Tuy nhiên, các vấn đề quốc tế hiếm khi có lời giải đơn giản và những diễn biến ở nơi khác đang đe dọa làm chệch hướng nỗ lực giảm giá nhiên liệu của ông Trump trước khi chúng kịp mang lại lợi ích chính trị.

Donald Trump UPI Yonhap.jpg
Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: UPI/Yonhap

Những tuyên bố và thỏa thuận gây tranh cãi

Một chuỗi sự kiện dồn dập đã diễn ra vào cuối tuần trước, bắt đầu từ chiều 9/10 khi ông Trump công bố thỏa thuận mới với Tổng thống Nga Vladimir Putin, trong đó Mỹ sẽ nhận được hàng trăm triệu tấn dầu diesel từ Nga trong những tháng tới.

Theo hãng tin BBC, giá năng lượng cao đặc biệt ảnh hưởng đến các bang nông nghiệp ở vùng Trung Tây của Mỹ vì sự phụ thuộc vào dầu diesel để vận hành máy móc nông nghiệp và vận chuyển nông sản ra thị trường. Vấn đề đang ngày càng gây bức xúc cho cử tri Mỹ.

Các cuộc thăm dò dư luận cho thấy cử tri Mỹ coi cuộc xung đột tại Iran là nguyên nhân chính gây ra những khó khăn của họ. Tỷ lệ ủng hộ chung dành cho Tổng thống Trump cũng như sự tán thành đối với cách ông xử lý cuộc xung đột này và điều hành nền kinh tế Mỹ đã sụt giảm mạnh.

Tuy nhiên, ông Trump đã ca ngợi thỏa thuận với Nga trên mạng xã hội Truth Social là giải pháp mang lại "giá cả thấp hơn cho người dân Mỹ", đồng thời chỉ đạo Bộ Tài chính tạm dừng các lệnh hạn chế của Mỹ vốn ngăn cản việc bán dầu diesel của Nga trên thị trường toàn cầu.

Hai ngày sau, ông Trump tiếp tục đăng đàn mạng xã hội để quảng bá về một thỏa thuận "ngừng bắn trong lĩnh vực năng lượng" mới giữa Nga và Ukraine. Song, thực tế lại phức tạp hơn nhiều.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho hay ông không hề được thông báo trước về thỏa thuận này, mặc dù ông khẳng định Kiev sẽ tuân thủ nó. Trong khi đó, phía Nga vẫn giữ im lặng. Và vào đêm 11/10, Moscow đã phát động một đợt tấn công mới nhắm vào các nhà máy điện của Ukraine.

"Rõ ràng là ông Putin không đọc Truth Social. Mùa đông này, nếu Nga không đồng ý ngừng bắn về năng lượng, chúng tôi sẽ đáp trả", ông Zelensky bình luận hôm 12/10.

Mối quan hệ giữa ông Trump và ông Zelensky đã trải qua nhiều sóng gió trong suốt nhiệm kỳ tổng thống thứ 2 của ông Trump. Tổng thống Mỹ đương nhiệm thường xuyên thay đổi quan điểm, lúc đổ lỗi cho Nga, lúc lại quy trách nhiệm cho Ukraine về cuộc xung đột dai dẳng, điều ông từng tuyên bố sẽ dễ dàng chấm dứt một khi trở lại Nhà Trắng. Trong những ngày gần đây, ông Zelensky đã trở thành mục tiêu chính cho sự tức giận của ông Trump, với lý do các cuộc tấn công của Ukraine vào cơ sở hạ tầng dầu khí của Nga đã góp phần gây ra tình trạng thiếu hụt năng lượng toàn cầu.

Cuối tuần trước, ông Trump phát biểu trước các phóng viên tại Nhà Trắng rằng đã đến lúc Ukraine cần một tổng thống mới. Cả tờ Financial Times và đài CNN đều đưa tin Mỹ đã đe dọa cắt nguồn cung vũ khí và ngừng chia sẻ thông tin tình báo với Ukraine nếu ông Zelensky không chấm dứt các vụ tập kích nhằm vào các nhà máy lọc dầu của Nga. Ông Trump tuyên bố ông Zelensky "tốt hơn hết là phải dừng lại ngay".

Theo Terry Haines, người sáng lập tổ chức tư vấn độc lập Pangaea Policy, việc ông Trump ca ngợi "thỏa thuận ngừng bắn về năng lượng" giữa Nga - Ukraine dường như là một nước đi quen thuộc của vị tổng thống này: công bố rầm rộ một thỏa thuận trước khi nó thực sự được chốt lại và hoàn tất. Chẳng hạn như trước đây, ông Trump từng vội vã tuyên bố về các lệnh ngừng bắn ở Trung Đông hay những thỏa thuận hòa bình toàn diện.

Dù đó là sự thiếu kiên nhẫn của tổng thống trước tiến độ ngoại giao chậm chạp hay chiến thuật đàm phán nhằm thúc đẩy thỏa thuận đi đến đích cuối cùng, kết quả là tuyên bố đã gây xôn xao khi cả thế giới cố gắng hiểu ý nghĩa của sự việc cũng như cách thức phản ứng lại.

Những phản ứng sau đó đã nhanh chóng xuất hiện. Thủ tướng Canada Mark Carney, người gần đây thường xuyên lên tiếng chỉ trích Tổng thống Trump trên trường quốc tế, đã bày tỏ sự "ủng hộ mạnh mẽ" đối với lệnh ngừng bắn về năng lượng, nhưng lại lên án thỏa thuận về dầu diesel vì cho rằng nó làm suy yếu hòa bình và ổn định tại châu Âu, đồng thời giúp Nga có nguồn tài chính cho chiến dịch quân sự đặc biệt chống Ukraine.

Tại Mỹ, thông báo của Tổng thống Trump về thỏa thuận dầu diesel cũng dấy lên những lo ngại tương tự, ngay cả trong nội bộ đảng Cộng hòa của ông. Bốn thượng nghị sĩ Cộng hòa đã cùng các nghị sĩ Dân chủ gửi thư kêu gọi tổng thống "đảo ngược quyết định ngay lập tức".

"Quốc hội đã cấm nhập khẩu năng lượng từ Nga vào năm 2022 nhằm ngăn chặn việc dùng tiền của Mỹ để tài trợ cho cuộc xung đột của ông Putin chống Ukraine. Quyết định cho phép nhập khẩu dầu diesel từ Nga vào Mỹ của Tổng thống Trump đi ngược lại hoàn toàn với đạo luật đó", các thượng nghị sĩ lưỡng đảng Mỹ viết trong một tuyên bố đưa ra hôm 11/10.

Điều có thể còn tồi tệ hơn đối với ông Trump so với những lời chỉ trích là việc lệnh ngừng bắn được công bố hầu như không tác động đến giá dầu diesel. Dù giá loại nhiên liệu này đang thấp hơn mức đỉnh lịch sử, nhưng vẫn cao hơn nhiều so với mức 3,68 - 3,76 USD/gallon trước xung đột.

“Điểm nóng” Trung Đông vẫn rực lửa

Trong khi đó, cùng với những diễn biến mới trong cuộc xung đột Nga - Ukraine, tình trạng bạo lực mới bùng phát ở Trung Đông đang đe dọa gây thêm căng thẳng cho thị trường năng lượng toàn cầu, bất kể diễn biến liên quan đến dầu mỏ của Nga ra sao.

Một loạt vụ tấn công của lực lượng Houthi được Iran hậu thuẫn ở Yemen nhắm vào Ảrập Xêút, bao gồm cả các cuộc tập kích sân bay và cơ sở hạ tầng năng lượng, đã khiến ít nhất 13 người thiệt mạng vào cuối tuần trước và đe dọa leo thang cuộc xung đột kéo dài cả thập kỷ vốn âm ỉ suốt thời gian căng thẳng Mỹ - Iran.

"Đây là cách Houthi gửi đi thông điệp rằng mục tiêu của họ không chỉ là các cơ sở quân sự hay hạ tầng năng lượng, mà họ sẵn sàng tấn công cả các sân bay dân sự, nơi có thể gây thương vong lớn cho nhiều người", cựu Đại sứ Mỹ tại Ảrập Xêút Michael Ratney bình luận.

Ông Ratney cho rằng căng thẳng Mỹ - Iran là cuộc xung đột không quốc gia Ảrập nào trong khu vực mong muốn và đợt tấn công mới nhất của Houthi là hệ quả đã được dự báo trước. Trong bối cảnh Washington và Tehran vẫn đang trong tình trạng đối đầu kéo dài, bất kỳ hành động thù địch mới nào cũng có thể dẫn đến xung đột khu vực sâu rộng hơn và khiến giá dầu tăng vọt trở lại.

"Tôi cho rằng tình hình sẽ còn trở nên tồi tệ hơn trước khi thực sự hạ nhiệt", ông Ratney nhận định.

Trong những tuần gần đây, ông Trump đã chỉ ra Ukraine, chứ không phải Trung Đông, là nguyên nhân chính gây ra những rắc rối về năng lượng trên toàn cầu. Ông viện dẫn sự gia tăng lưu lượng tàu chở dầu qua eo biển Hormuz bất chấp sự phong tỏa của Iran.

Tuy nhiên, một số nhà phân tích tin đây có thể chỉ là suy nghĩ chủ quan hoặc nỗ lực nhằm thuyết phục công chúng Mỹ hướng sự phẫn nộ về vấn đề năng lượng vào một cuộc xung đột đã bắt đầu dưới thời một tổng thống khác.

Dẫu vậy, vào bất kỳ thời điểm nào cũng chỉ có một vị tổng thống đương nhiệm. Và khi cử tri Mỹ đi bỏ phiếu, họ thường quy trách nhiệm cho những người đang nắm quyền lực.

Sau một cuối tuần đầy sóng gió, thời điểm một lần nữa chứng minh rằng không có giải pháp dễ dàng nào cho cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu, đây có lẽ là tin tức tồi tệ nhất đối với Tổng thống Trump khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ đang cận kề.