Thực hiện Chương trình xây dựng nông thôn mới, tỉnh Quảng Ninh không chỉ tập trung làm tốt nhiệm vụ hoàn thiện hạ tầng, thúc đẩy phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập và chất lượng y tế, giáo dục, an sinh... mà còn chú trọng việc gìn giữ, phát huy bản sắc văn hóa.
Sự kết hợp hài hòa giữa hiện đại và bảo tồn văn hóa đã tạo nên bản sắc riêng, góp phần nâng cao đời sống tinh thần của người dân nông thôn Quảng Ninh và thúc đẩy phát triển bền vững.
Xác định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, tỉnh triển khai quyết liệt nhiệm vụ xây dựng và phát triển văn hóa, con người Quảng Ninh giàu bản sắc, phù hợp với thực tiễn của từng địa phương. Quyết tâm này thể hiện rõ trong Nghị quyết số 17-NQ/TU ban hành cuối năm 2023, trong đó đặt mục tiêu xây dựng và phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Quảng Ninh trở thành nguồn lực nội sinh cho phát triển nhanh, bền vững.
Nhờ nguồn lực từ Chương trình nông thôn mới, Quảng Ninh đã ưu tiên đầu tư xây dựng, nâng cấp các thiết chế văn hóa cơ sở như nhà văn hóa thôn, bản, điểm sinh hoạt cộng đồng, sân thể thao, thư viện... Những không gian văn hóa này trở thành nơi diễn ra các hoạt động giao lưu, truyền dạy và bảo tồn giá trị truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số: học may thêu thổ cẩm, luyện tập những làn điệu Then Tày, Pả Dung, Soóng Cọ, Soọng Cô, truyền dạy chữ viết dân tộc…
Vào các dịp lễ, Tết hay Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân, nhà văn hóa thôn bản trở thành sân khấu cho hội diễn văn nghệ, liên hoan, trò chơi dân gian, thể hiện đời sống văn hóa phong phú của cộng đồng.
Các phong tục đẹp, các lễ hội truyền thống như Lễ hội Soóng Cọ của người Sán Chỉ, lễ cấp sắc của người Dao, hay những làn điệu dân ca, dân vũ được bảo tồn và đưa vào đời sống văn hóa mới. Đây là cách để gìn giữ bản sắc dân tộc trong bối cảnh hội nhập, đồng thời tạo điều kiện thúc đẩy du lịch văn hóa vùng cao.
Trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số, những hủ tục, nếp sống sinh hoạt lạc hậu được đẩy lùi, thay vào đó là những tinh hoa văn hóa được chọn lọc, vừa thể hiện bản sắc truyền thống, vừa phù hợp với xu thế đời sống văn minh.
Các địa phương cũng chú trọng đến công tác giáo dục văn hóa cho học sinh trên địa bàn, củng cố niềm tự hào của thế hệ trẻ vào các giá trị nhân văn tốt đẹp, giá trị lịch sử. Bên cạnh đó, 100% thôn, bản, khu phố thuộc các xã, phường, thị trấn trên địa bàn tỉnh đều rà soát, sửa đổi, bổ sung hương ước, quy ước đảm bảo đúng quy định, trong đó thực hiện tốt nếp sống văn hoá, văn minh trong việc cưới hỏi, việc tang, lễ hội...
Nhiều đề án quan trọng được triển khai nhằm bảo tồn và phát huy giá trị truyền thống, như đề án phát triển du lịch cộng đồng bền vững ở miền núi, biên giới, hải đảo; đề án bảo tồn dân ca, dân vũ, dân nhạc giai đoạn 2021 –2030; khôi phục các môn thể thao truyền thống; bảo tồn và tổ chức các lễ hội mang sắc thái riêng của từng địa phương.
Năm 2025, hàng loạt lễ hội truyền thống được tổ chức trong không gian nông thôn mới tươi đẹp, tiêu biểu như Lễ hội Đồng Đình (Tiên Yên), Lễ hội đình Lục Nà (Lục Hồn), Lễ hội Tiên Công (Phong Cốc), Lễ hội mở cửa biển (Cô Tô), Lễ hội Sóng Mun (Quảng Đức), Lễ hội Miếu Ông – Miếu Bà (Ba Chẽ)... Những lễ hội này đã trở thành điểm nhấn văn hóa, mở ra tiềm năng lớn cho kinh tế du lịch địa phương.
Cùng với các hoạt động bảo tồn trực tiếp, công tác truyền thông về gìn giữ và phát huy văn hóa truyền thống trong xây dựng nông thôn mới cũng được Quảng Ninh triển khai mạnh mẽ, rộng khắp. Các cơ quan báo chí, đài phát thanh - truyền hình, hệ thống truyền thanh cơ sở, Cổng thông tin điện tử của tỉnh và các địa phương thường xuyên tuyên truyền về giá trị văn hóa của các dân tộc, giới thiệu gương nghệ nhân tiêu biểu, mô hình bảo tồn hiệu quả, lễ hội đặc sắc…
Nhờ đó, nhận thức của người dân về trách nhiệm giữ gìn bản sắc văn hóa nâng cao rõ rệt. Nhiều xã, phường còn ứng dụng mạng xã hội và nền tảng số để lan tỏa các clip, hình ảnh, tư liệu về phong tục, làn điệu dân ca, nghề thủ công truyền thống. Việc tuyên truyền kết hợp linh hoạt giữa trực tiếp và trực tuyến, giúp văn hóa truyền thống đến gần hơn với cộng đồng, đặc biệt là giới trẻ, đồng thời tạo sự đồng thuận cao trong toàn xã hội đối với công cuộc bảo tồn văn hóa gắn với xây dựng nông thôn mới.
Tỉnh Quảng Ninh còn chú trọng xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, phát huy những giá trị đạo đức truyền thống của cộng đồng: tinh thần đoàn kết, tình làng nghĩa xóm, nếp sống văn minh, giữ gìn an ninh trật tự. Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” được triển khai sâu rộng, gắn với tiêu chí nông thôn mới nâng cao, nông thôn mới kiểu mẫu. Điều này góp phần hình thành cộng đồng dân cư văn minh, đoàn kết, biết giữ gìn và phát huy truyền thống tốt đẹp của quê hương.
.svg){kind=icon}
