Từng trải qua những thất bại, thậm chí bị lừa đảo trong quá trình kinh doanh, ông Phan Minh Thông, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Phúc Sinh, Phúc Sinh là đơn vị đi sớm nên đã vấp ngã trước và rút ra nhiều bài học.
Trò chuyện với VietNamNet nhân Ngày Doanh nhân Việt Nam 13/10, ông Phan Minh Thông chia sẻ về hành trình phát triển doanh nghiệp xuất khẩu hồ tiêu, cà phê, những bài học từ các lần vấp ngã và vai trò của văn hóa kinh doanh, tri thức trong quá trình hội nhập quốc tế.
Theo ông, phát triển bền vững không chỉ là yêu cầu từ thị trường mà còn là nền tảng để doanh nghiệp nâng cao giá trị nông sản và duy trì quan hệ lâu dài với người nông dân.
'Sáng tạo giúp chúng tôi sống sót'
- Nhìn lại chặng đường đã qua, theo ông, những yếu tố nào quan trọng nhất giúp công ty vẫn kinh doanh hiệu quả qua các giai đoạn thị trường đầy biến động?
Ông Phan Minh Thông: Trong bối cảnh đầy thách thức như hiện tại, điều đầu tiên doanh nghiệp phải làm là chủ động đánh giá đúng tình hình. Nếu như những năm trước có thể thong thả, thì năm nay sự chủ động là yếu tố sống còn.
Thứ hai là không thể thiếu tinh thần sáng tạo. Có thể nói, chính sự sáng tạo đã giúp doanh nghiệp chúng tôi "sống sót", từ việc phân tích kỹ lưỡng thị trường, linh hoạt lựa chọn các phân khúc khác nhau cho đến việc cung cấp những mặt hàng mang tính khác biệt.
Đặc biệt, yếu tố quyết định giúp chúng tôi vượt qua khó khăn là đã đi đúng hướng trong hành trình phát triển bền vững.
Khi mới thành lập công ty, Phúc Sinh tập trung kinh doanh mặt hàng hồ tiêu, với nhà máy ở Bến Cát (TPHCM). Sau khi mở rộng mảng kinh doanh cà phê, Phúc Sinh có thêm nhà máy ở Buôn Hồ (Đắk Lắk), sản phẩm phục vụ xuất khẩu là chính.
Khác với hầu hết doanh nghiệp làm nông nghiệp trên thị trường lúc đó, chúng tôi chủ động theo đuổi mô hình phát triển bền vững theo các tiêu chí ESG từ rất sớm.
Từ năm 2010, chúng tôi đã trực tiếp kết nối nông dân, trang trại và nhà máy. Phúc Sinh bỏ ra 5 tỷ đồng thuê chuyên gia nước ngoài và làm việc với hàng nghìn nông hộ ở Tây Nguyên, Đông Nam Bộ,... mạnh dạn hỗ trợ tài chính cho nông dân trồng trọt theo hướng hữu cơ, tập huấn kỹ thuật canh tác và thu mua với mức giá cạnh tranh.
Đến năm 2014, Phúc Sinh đã đạt chứng nhận Rainforest Alliance (RA), thuộc nhóm đầu tiên trong ngành hồ tiêu và gần như đầu tiên trong lĩnh vực nông nghiệp phát triển bền vững. Với chúng tôi, tiên phong là nhìn thấy sự thay đổi sớm hơn và chuẩn bị sớm hơn.
Hiện nay, phát triển bền vững trở thành yêu cầu bắt buộc khi tham gia thị trường quốc tế. Nhờ đã chuẩn bị từ gần 20 năm trước, nên khi thị trường áp đặt các tiêu chuẩn khắt khe, chúng tôi có sự thích ứng nhất quán và dễ dàng hơn nhiều so với các đơn vị khác.
Chế biến sâu từ sớm giúp doanh nghiệp đứng vững
- Ông có thể chia sẻ những giải pháp chuyển đổi xanh và chế biến sâu mà doanh nghiệp đã triển khai hiệu quả tại các vùng nguyên liệu?
Một ví dụ rất thực tế là Nhà máy cà phê Phúc Sinh Sơn La, nhà máy đầu tiên được chúng tôi định hướng 100% phát triển bền vững. Sản phẩm làm ra đã chinh phục thành công thị trường khắt khe bậc nhất thế giới là Thụy Sĩ.
Bên cạnh đó là chiến lược xây dựng nhà máy ngay tại vùng nguyên liệu, tập trung chế biến sâu. Khi thị trường xảy ra các sự cố về dư lượng hay rào cản kỹ thuật với nông sản thô, chính việc chế biến sâu từ sớm đã giúp chúng tôi đứng vững.
Phúc Sinh tạo ra những sản phẩm độc đáo duy nhất tại Việt Nam như nước sốt hạt tiêu hay tiêu sấy. Những sản phẩm này không chỉ tạo dư địa làm marketing, khẳng định thương hiệu mà còn mở đường cho việc xuất khẩu các mặt hàng khác biệt.
Là doanh nghiệp xuất khẩu, chúng tôi nhận ra rằng muốn đi xa trên thị trường quốc tế, doanh nghiệp không chỉ chú trọng đến sản phẩm bán ra mà còn phải quan tâm đến cách sản phẩm đó được tạo ra.
Khách hàng quốc tế ngày càng quan tâm đến nguồn nguyên liệu, cách nông dân canh tác, truy xuất nguồn gốc, năng lượng, phát thải và các cam kết về môi trường, xã hội... Vì vậy, thay vì chờ đến khi thị trường bắt buộc phải làm, Phúc Sinh chọn cách chuẩn bị từ trước.
- Trên thực tế, rất nhiều doanh nghiệp đã thất bại khi tìm cách liên kết với nông dân. Làm thế nào ông có thể xây dựng và duy trì mối quan hệ hợp tác bền vững với hàng chục nghìn nông hộ?
Rất nhiều người hỏi tôi tại sao đại đa số các mô hình doanh nghiệp liên kết với nông dân đều thất bại, còn Phúc Sinh lại làm được suốt 18 năm qua?
Thực ra không có bí quyết gì to tát, mà là sự thay đổi tư duy hợp tác, chúng tôi hỗ trợ nông dân về kỹ thuật, phương tiện, tư vấn quy trình canh tác, thu hoạch và nâng cao chất lượng sản phẩm, chứ không trói buộc họ bằng các hợp đồng mua bán cứng nhắc.
Người nông dân rất khó thực hiện hợp đồng khi giá thị trường biến động tăng cao. Do đó, chúng tôi tập trung tìm đầu ra chất lượng cao và cam kết thu mua nông sản với giá cao hơn giá thị trường. Khi nhận được lợi ích thực sự, họ sẽ tự nguyện đồng hành lâu dài với doanh nghiệp.
Từ vài trăm hộ ban đầu, đến nay chúng tôi phát triển mô hình liên kết lên đến gần 20.000 nông hộ trồng cà phê và hồ tiêu.
Doanh nghiệp Việt thiếu lịch sử hàng trăm năm bước ra thế giới
- Từ thực tiễn lăn lộn trên thị trường, ông nhận thấy đâu là những điểm nghẽn lớn nhất của nông sản Việt Nam hiện nay?
Điểm nghẽn lớn nhất của nông nghiệp Việt Nam nằm ở quy mô nông hộ nhỏ lẻ, diện tích bé và không đồng đều. Bên cạnh đó là sự hạn chế về nguồn lực tài chính, cùng với sự thiếu hụt về kiến thức, tri thức và nhân sự chuyên sâu trong các lĩnh vực an toàn thực phẩm hay phát triển bền vững.
Phần lớn doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam hiện có quy mô vừa và nhỏ, hoạt động còn manh mún, phụ thuộc vào mùa vụ. Để vượt qua những hạn chế này, doanh nghiệp cần chủ động nâng cao tri thức, linh hoạt thích ứng và tìm kiếm giải pháp phù hợp với thực tiễn.
Một điều nữa, doanh nghiệp không chỉ làm ăn cho riêng mình mà cần lên tiếng đóng góp cho môi trường kinh doanh chung. Vừa qua, chúng tôi đã tích cực nêu đề xuất, kiến nghị tháo gỡ các vướng mắc về chính sách thuế VAT đối với nông sản.
Chính sự tháo gỡ kịp thời về chính sách đã giúp cộng đồng doanh nghiệp có dư địa bứt phá. Nhờ đi đúng hướng và được cởi bỏ vướng mắc, doanh số của công ty năm nay ước đạt 413 triệu USD, tăng hơn 18% so với 349 triệu USD của năm ngoái. Nếu không có những thay đổi về chính sách thuế VAT, chắc chắn doanh nghiệp không thể có sự tăng trưởng mạnh mẽ như vậy.
- Khi đưa nông sản ra thị trường quốc tế, các doanh nghiệp Việt Nam thường gặp phải những điểm yếu nào, thưa ông?
Phải thẳng thắn thừa nhận các doanh nghiệp Việt thiếu lịch sử hàng trăm năm bước ra thế giới như một số quốc gia lân cận. Vì vậy, khi ra thương trường quốc tế, chúng ta còn hạn chế về hiểu biết văn hóa, tập quán kinh doanh và pháp luật quốc tế, dẫn đến dễ bị lừa đảo hoặc bị chiếm đoạt tài sản.
Phúc Sinh là đơn vị đi sớm nên đã vấp ngã trước và rút ra nhiều bài học.
Hay như chuyện đi nước ngoài dự hội chợ triển lãm, năm nào chúng tôi cũng đi vài lần. Nhiều đơn vị không đi vì thấy tốn kém, mất thời gian, hoặc đi kết hợp tham quan du lịch.
Còn ở các kỳ hội chợ, tôi và các bạn trong công ty phải làm việc cật lực, liên tục từ 9h sáng đến 6h chiều trong suốt 5 ngày, thậm chí nhịn cả bữa trưa để tiếp đón hàng trăm lượt khách hàng từ khắp nơi trên thế giới. Đổi lại, có kỳ hội chợ triển lãm, chúng tôi đã ký các hợp đồng với tổng số lượng lên tới 382 container hàng.
Đừng bỏ quên thị trường nội địa 100 triệu dân
- Trong 10 năm tới, ông có đề xuất chiến lược nào để định hình bức tranh nông nghiệp Việt Nam?
Việt Nam có lợi thế rất lớn vì cà phê và hồ tiêu là những mặt hàng thực phẩm, đồ uống cơ bản trên toàn cầu. Nhu cầu tiêu thụ ngày càng tăng, trong khi diện tích và năng suất lại bị giới hạn bởi biến đổi khí hậu. Những quốc gia từng xuất khẩu hồ tiêu lớn như Malaysia, Thái Lan hiện đều trở thành nước nhập khẩu.
Dự báo trong mùa vụ tới, giá cà phê và hồ tiêu sẽ tiếp tục duy trì ở mức tốt, mang lại lợi ích lớn cho người nông dân.
Để tận dụng cơ hội này trong 10 năm tới, chúng ta phải tập trung vào 3 giải pháp trọng tâm.
Một là chuyển dịch từ xuất khẩu thô sang chế biến sâu và xây dựng thương hiệu (brand) để đạt mức tăng trưởng hai con số.
Hai là nâng cao hàm lượng tri thức, văn hóa kinh doanh và năng lực pháp lý quốc tế cho đội ngũ nhân lực. Gần đây, tôi chọn cách viết sách để chia sẻ lại với người đọc và nhà khởi nghiệp nông nghiệp các bài học của chính mình. Rất nhiều trường đại học lớn đã mời tôi tham gia thỉnh giảng, lấy các câu chuyện thực tế làm giáo trình ngoại thương.
Tôi tin rằng văn hóa và tri thức là nền tảng cốt lõi để doanh nhân và nhân sự Việt Nam phát triển bền vững ở trong nước và tự tin vươn ra thế giới.
Ba là phải đặc biệt thay đổi tư duy và tập trung phát triển thị trường nội địa 100 triệu dân. Suốt nhiều thập kỷ qua, chúng ta dành hầu hết cơ chế ưu đãi cho xuất khẩu mà bỏ quên thị trường trong nước. Đã đến lúc Chính phủ cần có những hành động và chính sách hỗ trợ mạnh mẽ để phát triển nông sản chế biến chất lượng cao phục vụ người tiêu dùng Việt Nam.
Khi doanh nghiệp đứng vững trên thị trường nội địa 100 triệu dân, đó sẽ là bệ phóng vững chắc nhất để vươn tầm thế giới.
Thiên Trang
.svg){kind=icon}
