- Sẵn sàng chia sẻ những khía cạnh tốt về việc có thần tượng trong cuộc đời mỗi con người-  ngay cả đối với bản thân bà, nhưng tiến sĩ tâm lý Lã Thị Bưởi tỏ ra khá lo lắng và chỉ ra những mặt tiêu cực trong sự phát triển các thần tượng rầm rộ trong tâm lý người trẻ hiện nay.


Thần tượng đang khiến bạn "đốt" nhiều thời gian

Sự "lạm phát" về thần tượng và những câu chuyện bên lề về thần tượng hiện đang chiếm một lượng lớn trong việc chia sẻ thông  hiện nay. Theo bà, điều này có liên quan gì đến việc nhiều người đang  sống ảo, dành nhiều thời gian trên các diễn đàn và các mạng chia sẻ thông tin hay không?

TS Lã Thị Bưởi: Đúng là việc dễ dàng chia sẻ thông tin, tạo lập hội nhóm, đồng minh hay thậm chí là cả tác động trái chiều của người phản đối trên mạng khiến cho các bạn gắn kết với thần tượng của mình hơn, và duy trì điều này tốt hơn. Có những bạn đến trung tâm tư vấn của chúng tôi cứ nôn nóng đòi online ngay để xem "bọn nó vừa comment gì", để chửi bới lại hoặc cùng với bạn bè vote cho thần tượng của mình.

Kris Allen đăng quang ngôi vị thần tượng âm nhạc Mỹ 2009
Ngay cả việc dễ dàng tiếp cận các thần tượng giải trí hơn trên  mạng cũng khiến các bạn hâm mộ tiếp tục phải dành nhiều thời gian hơn, cũng có nghĩa là bớt thời gian học tập, phát triển bản thân hoặc thời gian dành cho gia đình, bạn bè và những mối quan tâm rộng khác. Nhưng tôi thấy, những vấn đề này hiện nay chiếm nhiều thời gian của các bạn quá, có những thứ vô bổ và không cần thiết.

Bạn cần phải khẳng định được mình là ai ? Tại sao cứ phải đi theo thần tượng? Nên dành thời gian tự đánh giá bản thân mình là ai, giá trị của mình ở đâu, năng lực như thế nào? tiềm năng của mình đến đâu? để biết mình biết người. Có được thần tượng là tốt, nhưng không cần phải đi theo thần tượng đến mức cuồng nhiệt hoặc đánh đổi với bất kì giá nào, ngay cả thời gian của mình.  

Để giải quyết vấn đề này, giữa các thế hệ cần có sự thấu hiểu chứ không phải "sửng sốt" và "không thể chấp nhận được" trước những quan điểm thần tượng của thế hệ trẻ. Khi một trào lưu đang lên lại không nhận được sự chia sẻ, đồng cảm nào để làm dịu bớt mà lại là sự ngăn lại thì sẽ dẫn tới những phản ứng chống đối mãnh liệt, không có hiệu quả.

Thần tượng khiến bạn đốt nhiều thời gian trên mạng chia sẻ

Nguy cơ của "dân số trẻ"

Gần đây, nhạc sĩ Huy Tuấn có nhận xét về mức độ thu hút đám đông trên truyền hình tại Việt Nam như sau: “Tại Đức, khi một chương trình truyền hình lôi kéo được chừng 1 – 2 triệu người xem đã được coi là thành công và kịch kim là 10 triệu, thì ở ta, con số đó lên tới mười mấy triệu.” Điều này có cho thấy sự khác biệt giữa tính cá nhân của người Châu Âu và xu hướng tập thể của người Châu Á, đặc biệt là người Việt?

TS Lã Thị Bưởi: Đúng là tính cộng đồng của người Việt rất cao. Một điều nữa theo tôi cũng có thể gây ảnh hưởng đó là dân số tại Việt Nam là dân số trẻ, trong khi ở các nước Châu Âu hay Đức dân số đã già rồi. Sự khác biệt về dân số sẽ có tác động nhiều đến xu hướng văn hóa, giải trí. Những người trẻ đương nhiên sẽ thích truyền hình và giải trí hơn.

Tuy nhiên đó cũng là một nguy cơ khi tầng lớp dân số trẻ ít chú tâm vào học tập, chuyên môn, nghề nghiệp, thiếu những quan điểm sống rõ ràng. Về lâu dài sẽ gây ra những hậu quả không nhỏ.

Một điểm yếu nữa của người Việt, đó là không có thói quen kế hoạch làm việc, cho nên có nhiều thời gian trống không biết làm gì cả, nhiều người không có công ăn việc làm, suốt ngày ngồi ôm vô tuyến, lướt net. Trong số đó có rất nhiều người trẻ. Họ xem TV, ủng hộ cái tốt, cái đẹp cũng là không có gì xấu về tính cách, nhưng rõ ràng là rất lãng phí thời giờ.

Ở các nước khác tính tự lập và khẳng định bản thân cao hơn, ở VN, xu hướng đám đông mạnh hơn. Ví như một vụ tai nạn cũng vậy, không có chức năng hỗ trợ, cũng không giúp đỡ gì, nhưng đám đông tụ tập cứ ngày một đông dần. Và chuyện này thường xuyên xảy ra! Tâm lý này rất bất lợi và gây trở ngại cho bước tiến của xã hội trong mọi lĩnh vực.

Giáo sư Ngô Bảo Châu trở thành thần tượng của giới trẻ Việt
Cần tham gia, thay vì hưởng thụ

Theo bà, cần có định hướng cho giới trẻ và phát triển đồng đều giữa hần tượng giải trí với thần tượng các lĩnh vực khác, như khoa học, triết học? Chẳng hạn như giáo sư Ngô Bảo Châu cũng là một thần tượng của người trẻ?

TS Lã Thị Bưởi: Điều này rất khó thực hiện, vì những lĩnh vực như vậy khó hấp dẫn người trẻ tuổi. Nên tạo điều kiện cho giới trẻ  tham gia vào các hoạt động văn hóa thể thao, thay vì hưởng thụ như hiện nay. Họ sẽ có tư cách được tham gia vào cuộc chơi, sẽ “bắt” các công cụ giải trí phải phục vụ mình, thay vì thụ động theo dõi và bị cuốn theo. Như ở các nước khác, rất nhiều người có khả năng chơi nhạc cụ hay chơi các môn thể thao, họ cũng có sân chơi, có điều kiện để thể hiện mình hơn. Ngay cả việc theo dõi bạn bè thể hiện cũng thú vị hơn xem những người khác trên sân khấu.

Xin cảm ơn Tiến sĩ Lã Thị Bưởi đã tham gia cuộc trò chuyện!
Vân Sam