Cùng được khai sinh từ một triết lý tác chiến độc đáo của công nghiệp quốc phòng Nga là kết hợp pháo cao tốc và tên lửa dẫn đường trên cùng một bệ phóng, nhưng Tunguska-M1 và Pantsir-S1 lại đại diện cho hai kỷ nguyên công nghệ hoàn toàn khác biệt.

Đặt hai hệ thống này lên bàn cân sẽ cho thấy bước nhảy vọt ấn tượng của Moscow trong cuộc đua đối phó với các mối đe dọa đường không hiện đại.

Trong hệ thống phòng không đa tầng của Quân đội Nga, tổ hợp 2K22 Tunguska-M1 và người kế nhiệm trực tiếp 96K6 Pantsir-S1 đều thuộc biên chế phòng không tầm thấp và tầm gần, cùng do Phòng thiết kế chế tạo khí cụ KBP ở Tula phát triển. 

Tuy nhiên, nếu như Tunguska-M1 ra đời vào cuối thời kỳ Chiến tranh Lạnh với sứ mệnh cốt lõi là hộ tống, bảo vệ các đội hình xe tăng và bộ binh cơ giới hành tiến trước trực thăng vũ trang hay máy bay cường kích bay thấp, thì Pantsir-S1 lại được thiết kế cho chiến tranh công nghệ cao thế kỷ 21. 

Một tổ hợp phòng không Pantsir-S1 của Nga. Ảnh: Military.
Một tổ hợp phòng không Pantsir-S1 của Nga. Ảnh: Military.

Nhiệm vụ của Pantsir-S1 mở rộng sang bảo vệ các mục tiêu trọng yếu cố định, các tổ hợp tên lửa tầm xa như S-400 và đặc biệt là đánh chặn vũ khí chính xác cao, tên lửa hành trình lẫn máy bay không người lái cỡ nhỏ.

Sự khác biệt mang tính bước ngoặt đầu tiên giữa hai hệ thống nằm ở kiến trúc cảm biến và năng lực điều khiển hỏa lực. 

Tunguska-M1 sử dụng hệ thống radar cơ học truyền thống gồm một đài radar trinh sát cảnh giới vòng tròn tầm phát hiện 18 km và một đài radar dẫn bắn đơn kênh có khả năng theo dõi mục tiêu ở cự ly 16 km. 

Cấu hình này khiến Tunguska-M1 về cơ bản chỉ có thể dẫn bắn hiệu quả một mục tiêu tại một thời điểm thông qua kênh radar hoặc kênh quang học ổn định con quay hồi chuyển. 

Tổ hợp phòng không Pantsir-S1. Ảnh: Sputnik.
Tổ hợp phòng không Pantsir-S1. Ảnh: Sputnik.

Ngược lại, Pantsir-S1 thực hiện một cuộc cách mạng về điện tử khi trang bị radar mạng pha chủ động hoặc thụ động hiện đại có tầm phát hiện mục tiêu lên tới 36 km, kết hợp cùng radar bám bắt mục tiêu và dẫn bắn tên lửa hoạt động ở băng tần milimet tầm hoạt động 28 km. 

Nhờ hệ thống radar đa kênh phối hợp với khí tài quang điện tử ảnh nhiệt thế hệ mới, một xe chiến đấu Pantsir-S1 có thể đồng thời theo dõi 20 mục tiêu và khai hỏa tiêu diệt cùng lúc 4 mục tiêu ở các hướng khác nhau, tạo ra ưu thế áp đảo trước các đòn tập kích bão hòa.

Về sức mạnh hỏa lực tên lửa, Pantsir-S1 cho thấy sự vượt trội rõ rệt cả về tầm bắn, độ cao tác chiến lẫn cơ số đạn sẵn sàng chiến đấu. 

Trong khi Tunguska-M1 chỉ mang theo 8 quả tên lửa 9M311-M1 đạt vận tốc tối đa 900 m/s, tầm bắn tối đa 10 km và trần bay 3,5 km, thì Pantsir-S1 được trang bị tới 12 ống phóng sử dụng dòng tên lửa hai tầng siêu thanh 57E6-E. 

Hệ thống pháo - tên lửa 2K22M1 Tunguska-M1 của Nga. Ảnh: Bộ Quốc phòng Nga/militarnyi.com
Hệ thống pháo - tên lửa 2K22M1 Tunguska-M1 của Nga. Ảnh: Bộ Quốc phòng Nga/militarnyi.com

Loại tên lửa thế hệ mới này có tốc độ lao tới mục tiêu lên tới 1.300 m/s, mở rộng phạm vi đánh chặn lên tới 20 km về cự ly và đạt trần bay 15 km, gấp hơn bốn lần giới hạn độ cao của người tiền nhiệm. 

Hơn nữa, đầu đạn phân mảnh dạng thanh nặng tới 20 kg trên tên lửa của Pantsir-S1 tạo ra uy lực công phá lớn hơn gấp đôi so với đầu đạn 9 kg của Tunguska-M1, đảm bảo khả năng tiêu diệt gọn các mục tiêu bay tốc độ cao ngay từ ngoài rìa khu vực phòng thủ.

Đối với lớp hỏa lực pháo phòng không dùng để khóa chặt vùng trời cự ly gần, cả hai tổ hợp đều duy trì triết lý sử dụng cụm pháo tự động nòng kép cỡ nòng 30 mm 2A38M với tốc độ bắn khủng khiếp lên tới 5.000 phát mỗi phút và sơ tốc đầu nòng 960 m/s. 

Dù chung một loại pháo uy lực, cách bố trí cơ số đạn và khả năng kiểm soát bắn giữa hai hệ thống lại có sự điều chỉnh thực dụng.

Hệ thống 2K22M1 Tunguska-M1 hiện đại của Nga. Nguồn ảnh: Truyền thông Nga/NTC ELINS/Army Recognition
Hệ thống 2K22M1 Tunguska-M1 hiện đại của Nga. Nguồn ảnh: Truyền thông Nga/NTC ELINS/Army Recognition

Tunguska-M1 mang theo tới 1.904 viên đạn pháo nhằm phục vụ các trận đánh cơ động kéo dài cùng lực lượng tăng thiết giáp trên chiến trường, trong khi Pantsir-S1 tối ưu hóa không gian cho tên lửa nên mang theo 1.400 viên đạn pháo nhưng lại sở hữu hệ thống máy tính đạn đạo kỹ thuật số chính xác hơn, giúp tiết kiệm đạn mà vẫn duy trì mật độ hỏa lực dày đặc ở cự ly từ 200 m đến 4 km.

Khác biệt cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng nằm ở nền tảng khung gầm và khả năng cơ động chiến thuật. Tunguska-M1 được đặt cố định trên khung gầm xe bánh xích GM-5975 nặng khoảng 35 tấn, giúp nó vượt qua các địa hình bùn lầy, hào sâu hay đồi núi hiểm trở để theo kịp bước tiến của xe tăng, nhưng đổi lại chi phí vận hành cao và tốc độ hành quân đường dài bị giới hạn ở mức 65 km/h. 

Trái lại, Pantsir-S1 được thiết kế theo cấu trúc mô-đun linh hoạt, chủ yếu đặt trên khung gầm xe tải bánh lốp việt dã 8x8 như KamAZ-6560 với tốc độ hành quân lên tới 90 km/h và tầm hoạt động 500 km, đồng thời dễ dàng tích hợp lên khung gầm bánh xích hoặc tàu chiến tùy theo yêu cầu tác chiến.

Nhìn một cách tổng thể, Tunguska-M1 giống như một chiến binh cận vệ cơ bắp sinh ra để xông pha nơi tuyến đầu cùng các mũi nhọn thiết giáp, nơi tính việt dã của bánh xích và khả năng bắn khi đang hành tiến là yếu tố sống còn. 

Trong khi đó, Pantsir-S1 là một pháo đài phòng không thông minh, đa năng và có hỏa lực vượt trội toàn diện, hoàn toàn xứng đáng với vai trò kế thừa và nâng tầm di sản công nghệ mà Tunguska đã dày công đặt nền móng.

(Theo interfax-russia.ru, forbes.ru, sdelanounas.ru)