Các phán quyết của Tòa án tối cao Mỹ về quyền bầu cử, phân chia địa hạt và tài chính vận động tranh cử đang định hình môi trường cạnh tranh trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ở nước này vào ngày 3/11.
Đây là nghịch lý từng đeo bám cựu Tổng thống Mỹ Joe Biden lúc sắp mãn nhiệm trong năm bầu cử 2024, khi những dữ liệu kinh tế khả quan không thể thuyết phục được nhiều cử tri rằng nền kinh tế đang mang lại lợi ích cho họ.
Giờ đây, Tổng thống Mỹ đương nhiệm Trump cũng đang đối mặt với một thách thức tương tự.
Trong chiến dịch vận động tái tranh cử năm 2024, ông Trump đã hứa với cử tri sẽ nhanh chóng giải quyết tình trạng giá cả leo thang. Theo đài BBC, chính khách Cộng hòa này từng tuyên bố lúc đó: "Khi tôi thắng cử, tôi sẽ lập tức kéo giá cả xuống”.
Tuy nhiên, việc thực hiện lời hứa này lại khó khăn hơn dự kiến.
Tăng trưởng kinh tế của Mỹ vẫn duy trì ổn định, tỷ lệ thất nghiệp ở mức thấp và thị trường chứng khoán đang tiến gần đến các mức cao kỷ lục. Dù vậy, báo cáo cuối cùng về tình trạng lạm phát trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ở Mỹ năm nay đã xác nhận điều mà các cử tri Mỹ đều biết rõ là giá cả vẫn còn rất cao.
So với thời người tiền nhiệm của ông Trump, nguyên nhân đã khác biệt. Ông Biden từng phải vật lộn với hậu quả từ đại dịch Covid-19, trong khi ông Trump lại đối mặt với giá năng lượng tăng cao, chủ yếu do hệ quả của cuộc xung đột Nga - Ukraine cũng như cuộc đối đầu giữa Mỹ và Israel với Iran cùng những tác động từ các chính sách thương mại và nhập cư của chính ông.
Tuy nhiên, xét về thực tế chính trị, tình hình nhìn chung vẫn gần như không thay đổi. Cử tri Mỹ không đánh giá nền kinh tế dựa trên các con số GDP hay những đỉnh cao trên thị trường chứng khoán. Họ đánh giá thông qua số tiền phải chi trả tại các siêu thị, giá xăng dầu và khả năng thanh toán các hóa đơn hàng ngày.
Các con số chỉ phản ánh một phần câu chuyện
Mức tăng trưởng kinh tế 2,2% của Mỹ được coi là khá ấn tượng so với tiêu chuẩn của nhiều nền kinh tế phát triển khác. Chẳng hạn, Đức đã gặp nhiều khó khăn để đạt được đà tăng trưởng tương tự. Tỷ lệ thất nghiệp ổn định ở mức 4,2% tại Mỹ cũng cho thấy nền kinh tế hoàn toàn không rơi vào tình trạng sụp đổ.
Tổng thống Trump lập luận rằng ông đã tiếp quản một nền kinh tế hỗn loạn từ thời ông Biden, đồng thời chỉ ra các dấu hiệu như tăng trưởng mạnh, đầu tư gia tăng và hiệu suất thị trường chứng khoán tích cực để chứng minh các chính sách của mình đang phát huy hiệu quả.
Sau báo cáo về tình trạng lạm phát gần đây nhất, phát ngôn viên Nhà Trắng Matthew Middleton khẳng định "chương trình nghị sự kinh tế quyết liệt, hướng tới tăng trưởng" của chính quyền đã làm dịu đi "cuộc khủng hoảng lạm phát thời ông Biden".
Larry Kudlow, đồng minh của ông Trump và đồng thời là nhà bình luận kinh tế, đã mô tả giai đoạn tăng trưởng hiện nay là "câu chuyện vĩ đại nhất chưa từng được kể" khi "không một ai bị sa thải cả". Tuy nhiên, cử tri dường như lại nhìn nhận vấn đề theo một cách khác. Họ thấy rằng dù ông Trump từng hứa giải quyết vấn đề chi phí sinh hoạt khi đắc cử tổng thống, giá cả thực tế vẫn không ngừng leo thang.
Một phần vấn đề nằm ở chỗ mức tăng lương không theo kịp đà tăng giá. Thu nhập bình quân mỗi giờ của người lao động ở Mỹ đã tăng 3% trong năm qua, trong khi giá tiêu dùng lại tăng tới 3,7%. Điều này lý giải vì sao các cuộc thăm dò dư luận vẫn cho thấy cử tri đánh giá thấp năng lực điều hành kinh tế của ông Trump.
Cùng một thuật ngữ, các cách hiểu khác nhau
Đối với đảng Dân chủ, tình trạng này không hề xa lạ.
Theo Celinda Lake, một chuyên gia thăm dò dư luận kỳ cựu của đảng Dân chủ, vấn đề bắt nguồn từ việc các nhà kinh tế và cử tri sử dụng cùng một thuật ngữ nhưng lại hiểu theo những nghĩa khác nhau.
"Khi các nhà kinh tế nói lạm phát giảm xuống, họ ám chỉ tốc độ tăng giá đã chậm lại. Còn khi cử tri nói lạm phát giảm, họ lại hiểu là giá cả đã quay trở về mức cũ. Tất nhiên, giá cả thì chẳng bao giờ quay trở lại mức cũ cả”, bà Lake giải thích.
Trong phần lớn năm 2024, chính quyền Biden đã tập trung nêu bật các thành tựu như tỷ lệ thất nghiệp thấp, tăng trưởng kinh tế ổn định và lạm phát hạ nhiệt. Dẫu vậy, nhiều cử tri vẫn chỉ chú tâm vào mức giá cao mà họ phải đối mặt mỗi ngày.
Bà Lake, người từng cố vấn cho chiến dịch tranh cử tổng thống năm 2020 của ông Biden, cho biết cử tri đánh giá nền kinh tế dựa trên trải nghiệm cá nhân, chứ không phải qua các chỉ số kinh tế. Chuyên gia này nhấn mạnh: "Bạn không thể tranh cãi với mọi người về thực tế cuộc sống mà chính họ đang trải qua".
Điều này có thể giải thích tại sao thách thức mà ông Trump đang phải đối mặt cũng tương tự như những gì ông Biden từng gặp phải.
"Hiệu ứng Trump"
Những người chỉ trích cựu Tổng thống Biden thường đổ lỗi cho ông về tình trạng lạm phát. Tuy nhiên, chính khách Dân chủ này có thể viện dẫn các yếu tố nằm ngoài tầm kiểm soát của mình, chẳng hạn như đại dịch và những hệ lụy kéo dài đối với chuỗi cung ứng.
Ông Trump khó có thể đưa ra lý do tương tự.
Một số nhà phân tích như Peter Morici, một nhà kinh tế tại Đại học Maryland, nhận định mức giá cả cao hiện nay một phần bắt nguồn từ chính các chính sách của ông Trump, bao gồm cả các loại thuế quan cũng như những tác động kinh tế từ chiến dịch chống Iran.
Theo giới quan sát, các mức thuế quan trong chương trình "Ngày Giải phóng" do ông Trump áp đặt với các đối tác thương mại của Mỹ trên toàn thế giới vào tháng 4/2025 đã góp phần làm tăng chi phí đối với người tiêu dùng. Một nghiên cứu của Cục Dự trữ Liên bang New York cho thấy các mức thuế này đã đẩy giá hàng tiêu dùng tăng khoảng 2,9%.
Tác động này có lẽ đã lớn hơn nếu ông Trump không tạm dừng một số loại thuế quan, đạt được các thỏa thuận thương mại mới cũng như bị Tòa án tối cao Mỹ ngăn chặn việc sử dụng các quyền hạn khẩn cấp để ban hành thêm nhiều loại thuế khác.
Tiếp đó là một cú sốc khác. Cuộc xung đột với Iran đã đẩy giá dầu mỏ tăng cao, kéo theo giá xăng và các sản phẩm hóa dầu tăng lên cũng như tạo thêm áp lực mới lên ngân sách của các hộ gia đình.
Nhà Trắng viện dẫn các chính sách cắt giảm thuế, tăng trưởng việc làm và giảm chi phí thuốc kê đơn như bằng chứng cho thấy chính quyền đang mang lại lợi ích thiết thực cho các gia đình Mỹ. Chính quyền cũng ngày càng chú trọng vào các chính sách nhằm giảm bớt những áp lực này.
Ông Trump đã kêu gọi áp trần lãi suất thẻ tín dụng, đồng thời đưa ra ý tưởng tặng 5.000 USD cho mỗi người trưởng thành tại Mỹ nếu đảng Cộng hòa của ông duy trì quyền kiểm soát quốc hội.
Những biện pháp này phản ánh một thực tế chính trị mà cả hai đảng đều hiểu rõ là khi cử tri lo lắng về giá cả, các lập luận về tăng trưởng vững chắc hay tỷ lệ thất nghiệp thấp thường không đủ sức thuyết phục.
Ông Biden đã không thể tìm ra cách thu hẹp khoảng cách giữa các chỉ số kinh tế thực tế và cảm nhận của người dân về nền kinh tế. Câu hỏi đặt ra trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào ngày 3/11, liệu ông Trump có thể làm được điều đó hay không.
Nếu nhìn vào lịch sử chính trị gần đây, có thể thấy cách nhìn nhận về nền kinh tế đôi khi còn quan trọng hơn cả chính các dữ liệu kinh tế.
Cái ôm mà đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff dành cho Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky trước cuộc đàm phán tại Oslo khó có thể xóa bỏ những hoài nghi của Kiev về chính sách của Washington cũng như rạn nứt giữa hai đồng minh.
Khi chỉ còn vài tuần nữa là diễn ra cuộc bầu cử quyết định quyền kiểm soát Quốc hội Mỹ và cử tri ở một số bang chiến địa đã bắt đầu bỏ phiếu, Tổng thống Donald Trump hướng sự chú ý ra nước ngoài để tìm kiếm giải pháp cho những vấn đề cấp bách nhất.
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã thể hiện lập trường cứng rắn trong chính sách đối ngoại, khẳng định việc chấm dứt cuộc xung đột với Iran hoàn toàn nằm trong quyền quyết định của ông.
.svg){kind=icon}
