Vinh danh 3 thiết kế truyền thông góp phần tạo dựng trách nhiệm xã hội

Thiết kế truyền thông ngày nay không còn dừng lại ở việc truyền tải thông tin một chiều. Trước những vấn đề phức tạp của xã hội đương đại từ môi trường, an toàn cộng đồng đến di sản văn hóa, truyền thông bền vững đòi hỏi khả năng chuyển hóa tri thức thành trải nghiệm, để người tiếp nhận không chỉ hiểu, mà còn cảm nhận và hành động. 

Trong bối cảnh đó, 3 dự án được vinh danh trong Hạng mục Thiết kế Truyền thông, Giải thưởng Thiết kế Bền vững EU - Việt Nam (EVSDA) cho thấy bền vững không phải là một chuẩn mực cố định, mà là một tiến trình mở, nơi thiết kế truyền thông liên tục tự vấn về trách nhiệm của mình đối với cộng đồng, môi trường và tương lai. Chính từ những đối thoại như vậy, thiết kế truyền thông mới có khả năng tạo ra tác động xã hội dài hạn, thay vì chỉ dừng lại ở việc truyền đi thông tin.

Đá thanh âm - Kho lưu trữ nghìn năm 

Hai tác giả Trung Bảo và Harry Yeff tiếp cận thiết kế truyền thông từ một câu hỏi căn bản về ký ức và sự lưu giữ. Thay vì hình ảnh hay văn bản, dự án lựa chọn giọng nói và âm thanh - những yếu tố mong manh nhưng giàu tính nhân văn - như một dạng di sản cần được bảo tồn cho tương lai. 

Thông qua hệ thống sinh dữ liệu gồm khoảng 200.000 hạt, Voice Gems chuyển hóa thanh âm thành các hiện vật dữ liệu ở cả dạng kỹ thuật số và vật lý, với khả năng tồn tại lên tới hàng nghìn năm. Mỗi tác phẩm là một cấu trúc nghe nhìn độc bản, không chỉ lưu giữ giọng nói con người mà còn bao gồm cả âm thanh phi nhân loại, đặt ký ức cá nhân trong một hệ sinh thái rộng hơn của sự sống.

Ở Voice Gems, thiết kế truyền thông không nhằm truyền tải thông tin tức thời, mà kiến tạo một hình thức lưu trữ có chiều sâu thời gian. Thông qua các trải nghiệm đa giác quan, dự án kết nối nghệ thuật, công nghệ và ký ức, đồng thời mở ra khả năng hình thành một kho di sản âm thanh cho tương lai, nơi ký ức được bảo tồn bằng trải nghiệm, thay vì chỉ bằng dữ liệu.

Mekong Delta - Khi dữ liệu môi trường trở thành trải nghiệm đạo đức

Dự án Mekong Delta của Trần Việt Hưng xuất phát từ khoảng cách quen thuộc giữa dữ liệu môi trường và cảm nhận của con người. Trước thực trạng ô nhiễm và suy thoái hệ sinh thái sông Mekong thường chỉ được tiếp cận qua con số và báo cáo, dự án đặt trọng tâm vào việc biến thông tin trừu tượng thành trải nghiệm trực tiếp.

Thông qua một sắp đặt tương tác, Mekong Delta mô phỏng hệ sinh thái mong manh của dòng sông và cho phép người tham gia tác động trực tiếp lên không gian này. Hệ thống kết hợp cảm biến chuyển động, nhận diện rác thải và mô hình AI phân loại chất thải, tạo ra phản hồi tức thì trên bề mặt nước hiển thị. 

Mỗi hành động đều dẫn đến một thay đổi rõ rệt, khiến dữ liệu môi trường trở nên hữu hình và dễ cảm nhận. Thay vì truyền đạt thông điệp bằng lời kêu gọi, Mekong Delta đặt người tham gia vào vị trí phải đối diện với hệ quả từ chính lựa chọn của mình. 

Bảo vệ tổ ấm - Truyền thông an toàn như một phần của đời sống đô thị

Dự án Home Protect (Bảo vệ Tổ ấm) của Nguyễn Duy Tuấn Phương được triển khai trong bối cảnh đô thị hóa nhanh tại Việt Nam khiến nguy cơ cháy nổ trong các khu chung cư ngày càng gia tăng. Thay vì tiếp cận phòng cháy, chữa cháy như những khuyến cáo rời rạc, dự án đặt vấn đề an toàn trực tiếp vào không gian sinh hoạt hằng ngày, nơi truyền thông cần hiện diện một cách liên tục và dễ ghi nhớ.

Home Protect áp dụng mô hình truyền thông kết hợp giữa ấn phẩm in và nền tảng số nhằm giảm lãng phí mà vẫn đảm bảo độ phủ thông tin. Các tài liệu in sử dụng giấy bền vững và mực không độc hại với thiết kế tối giản; trong khi nội dung số được tối ưu hóa cho màn hình thang máy, sảnh chung cư và nền tảng trực tuyến. Cách tổ chức này giúp hạn chế in ấn không cần thiết, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận trong môi trường đô thị mật độ cao.

Lấy thiết kế thông tin làm trọng tâm, Home Protect trình bày nội dung một cách trực quan và có hệ thống, giúp cư dân dễ dàng nhận diện rủi ro và phản ứng đúng trong tình huống khẩn cấp. Truyền thông bền vững, trong trường hợp này, được hiểu là khả năng hình thành thói quen an toàn lâu dài, góp phần xây dựng môi trường sống đô thị có trách nhiệm với cộng đồng.

Phương Dung