Nghệ An phòng ngừa rủi ro tiềm ẩn từ di cư không an toàn

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, hoạt động di cư của công dân Việt Nam ra nước ngoài diễn ra sôi động với nhiều mục đích khác nhau như lao động, học tập, kết hôn. Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực, tình trạng di cư trái phép, lừa đảo đưa người ra nước ngoài làm việc bất hợp pháp vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro, để lại hệ lụy nghiêm trọng cho người dân và xã hội.

Theo báo cáo của Cục Lãnh sự (Bộ Ngoại giao), trong giai đoạn từ năm 2020 đến tháng 3/2025, cả nước có hơn 622.000 người Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, trong đó lao động nữ chiếm khoảng 37%. Khoảng 75% số lao động này nằm trong độ tuổi từ 18 đến 35. Năm địa phương có số lượng lao động đi làm việc ở nước ngoài nhiều nhất gồm Nghệ An, Thanh Hóa, Hà Tĩnh, Hải Dương và Quảng Bình.

Tại Nghệ An, công tác bảo hộ công dân luôn được đặt ra như một nhiệm vụ trọng tâm. Ông Trần Khánh Thục, Giám đốc Sở Ngoại vụ tỉnh Nghệ An cho biết, địa phương có đường biên giới cả trên biển và trên đất liền, đồng thời có số lượng công dân ra nước ngoài lớn, đặc biệt trong lĩnh vực lao động. Xu hướng di cư của công dân Nghệ An khá đa dạng, bao gồm lao động, học tập, kết hôn và định cư lâu dài.

Theo thống kê chưa đầy đủ, hiện nay Nghệ An có hơn 102.000 người đang sinh sống, học tập và làm việc tại khoảng 110 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới. Thực tế này phản ánh sự năng động, chủ động của địa phương trong tiến trình hội nhập quốc tế. Di cư hợp pháp, an toàn tiếp tục là kênh chủ đạo, đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế - xã hội, mở rộng cơ hội hợp tác, đầu tư và giao lưu văn hóa, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của tỉnh.

Phòng ngừa rủi ro từ di cư không an toàn

Để phòng ngừa những rủi ro tiềm ẩn từ di cư không an toàn, những năm qua, Nghệ An đã tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân về di cư hợp pháp và an toàn thông qua nhiều hình thức đa dạng. Các nội dung tuyên truyền được triển khai trên cổng thông tin điện tử của tỉnh, Báo Nghệ An, Đài Phát thanh – Truyền hình tỉnh, bản tin đối ngoại và các kênh truyền thông cơ sở.

Bên cạnh đó, địa phương tổ chức các lớp tập huấn về di cư an toàn, phòng, chống mua bán người; tổ chức các phiên giao dịch việc làm, hoạt động hướng nghiệp cho thanh niên; thành lập các câu lạc bộ và đội phản ứng nhanh tại khu vực biên giới. Nhờ đó, nhận thức của người dân về lợi ích của di cư hợp pháp, những rủi ro khi xuất cảnh trái phép và các thủ đoạn lừa đảo đã được nâng lên rõ rệt.

Đặc biệt, trong giai đoạn 2020 – 2025, Nghệ An đã phối hợp với Tổ chức Di cư quốc tế (IOM) và Tổ chức Hagar quốc tế tại Việt Nam triển khai nhiều hoạt động thiết thực như cung cấp kiến thức phòng, chống mua bán người; thông tin về xuất khẩu lao động và di cư hợp pháp; hỗ trợ vay vốn cho người dân.

Trong giai đoạn này, UBND tỉnh Nghệ An đã phê duyệt tiếp nhận 6 khoản viện trợ không hoàn lại, không thuộc hỗ trợ phát triển chính thức, với tổng trị giá hơn 350.000 USD liên quan đến lĩnh vực di cư quốc tế. Các khoản viện trợ này góp phần nâng cao nhận thức của cộng đồng về di cư an toàn, hỗ trợ nạn nhân của mua bán người và người di cư dễ bị tổn thương tái hòa nhập cộng đồng, cải thiện sinh kế.

Công tác bảo hộ công dân luôn được tỉnh Nghệ An triển khai chủ động, nhanh chóng, linh hoạt, kịp thời và hiệu quả. Trong giai đoạn 2020 – 2025, tỉnh đã xử lý 518 trường hợp bảo hộ công dân Nghệ An ở nước ngoài. Các vụ việc chủ yếu liên quan đến di cư trái phép; đưa công dân về nước trong thời kỳ đại dịch Covid-19; công dân vi phạm pháp luật ở nước ngoài; tai nạn, tử vong ở nước ngoài. Đáng chú ý, trong số này có nhiều trường hợp công dân bị lừa sang Campuchia làm việc tại các cơ sở casino, game online.

Thẳng thắn chỉ ra những tồn tại, ông Trần Khánh Thục cho biết, với đặc điểm đường biên giới dài, tiếp giáp với ba tỉnh của nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào, tình trạng di cư tự do và kết hôn không giá thú vẫn diễn biến phức tạp, đặc biệt tại khu vực đồng bào dân tộc Mông.

Bên cạnh đó, một số quy định pháp luật liên quan đến di cư chưa theo kịp thực tiễn, chưa đủ để xử lý những vấn đề mới phát sinh như di cư do biến đổi khí hậu hoặc di cư không giấy tờ. Hệ thống pháp luật còn chồng chéo, thiếu tính liên kết giữa các văn bản điều chỉnh các loại hình di cư khác nhau như lao động, học tập, đoàn tụ gia đình.

Tình trạng lao động vi phạm hợp đồng, vi phạm pháp luật nước sở tại, lao động hết hạn hợp đồng nhưng không về nước, ở lại cư trú và làm việc bất hợp pháp tại một số thị trường như Nhật Bản, Đài Loan và đặc biệt là Hàn Quốc vẫn ở mức cao.

Cơ quan chức năng dự báo trong thời gian tới, tình hình khu vực và quốc tế tiếp tục có nhiều biến động, nhất là di cư do xung đột, biến đổi khí hậu, suy thoái kinh tế toàn cầu và nhu cầu lao động quốc tế gia tăng. Trong bối cảnh đó, Việt Nam nói chung và Nghệ An nói riêng sẽ tiếp tục thúc đẩy di cư hợp pháp, an toàn, đồng thời phải đối mặt với nhiều thách thức trong công tác quản lý, phòng, chống di cư trái phép và bảo hộ công dân ở nước ngoài.