Tranh chấp biển Đông: Trung Quốc đã "nghĩ lại"

"Những chuyển biến của ASEAN đã khiến Bắc Kinh suy nghĩ lại về cách tiếp cận vấn đề Biển Đông", GS Carlyle Thayer nói.

-Những chuyển biến của ASEAN đã khiến Bắc Kinh suy nghĩ lại về cách tiếp cận vấn đề Biển Đông.  Trung Quốc tuyên bố Trung Quốc đồng ý thảo luận với ASEAN về COC, trước đó họ vẫn giữ lập trường không công nhận.

Giáo sư Carlyle Thayer, giảng viên Trường Khoa học Nhân văn và Xã hội, Đại học New South Wales, Úc là một trong các nhà quan sát xuất hiện khá thường xuyên tại các diễn đàn quốc tế về vấn đề Biển Đông.

Trong cuộc trò chuyện với Tuần Việt Nam bên lề Hội thảo Khoa học Quốc tế lần thứ 5 về biển Đông, GS Carlyle Thayer đưa ra tổng quan về những bước phát triển mới trong quan hệ song phương và đa phương của Trung Quốc với các nước ASEAN. Ông cũng nói về vai trò các cường quốc khác.

{keywords}

Giáo sư Carlyle Thayer. Ảnh: Hoàng Hường

Vẫn độc chiếm

Thưa ông, những yếu tố nào đã ảnh hưởng tới hợp tác an ninh về vấn đề Biển Đông trong năm 2013? Lập trường của ASEAN như thế nào?

Thứ nhất, sự đoàn kết của ASEAN đã được khôi phục sau những bất đồng giữa Chủ tịch ASEAN Campuchia với Philippines và Việt Nam tại Hội nghị Bộ trưởng ASEAN lần thứ 45 tại Phnom Penh. Sau đó ngoại trưởng Indonesia, Marty Natalegawa đã thực hiện những chuyến đi ngoại giao đến một số nước thành viên ASEAN và đạt được thỏa thuận từ những người đồng cấp về Nguyên tắc Sáu điểm trên Biển Đông, nhằm thúc đẩy lập trường của ASEAN về COC.

Tháng 3/2013, Campuchia chuyển giao vị trí Chủ tịch ASEAN cho Brunei. Cũng trong năm 2012, Thái Lan đảm nhận vai trò điều phối viên quan hệ giữa ASEAN và Trung Quốc, tích cực đẩy mạnh vấn đề Biển Đông với Trung Quốc. Trong thời gian này, hoạt động của ASEAN đã có những chuyển biến đáng kể.

Nhưng bản thân ASEAN vẫn chỉ đạt được thỏa thuận với một phần bản dự thảo COC, bởi vì họ lo ngại Trung Quốc có thể từ chối cả bản dự thảo đó. Ngay từ đầu Trung Quốc chỉ muốn tiến từng bước một trong việc đàm phán với ASEAN.

ASEAN và Trung Quốc đã có nhiều sự 'giằng co', Trung Quốc chỉ muốn một điểm ngay lập tức, kiểu như 'ném bóng vào rổ'

Thứ hai, Trung Quốc muốn tăng ảnh hưởng của mình, theo như cách họ nói là phải tạo ra không gian đàm phán thân thiện, hợp tác. Nhưng truyền thông Trung Quốc lại liên tục đưa ra những cảnh báo hoặc nghi ngại về hiệu quả của việc đàm phán.

Trên thực tế, thỏa thuận song phương giữa Trung Quốc - Việt Nam, giữa Trung Quốc và các nước khác vẫn rất hạn chế. Chuyển biến vô cùng nhỏ.

Trong khi đó, các cường quốc lớn có ảnh hưởng đến Biển Đông chưa thể hiện nhiều vai trò.

Washington tuyên bố trung lập. Nhật Bản chờ đợi Philipines có thể kiểm soát tình hình, nhưng Nhật Bản là một phần trong các tranh chấp Biển Đông. Trung Quốc cô lập Philippines.

Vì vậy, những quan điểm chính trị bị chia rẽ về vai trò của Phiplippines và phiên tòa của nước này khiến tạm thời Trung Quốc vẫn đang độc chiếm Biển Đông.

Trung Quốc đồng ý tham vấn COC

Căng thẳng giữa Trung Quốc và Philippines liệu sẽ ảnh hưởng thế nào đến khu vực? Phiên tòa quốc tế Philipines kiện Trung Quốc có ý nghĩa như thế nào đến sự ổn định và tiến trình đàm phán về Biển Đông?

Ngày 22/1/2013, Philippines chính thức gửi Thông báo pháp lý và Tuyên bố Yêu sách lên  Liên hợp quốc yêu cầu thành lập một Tòa trọng tài theo UNCLOS.

Trung Quốc từ chối tham gia vụ kiện. Tuy nhiên, theo quy định của UNCLOS, Tòa trọng tài gồm năm nước thành viên Ghana, Đức, Pháp, Hà Lan và Ba Lan có thể tiến hành mà không cần Trung Quốc tham gia. Tòa đã họp phiên đầu tiên vào ngày 11/7 và gửi dự thảo Quy định Tổ tụng để Philippines và Trung Quốc góp ý kiến. Trung Quốc vẫn giữ quan điểm không chấp nhận các hành động pháp lý mà Philippines khởi xướng và sẽ không tham gia quá trình tố tụng. Quan hệ giữa Philippines và Trung Quốc vì thế cũng hết sức lạnh nhạt.

Các luật sư phía Philippines trông đợi rằng phiên tòa này là một cơ hội để vấn đề Biển Đông được cộng đồng quốc tế quan tâm nhiều hơn.

Tại Hội nghị Bộ trưởng ASEAN lần thứ 46 ở Brunei ngày 11/4/2013, ngoại trưởng Philippines, Albert Rosario nêu rõ quan điểm của Philippines: ủng hộ nỗ lực pháp lý của ASEAN trong việc đàm phán với Trung Quốc về một COC có tính ràng buộc pháp lý.

Quan điểm nhất quán của ASEAN về vấn đề này như thế nào, thưa ông?

ASEAN không bị tác động nhiều bởi phiên tòa của Philippines. Ngược lại Philippines cũng hoàn toàn độc lập với ASEAN trong vụ kiện này. Tuy nhiên, Trung Quốc có nhiều động thái tác động vào ASEAN, giống như cách Trung Quốc đề nghị Việt Nam không ủng hộ vụ kiện của Philippines.

Việc tìm kiếm sự ủng hộ từ cộng đồng và áp dụng luật pháp quốc tế là rất cần thiết và quan trọng cho ASEAN.

Đâu là yếu tố chính đằng sau Tuyên bố của Trung Quốc sẽ tham vấn với ASEAN về COC vào tháng 4/2013. Liệu lập trường của Trung Quốc có thay đổi?

Thật ra, những chuyển biến nói trên của ASEAN đã khiến Bắc Kinh suy nghĩ lại về cách tiếp cận vấn đề Biển Đông. Ngày 2/4, đại diện Trung Quốc tuyên bố Trung Quốc đồng ý thảo luận với ASEAN về COC. Trước đó, Trung Quốc vẫn giữ lập trường cứng rắn không chấp nhận COC.

Trong chuyến thăm Brunei, Thái Lan và Việt Nam từ ngày 9 - 15/10 vừa qua, Thủ tướng Trung Quốc, Lý Khắc Cường đã thúc đẩy hoạt động hợp tác trên biển và khai thác chung. Báo Tân Hoa Xã của nước  này cũng kêu gọi các quốc gia trong khu vực đẩy mạnh 'khai thác chung'.

Tôi nghĩ rằng đây chính là nội dung mà Trung Quốc muốn thúc đẩy đằng sau những tuyên bố tham vấn trong khuôn khổ COC.

Tuy nhiên tôi cũng cho rằng ASEAN sẽ giữ lập trường của mình để đạt được những thỏa thuận ở mức cao hơn trong bối cảnh Trung Quốc muốn tạo ra một cuộc chơi của riêng mình bằng cách tạo ra những tình huống từ rất lâu.

Ông vừa nói đến thái độ của các nước lớn với vấn đề biển Đông, vậy riêng với Mỹ, ông có thể phân tích rõ hơn?

Trong năm 2013, Mỹ và Philippines đã có vài cuộc tập trận chung. Hai nước này đã tổ chức những vòng đàm phán đầu tiên về việc tăng cường sự hiện diện luân phiên của lính Mỹ tại Philippines. Hai bên cũng đã đưa một Tuyên bố Tầm nhìn chung về hợp tác an ninh vào tháng 8.

Quan hệ giữa Mỹ - Việt Nam cũng có những thay đổi. Tháng 7/2013, Tổng thống Barack Obama tiếp Chủ tịch nước Việt Nam, Trương Tấn Sang sang thăm Mỹ. Hai bên đã thiết lập quan hệ Đối tác toàn diện và cùng đưa ra Tuyên bố chung 9 điểm.

Hai bên ghi nhận tầm quan trọng ngày càng tăng của quan hệ thương mại và dành sự quan tâm cho ba thỏa thuận có liên quan đến lĩnh vực năng lượng của Việt Nam, đặc biệt là tại Biển Đông.

Hoàng Hường (Thực hiện)

tin nổi bật

Ai tăng giá điện?

Cuối tuần vừa rồi, tôi đăng lên trang cá nhân một biểu đồ thể hiện giá điện trung bình và thu nhập bình quân đầu người ở Việt Nam là thấp nhất trong tương quan với một số quốc gia.

Kỳ vọng và áp lực cho đường vành đai 3 TP.HCM

Dự án đường vành đai 3 dài 76,34km đi qua các địa phương TP.HCM, Bình Dương, Đồng Nai, Long An. Dự án có tổng mức đầu tư lớn nhất phía Nam với số vốn 75.378 tỉ đồng được thực hiện đầu tư công bằng nguồn ngân sách Trung ương và địa phương.

Những 'nút thắt' trị giá nghìn tỷ

Những “nút thắt” trị giá hàng ngàn tỷ đồng liên quan đến hoàn thuế giá trị gia tăng đang được cơ quan thuế cam kết tháo gỡ sau cuộc đối thoại giữa ngành thuế và các doanh nghiệp vào cuối tuần trước.

Ứng xử với trái phiếu doanh nghiệp

Bức tranh đó cho thấy, người mua trái phiếu doanh nghiệp không có lý gì phải quá lo lắng. Nếu tất cả đổ xô đến “đòi lại” thì không một doanh nghiệp nào có thể trụ được chứ đừng nói là phát triển.

Trụ cột ‘nguồn lực’ trong truyền thông chính sách

Thủ tướng Phạm Minh Chính đã đưa ra một giải pháp quan trọng cho sự phát triển bền vững của báo chí khi cam kết bồi đắp trụ cột “nguồn lực” bằng cách cấp kinh phí theo hướng đặt hàng cho hoạt động truyền thông chính sách.

Báo chí phải trở thành tổ chức công nghệ

Cách đây hơn 20 năm, nhiều tổng biên tập vô cùng tự hào về việc máy in còn đang chạy, hàng chục đầu mối đã ngồi ăn bánh mì để đợi lấy báo đi rao bán.

Đổi mới con người ở vùng đất là mặt tiền quốc gia

Cần nhìn thẳng vào sự thật là khu vực đẹp nhất của đất nước, địa bàn chiến lược đặc biệt quan trọng lại có nhiều chỉ số phát triển thấp hơn mức trung bình của cả nước.

Tiếng chuông cảnh báo sau chuyện đình chỉ hoạt động của một sở

Hôm qua, một câu chuyện hy hữu được báo chí đưa tin: Sở Nội vụ bị tạm đình chỉ hoạt động 1 tháng vì chưa đảm bảo yêu cầu về phòng cháy chữa cháy (PCCC).

Truyền thông là chức năng của chính quyền

Khi các cấp chính quyền chủ động phối hợp truyền thông với các cơ quan báo chí sẽ là nền tảng quan trọng nhất cho việc làm chủ tình hình trong bối cảnh hiện nay.

Cơ hội của Việt Nam trước vòng cải cách mở cửa mới của Trung Quốc

Bản thân mỗi nước đều đang hướng đến phát triển chất lượng cao. Trong giai đoạn trước, điểm tăng trưởng của quan hệ Việt - Trung là thương mại, thầu khoán công trình. Hiện nay và sắp tới điểm tăng trưởng mới của quan hệ Việt - Trung sẽ là gì?

Những thông điệp về trái phiếu doanh nghiệp

Có một điểm cần nhấn mạnh: tuyệt đại đa số trái phiếu doanh nghiệp là có tài sản đảm bảo hoặc được bảo đảm bởi các tổ chức tín dụng.

Việt Nam sẽ vượt bẫy thu nhập trung bình theo cách nào

Việt Nam nỗ lực trở thành quốc gia thu nhập trung bình cao và thu nhập cao vào năm 2035 và 2045. Tuy nhiên, chúng ta phải vượt qua thách thức không hề nhẹ, nhất là về thể chế.

Thủ tướng Võ Văn Kiệt, nhà lãnh đạo cải cách tâm huyết

Thủ Tướng Võ Văn Kiệt là nhà lãnh đạo đi tiên phong trong thực hiện cải cách và hội nhập của đất nước ta. Ông đã dũng cảm thực hiện những quyết định đột phá tầm chiến lược để đưa đất nước đi lên.

Tầm nhìn quốc gia Qatar qua lăng kính World Cup

Qatar đã làm nên lịch sử khi lần đầu tiên đưa sự kiện thể thao được theo dõi nhiều nhất trên toàn cầu đến Thế giới Ả Rập và Hồi giáo.

Ông Sáu Dân và đổi mới thể chế

Ngày 9/8/1995, trước Đại hội Đảng lần thứ 8, Thủ tướng Võ Văn Kiệt đã gửi một bức thư tâm huyết cho Bộ Chính trị nêu quan điểm, tư tưởng, khuyến nghị và cảnh báo về một số vấn đề có tầm chiến lược đối với đất nước vào thời điểm lịch sử đó.