Với uy tín và vị thế của mình trong khu vực, Việt Nam được coi như một nước có sức nặng đáng kể trong các cuộc thảo luận quan trọng về an ninh khu vực. Người đại diện cho Việt Nam là Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng được mời phát biểu đề dẫn coi như diễn giả chính trong buổi lễ khai mạc.
Bài phát biểu của Thủ tướng Việt Nam đã được cử tọa nhiệt liệt hoan nghênh và đánh giá cao trình độ sâu sắc của tư duy và tính thiết thực trong thực tiễn.
Đối với các nước trong khu vực còn đang tiềm ẩn nguy cơ hiểu lầm, ngờ vực và chia rẽ thì bài phát biểu đã như một dòng nước mát, dội tắt mọi điểm nóng đang dễ dàng bùng nổ. Lời lẽ chân thành và thuyết phục đã đưa tới các nước anh em một không khí đồng tình và tin cậy để cùng chung sống hòa bình, hợp tác và phát triển.
 |
Ngày nay, số phận của các nước nhỏ trong khu vực Châu Á Thái Bình Dương đang diễn ra với hai xu thế:
Nếu với lòng tin chiến lược, biết đoàn kết và hợp tác chặt chẽ với nhau thì sẽ cùng phát triển nhanh chóng, cùng xây dựng một cộng đồng khu vực ngày một cường thịnh.
Còn như cứ tiếp tục chia rẽ, thì sẽ tiếp tục tự đặt mình dưới sự chi phối của các nước lớn, sẽ ngày càng gặp nhiều khó khăn dẫn đến sự nguy vong của mỗi nước.
Lịch sử quan hệ giữa các nước Châu Á Thái Bình Dương, đặc biệt là ở nước Trung Hoa rộng lớn, vốn từ xa xưa bao gồm nhiều nước lớn nhỏ, đã để lại nhiều bài học về ứng xử trong quan hệ bang giao. Nhìn lại thời Chiến quốc ở Trung Hoa, những năm từ 221 đến 206 (trước Công nguyên), nước Tần là nước mạnh nhất đang muốn thôn tính 6 nước nhỏ khác là Tề, Sở, Hàn, Ngụy, Triệu, Yên. Những nước nhỏ này nghe theo lời Tô Tần đã gắn kết với nhau thành một khối và cùng thề rằng: khi Tần đánh 1 nước thì 5 nước khác cùng đến cứu. Từ đó sáu nước tạo nên một sức mạnh cộng đồng mà nước Tần dù hùng cường về mọi mặt vẫn không làm gì nổi. Cuối cùng, nước Tần theo kế của Trương Nghi dùng chính sách “chia để trị”. Trương Nghi được cử đến các nước nhỏ để phá vỡ sự đoàn kết của họ, Trương Nghi thuyết phục họ tách khỏi cộng đồng và đi với Tần. Kết quả là từng nước, từng nước đã bị tiêu diệt và trở thành quận huyện của vua Tần.
Bài học xương máu ấy luôn luôn nhắc nhở các nước nhỏ một điều đã trở thành chân lý của mọi thời đại: những nước nhỏ nếu đoàn kết lại với nhau thì không ai làm gì nổi, còn như nước nhỏ bị nước lớn mua chuộc và tách ra khỏi cộng đồng thì nhất định sẽ bị diệt vong.
Trong bài phát biểu của Thủ tướng Việt Nam, một vấn đề cốt lõi đã được nêu lên hàng đầu: Đó là tình trạng thiếu lòng tin trong thế kỷ 20 đã khiến Đông Nam Á và Châu Á Thái Bình Dương trở thành “chiến trường ác liệt bị chia rẽ sâu sắc trong nhiều thập kỷ”. Nếu chúng ta thực sự mong mỏi có một khu vực hòa bình, hữu nghị, trong đó các nước đều phát triển và thịnh vượng thì trước hết phải thực sự tin nhau và gắn bó với nhau.
Đây không chỉ là lòng tin trước mắt, tạm thời trước tình thế mà là một lòng tin chiến lược vì hòa bình, hợp tác, thịnh vượng của Châu Á.
Thẳng thắn và chân thành, Thủ tướng nêu lên lòng mong mỏi của mình về sự đồng tâm, đồng hành trong ứng xử của các nước nhỏ, đồng thời kêu gọi lương tâm và trách nhiệm của các nước lớn trong khu vực.
Đối với các nước Asean
Chúng ta hầu hết là những nước nhỏ, trước đây vốn gọi là những nước “nhược tiểu”, thường xuyên bị nước lớn trong khu vực đánh chiếm và thống trị, chí ít cũng bị uy hiếp và đối xử bất bình đẳng.
Dưới sự thống trị của thực dân nước ngoài và phong kiến trong nước, nhân dân các nước chúng ta đã kiên cường bất khuất và cuối cùng đều giành được độc lập tự do và xây dựng chế độ mới mang tính nhân văn và dân chủ.
Các nước nhỏ chúng ta đã từ đấy ý thức dần về sức mạnh tiềm ẩn không chỉ của riêng mình mà còn ở sức mạnh chung của cả cộng đồng trong khu vực.
Từ trong tình hình nói trên, Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á tức Asean đã ra đời ngày 8 tháng 8 năm 1967. Mới đầu chỉ có 5 nước. Sau 40 năm tồn tại và phát triển, Asean ngày nay đã trở thành một tổ chức hợp tác khu vực liên chính phủ, bao gồm cả 10 quốc gia Đông Nam Á và là một thực thể chính trị, kinh tế quan trọng ở Châu Á Thái Bình Dương.
Trong bài phát biểu của mình, Thủ tướng Việt Nam đã nói rất kỹ về sự tăng trưởng nhanh chóng và vai trò ngày càng quan trọng và lớn mạnh của khối Asean.
Đông Nam Á từng chia rẽ, xung đột trong chiến tranh lạnh nay đã trở thành một cộng đồng các quốc gia thống nhất trong đa dạng. Sự tham gia của Việt Nam vào Asean năm 1995 đã đánh dấu thời kỳ phát triển mới của Asean. Việt Nam đã góp phần xây dựng lòng tin trong hợp tác và ý thức trách nhiệm của mỗi nước trước vận mệnh chung của các nước Đông Nam Á. Asean chỉ mạnh và phát huy được vai trò của mình khi là một khối đoàn kết thống nhất. Đúng như Thủ tướng đã nhấn mạnh: “một Asean thiếu thống nhất sẽ tự đánh mất vị thế và không có lợi cho bất cứ một ai”. Asean thống nhất sẽ có thêm sức mạnh và niềm tin để cùng nhau giải quyết mọi khó khăn và thử thách của thời đại. Asean sẽ tăng cường hợp tác cùng có lợi, kết hợp lợi ích riêng của từng nước và lợi ích chung của cả khu vực. Tinh thần đoàn kết, hợp tác và cùng phát triển giữa các nước chúng ta, sẽ khiến Asean trở thành một cộng đồng khu vực không chỉ ở Châu Á Thái Bình Dương mà còn có vai trò thích đáng trên phạm vi toàn thế giới. Cộng đồng Asean sẽ ngang tầm với những cộng đồng khác như cộng đồng Châu Âu, cộng đồng các nước Bắc Âu. Tiếng nói của Asean phải trở thành một tiếng nói có sức nặng trên mọi vấn đề không chỉ của khu vực mà của toàn cầu.
Chúng ta có thể tin tưởng rằng một Asean đoàn kết, thống nhất ý chí và hành động cần thiết sẽ thực hiện được khát vọng chung của chúng ta về cuộc sống hòa bình, hợp tác và phát triển không chỉ trong cộng đồng Đông Nam Á và Châu Á Thái Bình Dương mà còn trên phạm vi toàn thế giới. Đó cũng là lý tưởng và vinh dự chung của chúng ta.
Đối với các nước lớn
Trong bài phát biểu của mình, Thủ tướng Việt Nam nói đến vai trò của nước Trung Hoa đang trỗi dậy mạnh mẽ và của Hoa Kỳ cường quốc Thái Bình Dương. Thủ tướng nói lên thái độ chung của Asean là trông đợi và ủng hộ Hoa Kỳ và Trung Quốc khi các chiến lược và các việc làm của 2 cường quốc này tuân thủ luật pháp quốc tế, tôn trọng độc lập chủ quyền của các quốc gia, vừa đem lại lợi ích cho chính mình, đồng thời đóng góp thiết thực vào hòa bình, ổn định, hợp tác và thịnh vượng chung.
Thủ tướng mong rằng các nước lớn có thể đóng góp nhiều hơn, đồng thời có trách nhiệm lớn hơn trong việc tạo dựng và củng cố lòng tin chiến lược. Đúng như ý kiến của Thủ tướng Singapore Lý Hiển Long là: “Sự hợp tác, tin cậy và trách nhiệm giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc sẽ đóng góp tích cực cho lợi ích chung của khu vực”. Cũng đúng như ngài Xu - xi - lô Bam - bang Dút - đô - dô - nô, Tổng thống nước Cộng hòa Inđônêxia đã nói: “các nước vừa và nhỏ có thể gắn kết cùng các nước lớn vào một cấu trúc bền vững ở khu vực”.
Cạnh tranh và can dự của các nước lớn là một điều bình thường, nhưng không thể chấp nhận sự cạnh tranh và can dự mang những tính toán chỉ cho riêng mình, bất bình đẳng, trái với luật pháp quốc tế, thiếu minh bạch dẫn tới chia rẽ, nghi kỵ và kiềm chế lẫn nhau, ảnh hưởng tiêu cực tới hòa bình, hợp tác và phát triển. Thủ tướng bày tỏ sự lo ngại của mình trước những diễn biến do tranh chấp chủ quyền lãnh thổ từ biển Hoa Đông đến biển Đông và phê phán những biểu hiện đề cao sức mạnh đơn phương, những đòi hỏi phi lý, những hành động trái với luật pháp quốc tế.
Thủ tướng nêu lên trách nhiệm của mọi nước là phải tuân theo Hiến chương Liên hiệp quốc, luật pháp quốc tế và các nguyên tắc chuẩn mực ứng xử chung cần phải được tôn trọng. Các nước lớn có vai trò và có thể đóng góp nhiều hơn, đồng thời có trách nhiệm lớn hơn đối với hòa bình và an ninh chung. Các nước lớn, nhất là Hoa Kỳ và Trung Quốc là 2 cường quốc có vai trò và có trách nhiệm lớn nhất đối với tương lai của chính mình cũng như của cả khu vực và thế giới.
Về phần Việt Nam
Nhìn lại lịch sử mấy nghìn năm của dân tộc, Thủ tướng nhắc đến những đau thương mất mát mà chiến tranh đã gây ra với đất nước và nhân dân Việt Nam. Chính vì thế mà Việt Nam luôn luôn khao khát hòa bình và mong muốn đóng góp vào việc củng cố hòa bình, tăng cường hữu nghị, hợp tác phát triển trong khu vực và trên thế giới.
Đối với những nước lớn đã gây nhiều thiệt hại cho mình thì Việt Nam khép lại quá khứ để hướng tới tương lai. Với truyền thống hòa hiếu, Việt Nam mong muốn cùng các nước xây dựng và củng cố lòng tin chiến lược vì hòa bình, hợp tác, phát triển trên nguyên tắc tôn trọng độc lập, chủ quyền, bình đẳng và cùng có lợi. Chính sách quốc phòng của Việt Nam là hòa bình và tự vệ, Việt Nam không là đồng minh quân sự của nước nào và không để nước nào đặt căn cứ quân sự trên lãnh thổ Việt Nam, Việt Nam không liên minh với nước này để chống lại nước khác.
Cuối cùng Thủ tướng kêu gọi tất cả các nước chúng ta bằng những hành động cụ thể hãy cùng chung tay xây dựng và củng cố lòng tin chiến lược vì một Châu Á Thái Bình Dương hòa bình, hợp tác, thịnh vượng.
Bằng lời kêu gọi trên, Thủ tướng đã kết thúc bài phát biểu của mình trong tiếng vỗ tay nhiệt liệt của tất cả mọi người.
Trong Đối thoại Shangri - la 12, hầu hết các bài phát biểu đều đánh giá cao bài phát biểu của Thủ tướng Việt Nam, coi như một đóng góp lớn của Việt Nam trong đối thoại, đồng thời nhấn mạnh vai trò ngày càng cao của Việt Nam đối với sự nghiệp hòa bình và phát triển của khu vực Đông Nam Á, Châu Á Thái Bình Dương.
Đối thoại Shangri - la 12 thành công tốt đẹp làm nổi bật lên vai trò của Asean trong cộng đồng nhân loại, đồng thời khẳng định vị thế ngày một lớn của Việt Nam trong thời đại ngày nay.
Giáo sư Vũ Khiêu
.svg){kind=icon}
