Tự hào công xưởng Châu Á, chỉ quen vặn ốc vít

Câu chuyện các hãng điện tử đặt hàng Trung Quốc, tháo dời nhập về, sử dụng công nghệ vặn ốc vít phù phép thành hàng Việt chất lượng cao ngoài việc trốn thuế và gian dối còn cho thấy sự yếu kém của ngành công nghiệp hỗ trợ trong nước.

Cả đời lắp ráp

Chia sẻ về câu chuyện trên bên lề Diễn đàn DN Việt Nam (VBF) giữa kỳ 2019, ông Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng, nếu tại Việt Nam có nhiều DN sản xuất linh kiện điện tử thì chắc chắn những DN như trên sẽ đặt hàng ngay trong nước.

Vấn đề là có tìm đỏ mắt, các DN điện tử, hàng tiêu dùng, ô tô rất khó có được nhà cung cấp tại chỗ đạt chất lượng. Vì vậy, họ chủ yếu vẫn là nhập khẩu linh kiện về lắp ráp. Chuyện đặt hàng Trung Quốc sản xuất rồi gắn xuất xứ Việt Nam vào là sai, song chúng ta cần nhìn thấy vấn đề lớn hơn là công nghiệp hỗ trợ quá yếu kém, không đáp ứng được đòi hỏi của sản xuất, ông Lộc nhận xét.

{keywords}
Tỷ lệ nội địa hóa trong ngành điện tử tin học, viễn thông chỉ đạt 15% vào năm 2018

Còn theo Hiệp hội DN Nhật Bản tại Việt Nam (JCCI), trong khi các DN FDI chủ yếu lắp ráp sản phẩm, thì ngành công nghiệp hỗ trợ vẫn chưa phát triển. Đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam năm 2018 tăng 9,1% so với năm 2017, đạt 19,1 tỷ USD - mức cao nhất từ trước tới giờ. Đặc biệt, FDI trong các lĩnh vực may mặc, điện tử ngày càng tăng, nhưng ngành công nghiệp hỗ trợ, sản xuất và cung ứng nguyên vật liệu, phụ tùng và bán thành phẩm rất lèo tèo.

Trong khi đó, phát triển công nghiệp hỗ trợ là bài toán quan trọng, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh thông qua việc cải thiện tỷ lệ nội địa hóa (mua hàng trong nước), từ đó giúp hình thành, xây dựng nên ngành công nghiệp cơ bản, theo JCCI.

Số liệu của Bộ Công Thương cuối năm 2018 cho thấy, tỷ lệ nội địa hóa trong ngành điện tử tin học, viễn thông chỉ đạt 15%; điện tử chuyên dụng và các ngành công nghiệp công nghệ cao chỉ đạt 5%. Ngành điện tử của Việt Nam phụ thuộc rất lớn vào các doanh nghiệp FDI. Chẳng hạn như Samsung, mới chỉ có khoảng 30 doanh nghiệp Việt Nam là nhà cung ứng cấp 1. Tuy nhiên, các doanh nghiệp Việt Nam chủ yếu cung cấp vật tư tiêu hao, bao bì, in ấn,... với giá trị cung ứng rất nhỏ.

Nhóm công tác về ô tô xe máy thuộc VBF cho biết, ngành công nghiệp ô tô có hệ thống cung cấp phức tạp và nhiều tầng (nhà cung cấp cấp 1, cấp 2, cấp 3 và nhà cung cấp nguyên vật liệu), trong đó mỗi tầng lại bao gồm rất nhiều nhà cung cấp khác nhau. Nhà cung cấp cấp 2 và cấp 3 cần tuân thủ chặt chẽ yêu cầu sản xuất như chất lượng/chi phí/giao hàng, còn nhà cung cấp cấp 1 phải thỏa mãn thêm yêu cầu về năng lực nghiên cứu và phát triển (R&D).

Tuy nhiên, không nhiều nhà cung cấp Việt Nam đáp ứng được tiêu chuẩn để tham gia chuỗi cung cấp bởi thiếu bản quyền hoặc chuyển giao công nghệ hoặc thỏa thuận cấp phép từ các nhà cung cấp chính hãng.

Tính chung, đến nay các doanh nghiệp nội địa chỉ mới cung ứng được khoảng 10% nhu cầu trong nước về sản phẩm công nghiệp hỗ trợ. Những linh kiện có hàm lượng công nghệ cao không làm được, hoàn toàn phải nhập khẩu hoặc dựa vào doanh nghiệp FDI tại Việt Nam.

Việt Nam đang được mệnh danh là công xưởng châu Á nhưng với thực tế này thì các công xưởng chủ yếu chỉ vặn ốc ít lắp ráp

Chính sách lệch hướng

Cơ quan Phát triển Quốc tế của Hoa Kỳ (USAID) chỉ ra rằng, hiện chỉ 21% doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu, thấp hơn nhiều so với Thái Lan (trên 30%), Malaysia (46%). Tỷ lệ nội địa hóa ở Việt Nam còn thấp, vì vậy phần lớn các doanh nghiệp FDI vẫn phải nhập khẩu đầu vào ở mức trên 50%.

{keywords}
Đến nay các doanh nghiệp nội địa chỉ mới cung ứng được khoảng 10% nhu cầu trong nước về sản phẩm công nghiệp hỗ trợ.

Trong khi đó, khảo sát của VCCI cho thấy, tỷ lệ mua nguyên liệu đầu vào tại chỗ của các doanh nghiệp FDI đang giảm dần. Năm 2015, có khoảng 69% doanh nghiệp FDI mua nguyên liệu đầu vào từ các doanh nghiệp tư nhân trong nước, tỷ lệ này giảm còn 62,5% trong năm 2017 và 60,2% vào năm 2018. Xu hướng tương tự cũng diễn ra đối với nhóm các nhà cung cấp là cá nhân và hộ gia đình. Tỷ lệ doanh nghiệp FDI có nhà cung cấp là các cá nhân và hộ gia đình đã giảm từ 19,3% năm 2015 xuống chỉ còn 15% vào năm 2018.

Đã vậy, các doanh nghiệp FDI đang hoạt động tại Việt Nam lại chưa hài lòng về chất lượng và năng lực của các nhà cung cấp nội địa. Gần 60% doanh nghiệp FDI cho biết khó đáp ứng yêu cầu về tỷ lệ nội địa hóa để được hưởng ưu đãi thương mại do gặp phải những vấn đề về chất lượng và năng lực của nhà cung cấp trong nước. Các doanh nghiệp FDI lớn hoạt động tại Việt Nam đến nay vẫn chủ yếu là gia công, lắp ráp để tận dụng giá nhân công rẻ.

Theo các DN, bao năm nay, chính sách của chúng ta đối với công nghiệp hỗ trợ có lệch hướng. Việt Nam không khuyến khích gia tăng sản xuất trong nước mà chỉ khuyến khích nhập linh kiện về lắp ráp. Nhập linh kiện về thì được hưởng thuế thấp hơn nhập sản phẩm nguyên chiếc, vì vậy các DN cứ nhập linh kiện, vừa được hưởng lợi lại không vất vả.

Đúng ra, cần phải có chính sách như đánh thuế nhập khẩu dựa trên giá trị hóa đơn nhập khẩu. Tức là cùng một mức thuế, nhưng nếu DN nhập 100% bộ linh sẽ khác với DN chỉ nhập 50% bộ linh kiện, còn 50% mua trong nước. Như vậy mua trong nước càng nhiều thì số tiền thuế càng thấp, có như vậy mới thúc đẩy DN phát triển công nghiệp hỗ trợ.

Theo nhóm ô tô xe máy VBF, thời gian qua, mặc dù Chính phủ đã có một số quyết định hoặc nghị định để phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ, song thực tế không có quá nhiều nhà cung cấp được hưởng do nhiều vấn đề. Chẳng hạn, với ngành ô tô, đó là bởi quy mô, sản lượng nhỏ và thuế nhập khẩu sản phẩm nguyên chiếc giảm về 0%.

Để phát triển công nghiệp hỗ trợ, các DN đề xuất 4 nội dung: phải có chính sách ưu đãi về chi phí cho thuê đất và thời hạn cho thuê đất cho doanh nghiệp công nghiệp phụ trợ; ưu đãi cho sản xuất sản phẩm chất lượng cao; ưu đãi để thúc đẩy chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực, hỗ trợ mở rộng quy mô thị trường trong nước; vận hành ổn định hệ thống pháp luật, tránh thay đổi đột ngột khiến doanh nghiệp không thể dự đoán được.

Trần Thủy

Tự hào công xưởng châu Á: Nghịch lý DN Việt bên lề cuộc chơi

Tự hào công xưởng châu Á: Nghịch lý DN Việt bên lề cuộc chơi

Rất ít DN tư nhân tham gia các chuỗi giá trị toàn cầu, hoặc là nhà cung cấp hàng hóa, dịch vụ cho doanh nghiệp FDI đang hoạt động tại Việt Nam. Tỷ lệ này thậm chí càng ngày càng giảm.

tin nổi bật

Bỏ quy định về khung giá đất, người sở hữu nhiều nhà đất sẽ bị đánh thuế cao

Nghị quyết 18-NQ/TW yêu cầu quy định mức thuế cao hơn với người sử dụng nhiều diện tích đất, nhà, đầu cơ đất, đồng thời, bỏ khung giá đất.

'Siết' tiền tài xế và quán ăn, app giao hàng ăn dày cả 2 bên

Với một đơn hàng, ứng dụng của các hãng công nghệ lấy được cả tiền chia sẻ doanh thu từ quán ăn và tiền chiết khấu từ vận đơn của shipper. Con số này không hề nhỏ.

Suốt 2 năm đóng băng, biệt thự biển triệu đô đua nhau cắt lỗ

Từng là thủ phủ của bất động sản nghỉ dưỡng, hàng trăm căn biệt thự triệu đô ven biển ở Đà Nẵng vẫn đang “ngủ đông” tới tận hè này sau 2 năm dài Covid-19.

Khó đủ bề: Chật vật chống đỡ 'bão giá', vẫn bị đè nặng thuế phí

Nhiều DN ngành lương thực, thực phẩm đang chật vật ứng phó với “bão giá” nguyên liệu đầu vào, trong khi sức mua trên thị trường cứ yếu dần. Chưa bao giờ, họ phải chống chọi với khó khăn từ mọi phía như hiện nay.

Chấm dứt rời rạc, tự phát mở cơ chế mới phát triển liên kết vùng

Ban Chỉ đạo Tổng kết Nghị quyết 39-NQ/TW ngày 24/6 đã phối hợp với Tỉnh ủy Khánh Hòa tổ chức Tọa đàm "Liên kết phát triển tiểu vùng Nam Trung Bộ trong bối cảnh mới".

Sốt đất 'xì hơi', nhà đầu tư rao bán cắt lỗ nhưng không ai mua

Có người trả mảnh đất nông nghiệp của anh Trần Văn Tĩnh chênh 500 triệu đồng nhưng sợ bán hớ, anh Tĩnh giữ lại đến giờ bán bằng giá cũng không ai mua.

Tiết lộ về tình cảnh "ngàn cân treo sợi tóc" của Pacific Airlines

Vietnam Airlines tiết lộ tình hình tài chính của Pacific Airlines đang rất nghiêm trọng, dòng tiền bị thiếu hụt, nợ quá hạn lớn đe dọa mất khả năng thanh toán và phải chấm dứt hoạt động.

Dễ dãi với nhà đầu tư ngoại, cảnh báo vốn nhỏ chiếm đất lớn

Một số địa phương vẫn còn dễ dãi trong việc chấp nhận khá nhiều dự án FDI quy mô nhỏ, không mang lại hiệu quả cho địa phương, cấp đất với diện tích quá lớn cho dự án FDI.

Mỗi tỉnh 1 kiểu, vừa rời rạc vừa xung đột làm suy yếu lợi thế chung

Trưởng ban Kinh tế Trung ương Trần Tuấn Anh cho rằng, các địa phương còn lúng túng, bị động và thiếu người ‘nhạc trưởng” trong điều phối liên kết vùng Nam Trung Bộ.

Đề xuất thanh toán giao dịch kinh doanh bất động sản phải qua ngân hàng

HoREA kiến nghị quy định việc thanh toán trong giao dịch kinh doanh bất động sản phải qua ngân hàng sẽ làm tăng tính minh bạch của thị trường bất động sản, chống rửa tiền.

Vietnam Airlines dự kiến lỗ gần 10.000 tỷ năm 2022

Mặc dù doanh thu tăng, công ty vẫn dự kiến lỗ ròng 9.335 tỷ đồng trong năm nay, giảm 23,5% so với khoản lỗ năm trước.

Người Việt nhịn ăn tiêu 12 năm để mua một chiếc ô tô bình dân

Với thu nhập bình quân đầu người một tháng năm 2020 đạt 4,25 triệu đồng thì người Việt Nam phải tiết kiệm khoảng 143 tháng, tương đương 12 năm không ăn tiêu gì, mới đủ tiền mua ô tô bình dân giá 600 triệu đồng.

Đổ vốn nghìn tỷ đi bán hàng giá rẻ, đại gia gom khách lẻ vỉa hè

Với nguồn tài chính mạnh, các ông lớn đang từng bước đưa mọi lĩnh vực bán lẻ, từ thượng vàng - hạ cám về quy mô chuỗi cửa hàng chuyên nghiệp.

Giá xăng đắt nhất 8 năm qua, vé máy bay tăng mạnh, hàng không chật vật

Không chỉ hàng không quốc tế, giá xăng liên tục tăng cao cũng khiến các hãng bay trong nước chật vật với bài toán kinh doanh, lợi nhuận. Giá vé máy bay vì thế cũng nóng lên hàng ngày.

Xăng tăng giá, tài xế bỏ nghề, hãng xe lo trụ không nổi

Nhiều doanh nghiệp vận tải đang trụ không nổi khi giá xăng dầu lên quá cao.