngân hàng là không dễ dàng”, ông nói.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Việt Anh, Phó tổng giám đốc phụ trách chiến lược và quản trị Ngân hàng Tiên Phong (TPBank), cho rằng lãi suất cho vay hiện nay khó giảm xuống dưới 10%. Theo lý giải của lãnh đạo này, lãi suất USD hiện đã ở mức 5%. Khi chuyển đổi sang tiền đồng, nhà đầu tư còn phải tính đến phần bù tỷ giá. Như vậy, lãi suất thực tế với USD đã ở mức khoảng 7%.

“Nếu cộng thêm chi phí vốn của ngân hàng khoảng 2,5%, tổng chi phí vốn đã vào khoảng 9,5%”, ông Việt Anh được báo chí trích dẫn nói. Ông bổ sung, thị trường cần làm quen với một mặt bằng chi phí vốn cao hơn trước và dư địa giảm lãi suất sẽ không còn nhiều.

Theo lãnh đạo TPBank, sự chênh lệch giữa tăng trưởng tín dụng và huy động cũng đang tạo áp lực lên lãi suất. Trong khoảng 5 năm gần đây, tăng trưởng cho vay thường cao hơn tăng trưởng huy động khoảng 2–3 điểm phần trăm. Riêng 10 tháng đầu năm nay, tín dụng tăng hơn 11%, trong khi huy động tăng gần 10%. “Khoảng cách này đã thu hẹp nhưng vẫn tạo sức ép nhất định lên bảng cân đối của các ngân hàng”, ông Việt Anh chia sẻ.

Sau hơn 15 năm, dư nợ tín dụng đối với nền kinh tế đã gấp khoảng 8,4 lần

Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) gần đây nhận xét rằng hệ thống tài chính vẫn chủ yếu dựa vào ngân hàng, với tổng dư nợ tín dụng ngân hàng tương đương 145% GDP vào cuối năm 2025, trong khi thị trường trái phiếu doanh nghiệp còn tương đối nhỏ, chỉ chiếm 10% GDP. Tín dụng cũng tăng nhanh hơn tiền gửi, khiến tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi trong nhiều trường hợp tiến sát hoặc vượt giới hạn theo quy định.

Tuy nhiên, bộ đệm vốn tương đối mỏng và tình trạng chênh lệch kỳ hạn kéo dài đã hạn chế dư địa duy trì tăng trưởng tín dụng nhanh, đặc biệt đối với các dự án hạ tầng lớn cần nguồn vốn dài hạn. Do đó, việc tiếp tục phụ thuộc vào nguồn vốn ngân hàng có thể gia tăng các yếu tố dễ bị tổn thương của hệ thống tài chính và cuối cùng làm hạn chế tăng trưởng dựa vào đầu tư.

Năm 2025, tín dụng tăng 19,01%, đưa dư nợ cuối năm lên hơn 18,58 triệu tỷ đồng, tăng gần 3 triệu tỷ đồng chỉ trong một năm.

Theo số liệu Thống đốc Ngân hàng Nhà nước báo cáo trước Quốc hội ngày 31/10/2026, tín dụng tăng khoảng 12,27% so với cuối năm 2025, đưa tổng dư nợ lên hơn 20,87 triệu tỷ đồng. Tính từ cuối năm 2024, dư nợ đã tăng khoảng 5,3 triệu tỷ đồng trong chưa đầy hai năm.

Nhìn lại cả chuỗi, tăng trưởng tín dụng từ 31,19% năm 2010 giảm xuống 8,85% năm 2012, rồi tăng trở lại trong giai đoạn 2013–2017, vượt 18% trong hai năm 2016 và 2017. Từ năm 2018 đến năm 2023, tốc độ tăng chủ yếu quanh 12–14% mỗi năm, song dư nợ vẫn đi từ 7,21 triệu tỷ đồng lên khoảng 13,6 triệu tỷ đồng.

Tín dụng tăng nhanh trở lại vào năm 2024, ở mức 15,08%, trước khi lên 19,01% năm 2025. Sau hơn 15 năm, dư nợ tín dụng đối với nền kinh tế đã gấp khoảng 8,4 lần, từ khoảng 2,48 triệu tỷ đồng cuối năm 2010 lên hơn 20,87 triệu tỷ đồng theo số liệu công bố cuối tháng 10/2026.

Cần đa dạng hóa các kênh dẫn vốn

Việt Nam cần khoảng 38,5 triệu tỷ đồng vốn đầu tư toàn xã hội trong 5 năm, tương đương 1.500 tỷ USD, để theo đuổi mục tiêu tăng trưởng cao. Tỷ lệ đầu tư cần tăng từ khoảng 33% lên 40% GDP. Ngân sách dự kiến đóng góp hơn 8 triệu tỷ đồng, còn hơn 30 triệu tỷ đồng phải huy động từ các nguồn ngoài ngân sách. Nếu vốn tăng nhanh hơn khả năng hấp thụ của nền kinh tế, áp lực lạm phát và rủi ro đối với hệ thống ngân hàng cũng tăng.

Theo ông Sacha Dray, chuyên gia kinh tế của Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, nguồn lực tài chính trong nước của Việt Nam thực chất rất dồi dào. Vấn đề nằm ở cơ chế thu hút và tối ưu hóa việc sử dụng nguồn lực này. Dẫn chứng từ thực tiễn quốc tế, ông cho biết tỷ lệ nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ trái phiếu chính phủ tại Malaysia đạt 20%, Thái Lan đạt 20%, Indonesia đạt 15%, trong khi con số này tại Việt Nam chỉ ở mức 0,1%.

Điều này cho thấy dư địa rất lớn để Việt Nam thu hút các nhà đầu tư tổ chức quốc tế tham gia vào thị trường trái phiếu Chính phủ và trái phiếu công trình dài hạn.

Người ta cũng kỳ vọng mô hình Trung tâm Tài chính Quốc tế (VIFC) tại TP.HCM và Đà Nẵng sẽ kết nối trực tiếp dòng vốn quốc tế với doanh nghiệp trong nước mà không làm gia tăng áp lực lên hệ thống tiền tệ nội địa.

Và quan trọng nhất, cần lấy lại lòng tin trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp.

Nền kinh tế Việt Nam đang có nhu cầu vốn rất lớn để tăng trưởng hai con số. Nhu cầu đầu tư đã vọt lên đến 40% GDP, cao hơn nhiều so với tỷ lệ tích lũy của nền kinh tế (33%). Vì thế, nhu cầu đa dạng hóa các kênh dẫn vốn cho nền kinh tế trở nên bức thiết hơn bao giờ hết. Nếu không, anh bạn doanh nhân của tôi không biết đến bao giờ mới vay được vốn giá rẻ để sản xuất, kinh doanh và có lợi nhuận.