Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) và bán dẫn đang kéo theo nhu cầu nguồn điện khổng lồ. Trong xu thế chung của thế giới, để giữ vững năng lực cạnh tranh quốc gia, Việt Nam định hướng tiếp thu và làm chủ công nghệ năng lượng tiên tiến, bao gồm cả năng lượng hạt nhân thế hệ mới. Mục tiêu này đòi hỏi sự đồng bộ trong việc xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, hoàn thiện thể chế và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.
Ngày 8/5, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (Bộ Tài chính) đã tổ chức Diễn đàn Đổi mới sáng tạo Việt Nam - Hoa Kỳ với chủ đề Phát triển năng lượng tiên tiến phục vụ các ngành công nghệ chiến lược, tạo không gian đối thoại giữa các nhà hoạch định chính sách, doanh nghiệp, chuyên gia và nhà đầu tư nhằm trao đổi về định hướng phát triển, chia sẻ kinh nghiệm quốc tế và thúc đẩy khả năng triển khai các dự án năng lượng tiên tiến tại Việt Nam.
Cuộc chiến "giữ chân" thợ kỹ thuật
Theo ông James Voss, Phó Chủ tịch Tập đoàn Excel, không phải nhiên liệu hay công nghệ, thách thức lớn nhất của chuỗi cung ứng năng lượng hạt nhân tại ASEAN chính là nhân lực. Dựa trên những mục tiêu và kế hoạch được các diễn giả Việt Nam trình bày, ông ước tính nước ta sẽ cần 10.000-15.000 lao động trong lĩnh vực này vào năm 2035.
Ông chỉ ra, thách thức không chỉ nằm ở đào tạo kỹ sư, nhà khoa học, mà còn cả đội ngũ thợ hàn, thợ lắp ống, thợ điện… Tuy nhiên, nó cũng phát sinh một bài toán khác: “Nếu các bạn có một thợ hàn được cấp chứng chỉ hạt nhân tại Việt Nam, anh ta có thể sang Saudi Arabia và kiếm được gấp 20 đến 40 lần mức lương ở đây. Làm thế nào để đào tạo và giữ chân họ là điều không hề dễ dàng”.
Câu hỏi của ông đã gợi mở luồng tranh luận sôi nổi trong các diễn giả. Để giải quyết bài toán thiếu hụt thợ tay nghề cao, ông Nguyễn Đăng Toản, Đại học Điện lực nhận định việc chỉ trông chờ vào khối trường nghề là chưa đủ để đáp ứng yêu cầu khắt khe của ngành.
"Chúng ta sẽ đào tạo thực hành chuyên sâu theo tiêu chuẩn quốc tế cho những kỹ sư công nghệ hàn, kỹ sư cơ khí, vốn được trang bị nền tảng kiến thức hàn lâm”, ông Toản đề xuất.
Đồng quan điểm, ông Mai Thanh Phong, Hiệu trưởng Đại học Bách Khoa TPHCM, cho rằng các trường đại học cần dịch chuyển bớt khỏi xu hướng hàn lâm, không riêng ở lĩnh vực năng lượng hạt nhân mà cho cả ngành công nghiệp nói chung.
"Cần tập trung thêm những hướng mang tính ứng dụng, tương tự mô hình đại học ứng dụng ở châu Âu, để tạo ra lực lượng chuyên gia giỏi thực hành", ông Phong nêu quan điểm.
Xây mới lò phản ứng nghiên cứu 10MW
Bên cạnh chính sách giữ chân nhân tài, hạ tầng thực hành được xem là yếu tố sống còn để duy trì ngành. Ông Phan Việt Cương, Phó Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam (Bộ Khoa học và Công nghệ) khẳng định: "Sở dĩ Việt Nam duy trì được ngành năng lượng nguyên tử đến nay là nhờ vai trò của lò phản ứng hạt nhân Đà Lạt. Nếu không có cơ sở này, chúng ta đã không thể giữ lửa, không thể giữ người lại".
Trong hơn 50 năm vận hành lò Đà Lạt, nhiều thế hệ nhà khoa học năng lượng nguyên tử đã được đào tạo tại chỗ. Ông hiến kế các trường đại học Việt Nam có thể làm các hệ thống mô phỏng lò nghiên cứu để giúp đào tạo nguồn nhân lực tốt hơn.
Chuẩn bị cho giai đoạn phát triển mới, ông Nguyễn Hoàng Linh, Cục trưởng Cục An toàn Bức xạ Hạt nhân (Bộ Khoa học và Công nghệ) tiết lộ Chính phủ chuẩn bị ban hành Đề án đào tạo và phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử đến năm 2035. Đề án nhắm đến ba trụ cột: khối cơ quan pháp quy, khối nghiên cứu phát triển (R&D) và khối tổ chức hỗ trợ kỹ thuật (TSO).
Ông cho biết, Bộ Khoa học và Công nghệ xác định lò nghiên cứu Đà Lạt là trung tâm tiếp đón các nhà nghiên cứu, các trường tham gia thực hành.
“Bên cạnh các dự án nhà máy điện hạt nhân và lò phản ứng module nhỏ, Việt Nam cũng đang định hướng xây dựng mới một lò phản ứng nghiên cứu quy mô 10MW, dự kiến đặt tại Đồng Nai để làm không gian thực hành chung cho mọi viện, trường", ông Linh thông tin.
Song song với hạ tầng nội địa, Việt Nam cũng đẩy mạnh hợp tác quốc tế. Ông Vũ Văn Tích, Phó Giám đốc Học viện Chiến lược Khoa học và Công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ), cho biết đang trình đề án đào tạo chuyên gia, trong đó, ngân sách nhà nước sẽ đài thọ 100% chi phí đưa các nhà khoa học, nhà quản lý liên quan đến tất cả lĩnh vực công nghệ mới sang Mỹ tu nghiệp.
Mục tiêu là tiếp thu công nghệ mới, tốt nhất và có thể dựa vào đó để thiết lập phòng thí nghiệm hoặc một startup sau khi trở về Việt Nam.
.svg){kind=icon}
