Gặp họa sĩ hơn 50 năm đam mê vẽ tranh truyền thần ở Tây ĐôHơn 50 năm gắn bó với nghề vẽ tranh truyền thần, họa sĩ Phan Há (Cần Thơ) là người duy nhất ở mảnh đất Tây Đô vẫn giữ được đam mê với nghề.
Video họa sĩ Đoàn Việt Tiến thể hiện phong cách vẽ ngược kính độc đáo
“Người vẽ dạo”
Trong dãy nhà gồm 5 căn liền kề tại xã Xuân Thới Sơn (TPHCM), họa sĩ, kỷ lục gia thế giới Đoàn Việt Tiến (SN 1961) dành một căn cho không gian sáng tạo nghệ thuật của mình.
Không gian tại đây không tráng lệ, xa hoa mà giản dị, mộc mạc với một khung kính đặt trên tấm bạt trải dưới nền nhà. Ông cho biết, sự giản dị ấy đến từ tính cách và thói quen trong những năm vẽ dạo kiếm sống của mình.
Ông Tiến mê vẽ từ khi còn rất nhỏ. Khoảng 4 tuổi, ông đã vẽ, dán các bức tranh của mình kín tường nhà.
Thấy con mê vẽ, cụ bà Đàm Thị Thành (mẹ ông Tiến, đã mất) hết lòng ủng hộ. Nhặt được mảnh giấy nào, bà cũng đem về cho con vẽ.
Đam mê vẽ của ông đứt quãng khi phải theo gia đình tản cưu lên tỉnh Tiền Giang cũ. Năm ấy, ông mới 8 tuổi nhưng đã phải đi kéo xe 3 bánh chở củi mưu sinh.
Ông nhiều lần bị chủ bạo hành nhưng chỉ đến khi xe đổ đè gẫy chân, mới nghỉ hẳn công việc nặng nhọc này. Hết kéo xe, ông chuyển sang bán bánh mì dạo để có tiền giúp mẹ đóng tiền học.
Năm 1979, chiến tranh biên giới Tây Nam nổ ra, ông nhập ngũ. Trong hoàn cảnh khốc liệt của chiến tranh, ông tìm sự bình yên trong hội họa. Sau mỗi trận đánh, ông lại ngồi trên võng vẽ ký họa.
Ông Tiến kể: “Đam mê hội họa giúp tôi vượt qua những giây phút sống còn trong thời mưa bom bão đạn. Bởi khi vẽ, tôi quên đi đau đớn, bệnh tật và sống trong sự thăng hoa cảm xúc.
Trong thời gian phục vụ quân ngũ, tôi vẽ 32 ký họa về các trận đánh cùng nhiều bức chân dung đồng đội”.
Xuất ngũ, ông Tiến trở về quê, trở thành người vẽ dạo tại các chợ ở Bến Tre, Tiền Giang, Vĩnh Long, Cần Thơ cũ… Dù vậy, 10 người đến vẽ thì chỉ có 2-3 người trả tiền cho ông.
Điều đó khiến ông rơi vào cảnh nợ tiền chủ tiệm bán giấy, màu, có lần bị họ sỉ nhục, hành hung trước đám đông.
Mỗi khi thất bại, ông lại quay về với mẹ. Và cụ Thành không bao giờ trách mắng hay thất vọng về con. Nhà hết tiền, cụ lại sang hàng xóm vay mượn để con có tiền mua màu đi vẽ. Khi ông Tiến bắt đầu tập vẽ ngược kính, cụ Thành cũng ủng hộ, 10 năm chong đèn dầu cho con tập luyện.
Kỷ lục gia thế giới
Năm 1989, trong một lần ra vườn, ông Tiến thấy ánh sáng lấp lánh hắt lên từ gốc cây ô môi. Đến gần, ông phát hiện đó là ánh sáng phản chiếu từ mảnh kính vỡ.
Khi đem mảnh kính đi rửa, ông nhìn thấy hình ảnh của mình cùng không gian xung quanh hiện lên trên mặt kính một cách sinh động, đẹp mắt. Từ đó, ông nảy ra ý tưởng vẽ dưới mặt kính. Tuy nhiên khi chạm mặt kính, đầu cọ trơn tuột, màu không bám.
Ông Tiến nhớ lại: “Đúng lúc đó, trong vô thức, tay trái của tôi bỗng nhiên nhúng vào hũ sơn rồi chạm lên mặt kính. Những ngón tay di chuyển, màu bám lên mặt kính thành đường nét.
Tôi nhận ra có thể sử dụng những đầu ngón tay để vẽ. Mỗi ngày, tôi pha sơn, nhúng những đầu ngón tay vào màu rồi bôi lên mặt sau của tấm kính trong suốt để tập vẽ.
Vẽ xuôi đã khó, vẽ ngược lại càng khó gấp bội. Nhưng tôi kiên trì luyện tập trong niềm đam mê, thăng hoa cảm xúc. Sau 20 năm, tôi có thể sử dụng 2 tay cùng lúc vẽ, hoàn thiện 2 bức tranh khác nhau”.
Sau khi có thể vẽ ngược kính, ông Tiến vẽ nhiều tranh về Bác Hồ. Trong một dịp địa phương kỷ niệm sinh nhật Bác, ông đem bức chân dung Bác Hồ do mình vẽ ngược kính đến tặng hội cựu chiến binh.
Từ đó, thông tin về khả năng vẽ ngược kính của ông lan tỏa rộng rãi trong tỉnh Bến Tre cũ. Ông được nhiều cơ quan, đoàn thể mời vẽ tranh chân dung Bác Hồ, Các Mác, Lê Nin…
Đầu năm 2000, ông được mời lên TPHCM vẽ bộ sưu tập về Bác Hồ. Trong khoảng 100 ngày đêm, ông hoàn thành 30 bức tranh chủ đề Cuộc đời, sự nghiệp của Hồ Chí Minh.
Sau thành công này, ông tiếp tục hoàn thành 9 tác phẩm về Bác Tôn (Tôn Đức Thắng). Tiếp đó, ông quay trở lại vẽ tại Bảo tàng Bến Tre với 30 tác phẩm. Năm 2003, về vẽ tranh, làm việc tại Bảo tàng Quân khu 9.
Thế nhưng trong lúc sự nghiệp thăng hoa, ông bất ngờ lâm bệnh. Ông kể: “Lúc ấy, tôi cảm giác như trong đầu có tiếng nổ lớn.
Mắt tôi nổi đom đóm, xung quanh tối, sáng như ánh đèn chớp tắt liên tục. Tôi như rơi vào một không gian lạ lẫm, cảm thấy mình như người vô thức.
Tôi liên tục bị những cơn nấc cụt hành hạ suốt 20 năm. Căn bệnh lạ khiến tôi không thể ngủ hay nghỉ ngơi.
Lâu lâu tôi lại lên cơn sốt, vã mồ hôi, chân tay lạnh toát. Mỗi lúc như vậy, tôi cần có người bên cạnh chăm sóc, xoa bóp chân tay”.
Suốt thời gian này, ông Tiến chống chọi với bệnh tật bằng niềm đam mê hội họa mãnh liệt. Bất chấp việc 10 đầu ngón tay ê ẩm, teo tóp, bị bào mòn, ông vẫn kiên trì vẽ.
Sự nỗ lực ấy giúp ông có hơn 1.500 bức tranh bằng lối vẽ ngược trên kính đủ thể loại. Trong đó, ông vẽ gần 300 bức tranh chân dung các vị lãnh đạo quốc gia, chính khách, danh nhân văn hóa của Việt Nam, thế giới như: Hồ Chí Minh, Tôn Đức Thắng, Nguyễn Thị Định…
Ông cũng vẽ danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Đình Chiểu, hòa thượng Thích Quảng Đức, lãnh tụ Cuba Fidel Castro, Tổng thống Mỹ Donald Trump, đức vua Bhutan, huyền thoại Israel Eli Cohen...
Các bức tranh của ông hiện được trưng bày tại Bảo tàng Hồ Chí Minh chi nhánh TPHCM, Bảo tàng Tôn Đức Thắng, Bảo tàng Quân khu 9... bảo tàng ở Anh, Cuba, nhiều nước châu Âu, châu Á.
Ông cũng được ghi nhận là người sở hữu nhiều kỷ lục Việt Nam và thế giới với kỹ thuật vẽ tranh ngược trên kính bằng 10 đầu ngón tay. Năm 2005, Tổ chức Kỷ lục Việt Nam ghi nhận ông là họa sĩ Việt Nam duy nhất vẽ tranh bằng tay trực tiếp trên kính.
Năm 2019, ông tiếp tục xác lập nhiều kỷ lục Việt Nam khi dùng 2 tay vẽ ngược kính tạo ra 4 bức tranh cùng lúc trong 7 phút; vẽ 12 bức tranh ngược kính bằng 10 đầu ngón tay trong 6 phút 24 giây. Kỷ lục này sau đó được Liên minh Kỷ lục Thế giới công nhận.
Gần đây nhất, năm 2023, ông tiếp tục xác lập kỷ lục thế giới là Họa sĩ sáng tạo và thực hiện vẽ tranh chân dung các lãnh tụ, chính khách, danh nhân văn hóa trên thế giới với lối vẽ ngược kính cường lực bằng 10 đầu ngón tay có số lượng nhiều nhất thế giới trong 23 năm.
Ông tâm sự: “Tôi không phải là một họa sĩ chính quy. Tôi đến với hội họa bằng niềm đam mê tột cùng. Sau những năm tháng sống cùng đam mê, tôi cũng có được những niềm vui nhỏ.
Một trong số này là theo đuổi phong cách sáng tác tranh ngược trên kính, còn được ông gọi là “Thủ ấn tâm pháp họa ngược kính”. Tôi cũng được Viện Đại học Kỷ lục thế giới (World Records University - WRU) trao bằng Tiến sĩ danh dự với đề tài "Tâm pháp họa ngược kính". Điều đáng tiếc là đến nay, tôi vẫn chưa tìm được truyền nhân”.
.svg){kind=icon}
