TRUNG QUỐC - Nhà toán học hàng đầu Ngô Bảo Châu cho biết ông quyết định rời Mỹ không chỉ vì những thay đổi trong môi trường học thuật tại đây, mà còn từ mong muốn góp phần biến châu Á thành trung tâm mới của khoa học và toán học toàn cầu.
Theo chia sẻ của ông Haruki Watanabe, đề nghị từ HKUST mang lại mức lương cao gấp khoảng 3 lần so với tại Nhật Bản, cùng ngân sách nghiên cứu lớn hơn tới 10 lần.
Quyết định ra đi này được chính ông kể lại trong cuộc phỏng vấn với nhật báo kinh tế Nikkei, cho thấy khoảng cách ngày càng lớn giữa hệ thống đại học công lập Nhật Bản - vốn cứng nhắc và thiếu nguồn lực - với chiến lược thu hút nhân tài mạnh mẽ, giàu tiềm lực của Hong Kong.
Tháng 3 vừa qua, Watanabe chính thức đảm nhận vị trí giáo sư vật lý tại Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hong Kong (HKUST), đồng thời là giáo sư tại Viện Nghiên cứu Cao cấp Jockey Club của trường.
Một nhà vật lý lý thuyết khác, Masaki Oshikawa (Đại học Bang Ohio, Nhật Bản), nhận định Watanabe nằm trong nhóm 10 nhà nghiên cứu hàng đầu thế giới ở giai đoạn giữa sự nghiệp trong lĩnh vực lý thuyết nhiều hạt lượng tử. Hai người từng hợp tác trong một công trình có ảnh hưởng lớn năm 2014 về nhiệt động lực học của tinh thể thời gian.
Trước đó, Watanabe có 7 năm làm phó giáo sư tại Khoa Vật lý ứng dụng, Đại học Tokyo và kỳ vọng được bổ nhiệm lên giáo sư chính thức. Tuy nhiên, do không có vị trí trống, ông đã ứng tuyển vào Đại học Kyoto và một số trường đại học quốc gia khác, đồng thời tìm kiếm cơ hội ở nước ngoài.
HKUST, nơi ông từng nhiều lần đến làm việc, cuối cùng đã đưa ra lời đề nghị khiến quyết định trở nên “rõ ràng”, theo lời ông chia sẻ với truyền thông.
Khoảng cách lớn về tài chính và điều kiện nghiên cứu
Sự chênh lệch rõ nhất nằm ở nguồn kinh phí. Theo Watanabe, HKUST cấp cho ông khoảng 100 triệu yen (khoảng 16,5 tỷ đồng) trong 5 năm đầu, tương đương 20 triệu yen mỗi năm để xây dựng phòng thí nghiệm.
Trong khi đó, các giáo sư tại Đại học Tokyo thường chỉ nhận khoảng 2 triệu yen/năm (khoảng 331 triệu đồng) cho nghiên cứu, cộng thêm 2 triệu yen hỗ trợ ban đầu. Ông cho rằng mức này “không đủ để vận hành một nhóm nghiên cứu vật lý lý thuyết hiện đại”.
Để bù đắp, ông từng phải dựa vào các khoản tài trợ cạnh tranh từ chương trình KAKENHI của Nhật Bản, trung bình khoảng 5 triệu yen/năm. Tuy vậy, con số này vẫn không đủ để thuê một nhà nghiên cứu sau tiến sĩ (postdoc), vốn cần từ 5-8 triệu yen mỗi năm. Trong nhiều năm, ông không thể tuyển được nhân sự.
Hiện tại ở HKUST, ông đã bắt đầu tuyển nghiên cứu sinh sau tiến sĩ đầu tiên.
Đãi ngộ và sự minh bạch tạo khác biệt
Không chỉ ngân sách, thu nhập cũng là yếu tố quan trọng. Khi còn là phó giáo sư tại Tokyo, Watanabe nhận khoảng 10 triệu yen/năm. Ngay cả giáo sư chính thức cũng hiếm khi vượt quá 20 triệu yen/năm.
Trong khi đó, tổng thu nhập tại HKUST - bao gồm lương, trợ cấp nhà ở, bảo hiểm, lương hưu và chi phí di chuyển - cao gấp khoảng 3 lần so với trước đây.
Ngoài ra, cách đưa lời mời cũng tạo khác biệt. Theo Watanabe, các trường đại học công lập Nhật Bản thường không công bố mức lương cụ thể trước khi ứng viên nhận việc. Dù có khung lương do nhà nước quy định, các khoản phụ cấp khác nhau khiến tổng thu nhập chỉ rõ ràng khi nhận lương tháng đầu tiên.
Ngược lại, HKUST cung cấp đầy đủ chi tiết về gói đãi ngộ bằng văn bản ngay từ đầu. Sự minh bạch này cũng là một trong những lý do khiến ông chấp nhận lời mời.
Cuộc cạnh tranh thu hút nhân tài ngày càng gay gắt
Theo ông Watanabe, việc “trải thảm đỏ” và cạnh tranh để giữ chân hoặc thu hút các nhà khoa học hàng đầu là điều phổ biến trong môi trường học thuật quốc tế, đặc biệt tại Mỹ. Tuy nhiên, các đại học công lập Nhật Bản, vốn bị ràng buộc bởi cơ chế lương theo kiểu công chức, lại thiếu những cơ chế tương tự.
Ông Watanabe tốt nghiệp cử nhân và thạc sĩ loại ưu tại Đại học Tokyo, sau đó lấy bằng tiến sĩ tại Đại học California, Berkeley (Mỹ) dưới sự hướng dẫn của Ashvin Vishwanath. Ông từng là nghiên cứu sinh sau tiến sĩ tại Viện Công nghệ Massachusetts trước khi trở về Nhật Bản làm việc.
Việc ông chuyển sang làm việc tại Hong Kong diễn ra trong bối cảnh khu vực này đang đẩy mạnh đầu tư để thu hút nhân tài khoa học. Chính quyền Hong Kong đã triển khai chương trình “Global STEM Professorship Scheme” nhằm tài trợ khoảng 100 vị trí giáo sư tầm trung tại các trường đại học công lập.
Năm 2025, cơ quan lập pháp Hong Kong tiếp tục phê duyệt gói hỗ trợ nghiên cứu công nghệ tiên phong trị giá 3 tỷ HKD (386 triệu USD), nhằm giúp các trường đại học thu hút nhà khoa học quốc tế và mở rộng cơ sở nghiên cứu. Ngoài ra, khoảng 6 tỷ HKD (772 triệu USD) cũng được dành cho các viện nghiên cứu về công nghệ sinh học và y tế.
TRUNG QUỐC - Sau nhiều năm làm việc tại Mỹ, nhà toán học Vạn Đại Khánh quyết định trở về Trung Quốc và gia nhập Đại học Trùng Khánh, nơi ông cho rằng mình có thể đóng góp nhiều hơn cho nghiên cứu và đào tạo.
.svg){kind=icon}
