Vì sao loại trừ 18 dự án trọng điểm khỏi room tín dụng?

Làm tăng dư nợ thêm 1,1 điểm phần trăm

Tuyến đường rộng 120m, 10 làn xe, kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình với Hà Nội mà Sun Group đề xuất đầu tư theo hình thức PPP có tổng vốn riêng đoạn qua Bắc Ninh hơn 25.000 tỷ đồng.

Dự án này là hạ tầng kết nối xương sống của vùng Thủ đô, phục vụ sân bay Gia Bình và tạo dư địa phát triển cho cả khu vực.

Những dự án hạ tầng lớn như sân bay Gia Bình, cũng như các dự án lớn khác đang đặt ra một câu hỏi mới cho chính sách tín dụng: Liệu NHNN có thể tiếp tục dùng cơ chế room tín dụng được thiết kế cho các khoản vay thông thường để tài trợ những công trình hạ tầng hàng chục nghìn tỷ đồng, có tác động lan tỏa tới cả nền kinh tế hay không?

Có lẽ đó cũng là lý do NHNN quyết định loại trừ dư nợ của 18 dự án trọng điểm như sân bay Gia Bình, APEC 2027, đường sắt và nhiều công trình hạ tầng chiến lược khác khỏi cách tính room tín dụng.

Vấn đề là, khi NHNN công bố danh sách 1 dự án, tranh luận lập tức bùng lên. Có người coi đây là một cơ chế ưu ái dành cho ba tập đoàn tư nhân lớn. Nhưng cũng có một cách nhìn khác: NHNN đang thử nghiệm một cách điều hành tín dụng mới đối với các dự án hạ tầng quy mô lớn.

Trước hết, cần hiểu đúng bản chất của chính sách. NHNN không cấp vốn, không bảo lãnh khoản vay và cũng không bãi bỏ cơ chế room tín dụng.

Cơ quan này chỉ cho phép các ngân hàng thương mại loại trừ dư nợ phát sinh mới của 18 dự án khỏi cách tính hạn mức tăng trưởng tín dụng. Các ngân hàng vẫn phải tự thẩm định, tự quyết định cho vay và tự chịu hoàn toàn rủi ro tín dụng.

Theo thông tin đã công bố, tổng nhu cầu vốn của 18 dự án trong giai đoạn 2026-2028 khoảng 752.138 tỷ đồng.

Tuy nhiên, đối với điều hành tín dụng, con số đáng chú ý là 210.047 tỷ đồng - nhu cầu vốn của riêng năm 2026. Với mục tiêu tăng trưởng tín dụng khoảng 15%, tương đương gần 2,787 triệu tỷ đồng, nhu cầu vốn này chiếm khoảng 7,5% lượng tín dụng tăng thêm của cả nền kinh tế. Đó là quy mô đủ lớn để NHNN phải tính đến một cơ chế riêng.

Ở chiều ngược lại, ngay cả trong giả định toàn bộ 210.047 tỷ đồng đều là vốn vay ngân hàng và được loại khỏi room tín dụng, tăng trưởng tín dụng của cả hệ thống cũng chỉ tương đương khoảng 16,1%, tức cao hơn mục tiêu khoảng 1,1 điểm phần trăm.

Điều đó cho thấy tác động ở cấp độ toàn hệ thống không lớn như nhiều người hình dung.

Không tạo sức ép lên ngân hàng thương mại

Vấn đề thực sự nằm ở từng ngân hàng thương mại. Một khoản vay hàng chục nghìn tỷ đồng có thể nhanh chóng chiếm phần đáng kể room tín dụng của chính ngân hàng tài trợ, khiến họ phải lựa chọn giữa việc cấp vốn cho các siêu dự án và duy trì dư địa cho các khách hàng khác. Chính nghịch lý này là điều NHNN muốn tháo gỡ khi thiết kế cơ chế đặc thù cho 18 dự án.

Một điểm quan trọng khác là cách nhìn về bản chất của các dự án này. Theo danh mục được công bố, phần lớn đều gắn với các mục tiêu phát triển mà Chính phủ đang thúc đẩy như Trung tâm Hội nghị phục vụ APEC 2027, khu vực Cảng hàng không quốc tế Gia Bình, các dự án đường sắt, hạ tầng giao thông, PPP và những khu đô thị phát triển theo định hướng quy hoạch vùng.

Tất nhiên, không phải toàn bộ 18 dự án đều là dự án Nhà nước "đặt hàng", bởi vẫn có những dự án mang yếu tố thương mại. Nhưng phần lớn đều gắn với các mục tiêu phát triển hạ tầng mà Nhà nước đang huy động khu vực tư nhân cùng tham gia đầu tư cho phát triển dài hạn và lan tỏa.

Như vậy, ở góc nhìn tích cực, chính sách của NHNN nhằm tạo điều kiện cho những doanh nghiệp tư nhân lớn bứt tốc trong các dự án hạ tầng chiến lược. Đây cũng là cách nuôi dưỡng các doanh nghiệp đầu tàu, tăng nội lực nền kinh tế và giảm dần sự phụ thuộc vào FDI — con đường mà Nhật Bản, Hàn Quốc từng đi để hình thành những tập đoàn có sức cạnh tranh toàn cầu.

Kỷ nguyên mới của hai con số

Nhìn rộng hơn, quyết định của NHNN phản ánh một bài toán lớn hơn nhiều so với 18 dự án trong “kỷ nguyên mới” phát triển hai con số.

Theo tính toán của Chính phủ, để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 2026-2030, Việt Nam cần khoảng 38,5 triệu tỷ đồng vốn đầu tư. Trong đó, ngân sách nhà nước chỉ đáp ứng khoảng 8,5 triệu tỷ đồng, vốn FDI khoảng 4,8 triệu tỷ đồng, còn khoảng 25,5 triệu tỷ đồng sẽ phải được huy động từ doanh nghiệp và thị trường vốn.

Khi phần lớn nguồn lực tăng trưởng phải đến từ khu vực ngoài ngân sách, hệ thống ngân hàng không chỉ có nhiệm vụ kiểm soát tín dụng mà còn phải dẫn vốn vào các động lực tăng trưởng là các dự án hạ tầng quy mô lớn.

Đặt trong bối cảnh đó, cơ chế dành cho 18 dự án có thể là phép thử đầu tiên cho cách Việt Nam điều chỉnh các công cụ tín dụng nhằm phục vụ một mô hình tăng trưởng mới.

Cần quan tâm đến doanh nghiệp nhỏ và vừa

Tuy nhiên, để đảm bảo tính công bằng, chính sách cần đưa ra một bộ tiêu chí minh bạch cho các dự án hạ tầng lớn, tạo điều kiện cho mọi doanh nghiệp đủ năng lực đều có thể tham gia.

Bên cạnh đó, việc duy trì an toàn của hệ thống vẫn là nguyên tắc tối thượng. Việc loại trừ khỏi room tín dụng cần được hiểu thuần túy là một giải pháp điều hành linh hoạt, chứ không phải là sự hạ thấp chuẩn mực tín dụng.

Để cơ chế đặc thù này phát huy hiệu quả bền vững, các khoản vay vẫn phải được thẩm định nghiêm ngặt về tài chính, pháp lý và năng lực hoàn trả. Giữ vững kỷ cương quản trị rủi ro chính là bệ đỡ vững chắc nhất cho sự an toàn của hệ thống.

Nhưng câu chuyện phân bổ vốn không dừng ở các siêu dự án. Tăng trưởng hai con số còn cần sức bật từ hàng triệu doanh nghiệp nhỏ và vừa, trong khi đây lại là khu vực đang gặp nhiều rào cản nhất khi tiếp cận tín dụng. Theo Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 của VCCI, có tới 75,5% doanh nghiệp tư nhân gặp khó khăn về vốn do thiếu tài sản bảo đảm.

Vì vậy, song hành với cơ chế đặc thù cho các công trình hạ tầng chiến lược, Ngân hàng Nhà nước cũng cần tiếp tục hoàn thiện chính sách tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, từ bảo lãnh tín dụng, cho vay dựa trên dòng tiền đến các hình thức cấp vốn linh hoạt hơn.

Nếu dòng vốn cho các “đầu tàu” giúp mở đường cho những dự án lớn, thì dòng vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ tạo nền rộng cho tăng trưởng.

Chỉ khi cả hai dòng vốn này cùng được khơi thông, mục tiêu huy động khoảng 25,5 triệu tỷ đồng vốn ngoài ngân sách mới có cơ sở để trở thành hiện thực.