Vấn đề hóc búa về máy bay không người lái sát thủ nhìn từ chiến sự Ukraine

Liên Hợp Quốc đang chia rẽ về việc liệu có nên cấm các vũ khí tự động như máy bay không người lái (UAV) sát thủ hay không. Cuộc xung đột Nga - Ukraine càng làm phức tạp hóa vấn đề.

Đây không phải là những chiếc UAV chuyên phân phát đơn đặt hàng qua mạng cho người tiêu dùng như thường thấy ở Mỹ. Được trang bị máy quay, cảm biến và các chất nổ, nhiệm vụ của các UAV sát thủ là tự di chuyển đến chỗ mục tiêu bằng một thuật toán cài đặt sẵn. Chúng tự hủy diệt bản thân cùng mục tiêu, chỉ để lại một đống mảnh vụn điện tử.

Theo hãng tin DW, những loại vũ khí này càng ngày càng xuất hiện nhiều trong tài liệu quảng cáo của các nhà sản xuất thay vì phim khoa học viễn tưởng. Kể từ ngày 25/7, một hội nghị của Liên Hiệp Quốc (LHQ) ở Geneva, quy tụ các đại biểu của 80 quốc gia tập trung thảo luận về việc có nên cấm chúng hoặc ít nhất là kiểm soát chúng nghiêm ngặt hơn hay không.

Các cỗ máy giết người

Về cơ bản, vũ khí tự động có khả năng tự chọn và tấn công mục tiêu, không giống những chiếc UAV hoặc vũ khí khác đòi hỏi người điều khiển từ xa. Các nhà sản xuất vũ khí đang tận dụng những tiến bộ mới nhất trong trí tuệ nhân tạo (AI) và khả năng học máy để phát triển chúng.

Hội nghị LHQ gọi chúng là "các hệ thống vũ khí tự động chết người". Những người chỉ trích gọi chúng là "robot sát thủ". Chúng có thể được chế tạo ở dạng máy bay không người lái, phương tiện trên bộ hoặc tàu ngầm.

Một phương tiện chiến thuật đa năng, tự động trên bộ, do Mỹ phát triển. Ảnh: Hải quân Mỹ 

Một số quốc gia muốn vũ khí tự động bị cấm, với lí do một cỗ máy dùng thuật toán không bao giờ được phép quyết định sự sống và cái chết của con người. Các quốc gia khác lại muốn quản lý vũ khí tự động bằng các quy tắc ràng buộc về sự gắn kết, kể cả vai trò nào đó đối với việc ra quyết định của con người.

LHQ đã nhóm họp 2 lần mỗi năm kể từ năm 2014 để bàn về vấn đề nói trên. Mỹ, Nga và Trung Quốc là những nước lớn tiếng nhất phản đối một lệnh cấm hoàn toàn đối với các hệ thống vũ khí tự động hoặc các quy tắc ràng buộc nhằm quản lý việc sử dụng chúng.

Nga đã ngăn chặn cuộc họp gần đây nhất dự kiến ​​vào tháng 3, bằng cách từ chối chấp nhận chương trình nghị sự. Vào thời điểm đó, chiến dịch quân sự đặc biệt của Moscow ở Ukraine mới chỉ diễn ra được vài tuần.

Cảnh báo tội ác

"Nếu một vũ khí tự động mắc lỗi và có thể phạm tội ác chiến tranh, ai chịu trách nhiệm?", Vanessa Vohs, chuyên gia nghiên cứu vũ khí tự động tại Đại học Các lực lượng vũ trang Đức ở Munich nêu vấn đề. Đối với học giả Vohs, trách nhiệm giải trình là một trong những câu hỏi còn để ngỏ.

UAV được trang bị AI và vũ khí có thể tự tìm và tấn công mục tiêu. Ảnh: BI

Các cuộc họp ở Geneva dường như không giúp tiến gần hơn tới việc giải đáp được nhiều câu hỏi trong số đó và chiến sự Nga - Ukraine đã làm tăng thêm sự không chắc chắn. Đối với một số người, các cuộc giao tranh đã cung cấp thêm bằng chứng ủng hộ việc cấm vũ khí tự động. Song, những người khác coi đây là dấu hiệu ám chỉ làm như vậy vô ích.

Tổ chức phi chính phủ "Cuộc vận động chấm dứt robot sát thủ" cáo buộc quân đội Nga đã sử dụng các vũ khí tự động trong cuộc xung đột. Trong khi, truyền thông đưa tin, Mỹ đã viện trợ cho quân đội Ukraine một số UAV "tự sát" chiến thuật, có thể tự tìm mục tiêu và gây nổ để phá hủy chúng.

Các chuyên gia AI từ lâu đã cảnh báo về việc dễ dàng sản xuất các UAV cỡ nhỏ, có vũ trang với số lượng lớn, mà bất kỳ sinh viên công nghệ thông tin nào cũng có thể lập trình điều khiển tự động.

"Không cần một người phải điều khiển những vũ khí này, bạn có thể điều động hàng chục nghìn, nếu không muốn nói là hàng triệu thiết bị tự động như vậy. Chúng ta đang tạo ra những vũ khí có khả năng gây chết chóc hơn cả bom nguyên tử", Stuart Russell, một nhà nghiên cứu AI nhấn mạnh.

Các nguồn tin quân sự tiết lộ, Mỹ sẽ sớm chuyển giao các UAV sát thủ cỡ lớn Switchblade 600 cho Ukraine để chống lại quân Nga. Ảnh: AeroVironment, Inc.

Lợi nhuận béo bở cho các nhà sản xuất vũ khí

Cuộc xung đột ở Ukraine đã thúc đẩy các nước chi tiêu nhiều hơn cho quân đội của họ, bao gồm cả việc đầu tư vào các loại vũ khí tối tân nhất. Đức đã huy động thêm 100 tỷ Euro (102 tỷ USD) để bổ sung ngân sách quốc phòng với một phần trong đó có thể được dùng để mua các phi đội UAV có vũ trang hoặc các hệ thống vũ khí tiên tiến khác sử dụng AI.

Các nhà quan sát tại những cuộc đàm phán Geneva cho hay, đại diện của Đức ở đó cho đến nay vẫn miễn cưỡng đưa ra quan điểm rõ ràng. Chẳng mấy ai tin những cuộc thảo luận đa phương đó sẽ dẫn đến một lệnh cấm hoặc bất kỳ quy định ràng buộc nào.

Trong bối cảnh có nhiều báo cáo về vũ khí tự động đã được triển khai trên chiến trường, ngày càng có nhiều ý kiến về tính cấp bách phải tìm ra giải pháp. "Đó là lí do tại sao chúng ta cần các quy tắc mới trước khi thấy mình rơi vào một viễn cảnh ngày tận thế", chuyên gia nghiên cứu Vohs nói.

Tuấn Anh

Máy bay không người lái ảnh hưởng thế nào đến cuộc chiến Nga - Ukraine?Việc sử dụng các máy bay không người lái (UAV) được tin đã giúp Ukraine giành được một số lợi thế trong cuộc chiến đang tiếp diễn với Nga.

tin nổi bật

Nga nói Ukraine biết cách kết thúc xung đột

Phát ngôn viên Điện Kremlin Dmitry Peskov cho rằng, xung đột có thể chấm dứt ngay lập tức nếu Ukraine muốn.

Người dân Hàn Quốc 'trẻ ra' nhờ dự luật bỏ cách tính tuổi truyền thống

Sau khi Quốc hội Hàn Quốc thông qua dự luật loại bỏ cách tính tuổi truyền thống, người dân nước này sẽ đồng loạt trẻ ra từ 1-2 tuổi.

Hạ viện Mỹ phê chuẩn hỗ trợ tài chính quân sự cho Đài Loan, Trung Quốc phản ứng mạnh

Hạ viện Mỹ hôm 8/12 (giờ Washington) đã thông qua dự luật chi tiêu quốc phòng năm 2023, trong đó bao gồm việc hỗ trợ tài chính quân sự cho Đài Loan (Trung Quốc).

Nga, Mỹ tiếp tục đối thoại trao đổi tù nhân

Truyền thông Nga cho biết, các cuộc đối thoại trao đổi tù nhân giữa chính quyền nước này và Mỹ về trường hợp của cựu lính thủy đánh bộ Paul Whelan vẫn diễn ra.

Điều đặc biệt trong chính sách khuyến khích mua nhà siêu rẻ ở Nhật Bản

Nhật Bản đưa ra những chính sách khuyến khích người dân mua Akiya, thực tế là những ngôi nhà bỏ không hoặc không có người ở. Những ngôi nhà này có thể được cho không hoặc có giá siêu rẻ so với thị trường.

Báo Anh hé lộ gói trừng phạt EU áp lên Moscow, Ukraine nói bắt được ‘điệp viên của Nga'

Truyền thông Anh hôm 8/12 dẫn một số tài liệu mật cho biết, Liên minh châu Âu (EU) đang hoàn thiện gói trừng phạt thứ 9 áp lên tổ hợp công nghiệp và quốc phòng Nga.

Bước tiến không ngừng của quan hệ đối tác chiến lược ASEAN - EU

Năm 2022 đánh dấu 45 năm thiết lập quan hệ đối tác đối thoại giữa Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) và Liên minh châu Âu (EU).

Video đoàn xe chở tên lửa phòng không Ukraine bị UAV tập kích

Truyền thông Nga gần đây đã công bố video ghi cảnh máy bay không người lái (UAV) cảm tử của nước này tấn công đoàn xe chở tên lửa S-300 Ukraine.

Chân dung kẻ tự nhận ‘hoàng tử’ âm mưu gây chính biến ở Đức

Chính quyền Đức hôm 7/12 đã bắt giữ 25 thành viên và những người ủng hộ một nhóm cực hữu mà các công tố viên cho biết đang có kế hoạch lật đổ chính phủ đương nhiệm bằng vũ lực.

Mỹ, Nga tiến hành trao đổi tù nhân

Chính quyền Mỹ hôm nay (8/12) đã thả tự do cho công dân Nga Viktor Bout, một trùm buôn vũ khí quốc tế, để đổi lấy việc Moscow phóng thích ngôi sao bóng rổ nữ Mỹ Brittney Griner.

Trung Quốc nêu hiệu quả vắc xin với người cao tuổi, siết kiểm soát việc tự cách ly

Giới chức y tế Trung Quốc cho biết, việc tiêm vắc xin phòng Covid-19 đã phát huy hiệu quả khi giảm tỷ lệ tử vong đối với người dân thuộc nhóm cao tuổi.

Nga hạ UAV ngoài khơi bán đảo Crưm, bắt hai ‘điệp viên’ hợp tác với Ukraine

Chính quyền bán đảo Crưm thông báo, các tàu chiến Nga hôm nay (8/12) đã bắn rơi một UAV nghi của Ukraine gần khu vực thành phố Sevastopol.

Bali trấn an khách du lịch sau khi Indonesia ra luật cấm quan hệ tình dục ngoài hôn nhân

Một số quan chức ngành du lịch tại đảo Bali lên tiếng trấn an khách du lịch quốc tế sau những lo ngại lượng khách nước ngoài sẽ giảm mạnh vì luật cấm quan hệ tình dục ngoài hôn nhân mới được Indonesia thông qua.

Nga tập kích kho chứa tên lửa hệ thống HIMARS, triển khai đoàn tàu bọc thép

Nga đã tập kích một kho chứa vũ khí của Ukraine, khiến Kiev mất 70 tên lửa dùng cho hệ thống HIMARS. Moscow điều động đoàn tàu bọc thép tham gia chiến dịch đặc biệt.

Liên minh AUKUS bàn kế hoạch bán tàu ngầm hạt nhân cho Australia

Bộ trưởng Quốc phòng các nước Mỹ, Anh và Australia đã có cuộc họp đầu tiên trong khuôn khổ Thỏa thuận hợp tác an ninh-quốc phòng ba bên AUKUS.