“Người bản số” mở lối phát triển, giảm nghèo thông tin ở Gia Phú

Khát vọng xóa nghèo thông tin từ cơ sở

Thực hiện Kế hoạch số 52-KH/BCĐ ngày 11/02/2026 của Ban Chỉ đạo phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tỉnh Lào Cai, xã Gia Phú đã ban hành kế hoạch triển khai xây dựng mô hình “Người bản số” giai đoạn 2026 – 2028. Đây được xác định là bước đi chiến lược nhằm xóa bỏ “khoảng cách số” – một dạng nghèo mới trong thời đại số, khi người dân thiếu thông tin, thiếu kỹ năng và cơ hội tiếp cận công nghệ.

Khác với cách tiếp cận đơn thuần là trang bị thiết bị, mô hình tập trung xây dựng lực lượng nhân lực tại chỗ. “Người bản số” là những người am hiểu địa bàn, gần gũi với cộng đồng, có kiến thức công nghệ và tinh thần trách nhiệm. Họ đóng vai trò “cầm tay chỉ việc”, giúp người dân tiếp cận công nghệ theo cách dễ hiểu, phù hợp với văn hóa và ngôn ngữ địa phương.

Kế hoạch đặt mục tiêu đến năm 2028 xây dựng mạng lưới 42 “Người bản số”, phủ khắp 100% thôn bản. 100% lực lượng này được đào tạo bài bản, cấp chứng nhận và trang bị thiết bị thông minh để phục vụ công việc. 

Đặc biệt, “Người bản số” sẽ giúp bà con tiếp cận dịch vụ công trực tuyến mức độ 3, 4; nhận diện các hình thức lừa đảo trên không gian mạng; bảo vệ thông tin cá nhân. Qua đó, người dân không chỉ “biết dùng” mà còn “dùng an toàn”, từng bước thoát khỏi tình trạng nghèo thông tin.

Đòn bẩy nâng cao sinh kế, thu nhập

Không dừng lại ở việc phổ cập kỹ năng, mô hình “Người bản số” còn hướng tới mục tiêu sâu xa hơn là biến công nghệ thành công cụ nâng cao thu nhập và chất lượng sống cho người dân.

Theo kế hoạch, lực lượng này sẽ đồng hành cùng nông dân đưa 100% sản phẩm OCOP và nông sản tiêu biểu của địa phương lên các sàn thương mại điện tử. Từ việc tạo tài khoản, chụp ảnh sản phẩm, viết nội dung giới thiệu đến quản lý đơn hàng, mọi khâu đều được hướng dẫn cụ thể. Nhờ đó, người dân có thể tiếp cận thị trường rộng lớn hơn, giảm phụ thuộc vào thương lái truyền thống.

Bên cạnh đó, các ứng dụng AI sẽ được khai thác để hỗ trợ sản xuất nông nghiệp như tra cứu thời tiết, học hỏi kỹ thuật canh tác mới, cập nhật giá cả thị trường.

Gia Phú phấn đấu tối thiểu 70% hộ gia đình, đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa, được “Người bản số” tiếp cận và hướng dẫn. Mỗi thôn bản sẽ tổ chức ít nhất một buổi sinh hoạt số cộng đồng mỗi năm.

Để bảo đảm hiệu quả thực chất, Gia Phú xây dựng lộ trình triển khai theo ba hợp phần: tuyển chọn, đào tạo và triển khai cộng đồng.

Cụ thể, hợp phần tuyển chọn là thực hiện công khai tại thôn bản, ưu tiên những người có uy tín, tinh thần trách nhiệm và khả năng tiếp thu công nghệ; Hợp phần đào tạo là kết hợp linh hoạt giữa trực tiếp và trực tuyến, sử dụng tài liệu trực quan như infographic, video, tờ rơi song ngữ để phù hợp với đặc thù vùng dân tộc; Cách thức triển khai cộng đồng là áp dụng phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà”, tại thôn đông dân tổ chức theo nhóm, tại thôn ít dân triển khai đến từng hộ.

Song song đó, xã thành lập tổ điều phối, tổ chức giao ban định kỳ, phát động thi đua giữa các “Người bản số” để nâng cao hiệu quả hoạt động. Các kênh truyền thông địa phương như loa phát thanh, nhóm Zalo, mạng xã hội… được tận dụng tối đa để lan tỏa thông tin.

Đến năm 2028, mục tiêu đặt ra là 100% thôn có hoạt động chuyển đổi số cộng đồng; 70% hộ dân vùng khó khăn được tiếp cận kiến thức số; hàng nghìn người dân lần đầu sử dụng dịch vụ công trực tuyến và thương mại điện tử. Quan trọng hơn, nhận thức của người dân sẽ thay đổi: từ e ngại công nghệ sang chủ động ứng dụng trong đời sống.

Với cách làm bài bản và phù hợp thực tiễn, mô hình “Người bản số” tại Gia Phú không chỉ giúp phổ cập kỹ năng công nghệ mà còn trực tiếp góp phần giảm nghèo thông tin. Gia Phú kỳ vọng đến năm 2028 sẽ hình thành một cộng đồng công dân số năng động, từng bước thu hẹp khoảng cách vùng miền, hướng tới phát triển bền vững trong kỷ nguyên số.