
Thông tin được ông Mai Tuấn Đạt, Phó Tổng giám đốc BSR nêu tại Tọa đàm “Trung tâm Công nghiệp - Năng lượng quốc gia: Kiến tạo động lực tăng trưởng mới” do Tạp chí Năng lượng Mới/PetroTimes tổ chức ngày 18/11.
Cần nguồn vốn đầu tư lớn
Ông Đạt cho biết, doanh nghiệp đang có lợi thế về hệ thống cảng, kho chứa, đường ống, điện, hơi, nước và khoảng 67ha đất sạch liền kề nhà máy, tạo điều kiện kết nối với các dự án hóa dầu, nhiên liệu hàng không bền vững (SAF), nhiên liệu tổng hợp và kho dự trữ dầu thô.
BSR cũng định hướng chuyển dịch cơ cấu sản phẩm theo hướng chế biến sâu, gia tăng giá trị hóa dầu và phát triển năng lượng xanh. Trọng tâm là Dự án Nâng cấp, mở rộng Nhà máy Lọc dầu Dung Quất với tổng mức đầu tư 36.397 tỷ đồng, nâng công suất lên 171.000 thùng/ngày.
Song song đó, doanh nghiệp nghiên cứu tổ hợp hóa dầu công suất 6-7 triệu tấn/năm và phát triển các sản phẩm như xăng E10, SAF, nhiên liệu hàng hải bền vững, diesel sinh học B5 và nhiên liệu tổng hợp.
Tuy nhiên, để hình thành trung tâm công nghiệp - năng lượng quốc gia, theo tính toán của BSR, cần huy động khoảng 16,1-20,5 tỷ USD, trong đó 14-17,5 tỷ USD đến năm 2030.
Vì vậy, doanh nghiệp kiến nghị 10 nhóm cơ chế đặc thù liên quan đến thủ tục đầu tư, đất đai, thuế, tín dụng, nhân lực, phân cấp quản lý và quy hoạch tổng thể nhằm tạo môi trường thuận lợi thu hút nhà đầu tư.
BSR cũng định hướng xây dựng các dự án vệ tinh gắn với nguồn nguyên liệu của nhà máy, chia sẻ hạ tầng cảng, kho chứa, đường ống và tiện ích; hình thành các dịch vụ kỹ thuật dùng chung về bảo dưỡng, kiểm định, phòng thí nghiệm và đào tạo.
Điều quan trọng là kết nối doanh nghiệp, tích hợp hạ tầng, công nghệ và nguồn lực, từng bước hình thành hệ sinh thái công nghiệp - năng lượng có tính liên kết cao, tạo động lực tăng trưởng mới cho Dung Quất và khu vực miền Trung, ông Đạt lưu ý.

Theo ông Dương Quốc Huân, đại diện Tổng công ty CP Dịch vụ Kỹ thuật Dầu khí Việt Nam (PTSC), Trung tâm công nghiệp - năng lượng quốc gia không chỉ tập trung vào các nhà máy điện, khí, lọc hóa dầu hay năng lượng tái tạo, mà cần hình thành hệ sinh thái công nghiệp đủ mạnh để làm chủ các khâu thiết kế, chế tạo, lắp đặt, vận hành và bảo dưỡng công trình năng lượng.
Trong trung tâm, PTSC định hướng đóng vai trò hạt nhân công nghiệp chế tạo và dịch vụ kỹ thuật, đơn vị kết nối chủ đầu tư với hệ sinh thái nhà thầu, nhà cung cấp; đồng thời tham gia phát triển hạ tầng và thu hút các nhà đầu tư vào những mắt xích còn thiếu của chuỗi giá trị.
Tuy nhiên, ông Huân cho biết doanh nghiệp vẫn đang đối mặt với những tình trạng thiếu đơn hàng trong nước, vốn đầu tư lớn cho hạ tầng dùng chung, thời gian hoàn vốn dài và nguy cơ thiếu hụt nhân lực kỹ thuật chất lượng cao.
Vì vậy, PTSC kiến nghị sớm triển khai các dự án điện gió ngoài khơi trong nước, đồng bộ quy hoạch, xây dựng cơ chế đặc thù cho đầu tư hạ tầng dùng chung và thiết lập lộ trình nội địa hóa nhằm tạo thị trường, phát huy năng lực doanh nghiệp và giữ lại giá trị đầu tư trong nền kinh tế.
Xây dựng cơ chế ưu đãi hấp dẫn
Đánh giá việc chuyển từ phát triển các dự án năng lượng riêng lẻ sang mô hình trung tâm công nghiệp - năng lượng tích hợp, ông Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam, cho rằng đây là hướng đi cần thiết.
Tuy nhiên, mỗi trung tâm công nghiệp - năng lượng cần phát triển dựa trên lợi thế riêng. Chẳng hạn, Dung Quất có thế mạnh về lọc hóa dầu; Vũng Tàu nổi bật với cơ khí, dịch vụ kỹ thuật dầu khí và hậu cần cảng biển; trong khi Cà Mau có nền tảng khí - điện - đạm.
Các địa phương như Hà Tĩnh, Thanh Hóa cũng có thể tận dụng lợi thế công nghiệp và hạ tầng cảng biển để phát triển theo mô hình này.
Vì vậy, điều quan trọng là phải thay đổi tư duy từ phát triển riêng lẻ sang liên kết, cộng hưởng. Các trung tâm cần tận dụng hạ tầng dùng chung, phát huy thế mạnh của nhau để thu hút khách hàng, nâng cao hiệu quả đầu tư, ông Thập lưu ý.
Chuyên gia Nguyễn Thường Lạng đánh giá mô hình trung tâm công nghiệp - năng lượng quốc gia là bước đột phá về tổ chức và thể chế, phù hợp với mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong 5-7 năm tới. Để đạt mục tiêu này, ngành năng lượng phải đi trước một bước.

Nếu tiếp tục phát triển các dự án riêng lẻ, phân tán sẽ khó tạo ra sức mạnh tổng hợp. Việc hình thành các trung tâm tích hợp sẽ giúp tăng cường liên kết, tận dụng hạ tầng dùng chung, giảm chi phí phối hợp và nâng cao hiệu quả vận hành.
Đặc biệt, các trung tâm có thể trở thành đầu mối quy tụ nguồn lực, công nghệ và năng lực sản xuất, tạo động lực phát triển cho các ngành công nghiệp liên quan.
Ông Lạng nhấn mạnh, việc xây dựng mô hình này cần ưu tiên tối ưu hóa nguồn lực, tổ chức tinh gọn và tập trung vào các lĩnh vực cốt lõi. Việt Nam cũng phải làm chủ những công nghệ, khâu sản xuất then chốt để bảo đảm tính chủ động trong phát triển.
Theo ông Lê Việt Cường, Phó Viện trưởng Viện Năng lượng (Bộ Công Thương), để các trung tâm công nghiệp - năng lượng hoạt động hiệu quả, cần hoàn thiện ba nhóm cơ chế, chính sách.
Thứ nhất, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, làm rõ thẩm quyền giữa Trung ương và địa phương. Trong đó, cần trao thêm quyền chủ động cho địa phương trong xây dựng và triển khai chính sách phù hợp với điều kiện thực tế.
Thứ hai, xây dựng cơ chế ưu đãi đầu tư đủ hấp dẫn, có tính cạnh tranh để thu hút các doanh nghiệp lớn, có tiềm lực tài chính, công nghệ và khả năng dẫn dắt chuỗi giá trị.
Thứ ba, thiết lập hệ thống dữ liệu liên thông, bảo đảm chia sẻ thông tin minh bạch giữa cơ quan quản lý và doanh nghiệp. Qua đó, tạo thuận lợi cho nhà đầu tư ra quyết định và tăng cường liên kết trong chuỗi cung ứng.
Về cơ chế triển khai, ông Nguyễn Quốc Thập đề xuất, trước mắt nên lựa chọn một trung tâm để thí điểm, đồng thời xác định rõ doanh nghiệp hạt nhân và người chịu trách nhiệm dẫn dắt.
“Quan trọng nhất là chọn đúng người đứng đầu, giao quyền hạn tương xứng với trách nhiệm. Đồng thời, cần có cơ chế để những vấn đề vượt thẩm quyền được xem xét, giải quyết kịp thời”, ông Thập nói.
