Hà Nội đã bớt ngập, nhưng còn nhiều việc phải làm

Sau các trận mưa lớn trong tháng 9, một số khu vực từng là điểm nóng ngập úng đã có chuyển biến rõ rệt. Tại Võ Chí Công, Mỹ Đình, có thời điểm nước dềnh khoảng 15cm nhưng rút nhanh sau mưa. Khu vực Resco, EcoHome cũng chỉ ngập nhẹ và thoát nước nhanh hơn sau khi nước được dẫn vào kênh Thụy Phương.

Đáng chú ý, những nơi từng mất 4-10 giờ để tiêu thoát nước thì nay có thời điểm chỉ còn khoảng 30 phút đến 2 giờ.

Kết quả này có được nhờ thành phố tăng cường vận hành các trạm bơm, hồ điều hòa, kênh mương, công trình đầu mối; đồng thời duy tu hệ thống hiện hữu và đưa vào vận hành các công trình chống ngập cấp bách.

Sau hơn 5 tháng triển khai, các dự án cấp bách cơ bản hoàn thành và bước đầu phát huy hiệu quả. Cùng với đó, thành phố xây dựng phương án ứng phó theo các kịch bản mưa khác nhau, tổ chức trực, vận hành trạm bơm và xử lý các điểm có nguy cơ ngập.

Những thay đổi ấy cho thấy, khi hạ tầng được đầu tư đúng chỗ và vận hành chủ động, khả năng ứng phó với mưa lớn có thể được cải thiện rõ rệt. Nhưng đây mới chỉ là kết quả bước đầu, giúp người dân bớt lo mỗi khi mưa lớn trút xuống.

Năm 2025, Hà Nội từng ghi nhận 220 điểm úng ngập. Có nơi nước sâu 50-70cm, kéo dài 3-5 ngày. Một số trận mưa đạt 500-600mm, vượt xa năng lực thiết kế của hệ thống.

Những con số này cho thấy Hà Nội không thể chỉ giải quyết ngập bằng cách xử lý từng điểm.

Theo Sở Xây dựng, hệ thống thoát nước của thành phố chưa được đầu tư đầy đủ theo quy hoạch; công trình đầu mối, hồ điều hòa, kênh dẫn, trạm bơm còn thiếu và chưa được khớp nối đồng bộ. Công suất các công trình đầu mối mới đạt khoảng 20%, diện tích hồ điều hòa khoảng 18,7% so với quy hoạch năm 2013.

Nói đơn giản, Hà Nội vẫn thiếu cả “đường thoát nước” lẫn “không gian chứa nước”.

Khi mưa lớn xảy ra trên diện rộng, lượng nước đổ xuống vượt khả năng tiếp nhận của cống, kênh, hồ và trạm bơm. Nếu các công trình không được kết nối thành một hệ thống theo lưu vực, việc tăng công suất ở một điểm chưa chắc giải quyết được ngập cho cả khu vực.

Vì vậy, những trận mưa vừa qua vừa cho thấy hiệu quả bước đầu của các dự án cấp bách, vừa đặt ra yêu cầu phải đầu tư căn cơ hơn.

Hà Nội đang triển khai 12 dự án thoát nước theo quy hoạch, tập trung vào các công trình đầu mối, hồ điều hòa, trạm bơm và kênh dẫn tại các lưu vực Tả Nhuệ, Hữu Nhuệ, Long Biên, Bắc sông Hồng, Hà Đông và phía Tây thành phố. Đây là những dự án cần nguồn lực lớn và thời gian dài. Nhưng nếu được đầu tư theo từng lưu vực, Hà Nội không chỉ giải quyết một điểm ngập mà từng bước hình thành một hệ thống có khả năng đón và điều tiết nước. Mục tiêu cuối cùng để mỗi trận mưa không còn kéo thành một cuộc chạy đua với nước.

Cùng với việc nâng cấp hệ thống thoát nước chung, Hà Nội cần nhìn thẳng vào một điểm nghẽn khác: đô thị phát triển nhanh nhưng hạ tầng thoát nước chưa phải lúc nào cũng theo kịp.

Các khu đô thị mới ngày càng mở rộng, diện tích bê tông hóa tăng lên, trong khi khả năng thấm nước tự nhiên giảm. Khi hệ thống thoát nước không được tính toán đầy đủ hoặc chưa khớp nối với hạ tầng chung, nước mưa rất dễ dồn về những khu vực lân cận, biến một trận mưa lớn thành áp lực cho cả khu vực.

Thực tế tại một số khu đô thị như Ngoại giao đoàn, An Khánh, Mỹ Đình, Cầu Giấy... cho thấy những bất cập này thường bộc lộ rõ nhất khi mưa lớn. Nhà cửa, đường sá có thể đã hoàn thiện, nhưng nếu thiếu hồ điều hòa, cống thoát nước hoặc chưa kết nối đồng bộ với hệ thống chung, nước vẫn không có đủ “đường đi”.

Bài toán vì thế không chỉ là làm thêm cống khi xảy ra ngập, mà phải tính đường cho nước ngay từ khi quy hoạch.

Một đô thị hiện đại không chỉ cần chỗ để ở, đường để đi, mà còn phải có đủ không gian để giữ và dẫn nước. Thoát nước phải được xem là hạ tầng thiết yếu, được đầu tư đồng thời với nhà ở và đường sá, chứ không thể là phần việc làm sau cùng.

Nhận diện rõ điểm nghẽn này, Sở Xây dựng Hà Nội cho biết, với các khu đô thị cơ bản hoàn thành nhưng chưa bàn giao, chủ đầu tư phải hoàn thiện hệ thống thoát nước, khớp nối với hạ tầng chung và bảo đảm điều kiện vận hành. Trong thời gian chuyển tiếp, chủ đầu tư vẫn chịu trách nhiệm quản lý, duy tu.

Về lâu dài, bài toán phải được tính ngay từ quy hoạch: cao độ nền, hướng thoát nước, hồ điều hòa, năng lực tiêu thoát và khả năng kết nối với hệ thống chung.

Không thể để đô thị phát triển trước rồi mới tìm đường cho nước. Một khu đô thị phải tự xử lý phần nước mưa của mình, không thể giải quyết bài toán nội bộ bằng cách đẩy nước sang khu dân cư lân cận.

Ngoài ra, thành phố cũng cần tăng khả năng giữ nước tại chỗ theo hướng “thành phố bọt biển”, bằng cách mở rộng không gian xanh, hồ điều hòa, bề mặt thấm nước và bể chứa, qua đó giảm lượng nước mưa dồn vào hệ thống cống cùng một thời điểm.

Trong bối cảnh mưa lớn ngày càng cực đoan, đặt mục tiêu Hà Nội “không còn ngập” có lẽ không thực tế, nhất là khi xuất hiện những trận mưa vượt xa năng lực thiết kế của hệ thống.

Điều quan trọng hơn là thành phố phải giảm số điểm ngập, giảm độ sâu, thu hẹp phạm vi và rút ngắn thời gian nước lưu lại trên đường phố.

Mỗi lần mưa lớn, người dân có thể cảm nhận hiệu quả chống ngập không phải bằng những con số đầu tư, mà bằng việc bao lâu sau mưa đường phố trở lại bình thường.

Hồ Gươm phải có 'khoảng thở', tái cấu trúc không có nghĩa xây dựng nhiều công trìnhHà Nội có thể mạnh dạn tái cấu trúc không gian Hồ Gươm, phát triển đô thị hai bên sông Hồng, nhưng không được đánh đổi bản sắc để lấy những công trình mới.