Chỉ cần bốn ngày rầm rộ của dân chúng để phế truất Morsi, vị tổng thống dân cử, sau khi ông này bị chỉ trích ngày càng dữ dội và quân đội cuối cùng cũng quay lưng lại với ông, như từng quay lưng với người tiền nhiệm Mubarak.
Cách đây hơn hai năm, phải mất 18 ngày biểu tình trên đường phố Cairo để hạ bệ một tổng thống đã trị vì suốt ba thập niên, cũng dưới vỏ bọc dân chủ. Và tiếp đó là chế độ quân sự đầy sóng gió cho đến khi có cuộc bầu cử tổng thống tự do và công bằng hồi năm ngoái để đưa Mohammed Morsi, người có lập trường Hồi giáo bảo thủ, lên nắm quyền với 51,7% phiếu bầu.
Dân chủ thắng hay thua?
Phép so sánh trên đây liệu có cho thấy "chu kỳ dân chủ" ngày càng quay nhanh hơn không? TS. Nguyễn Phương Mai, Đại học Amsterdam (Hà Lan) nói với người viết bài này: "Không phải là 'chu kỳ dân chủ' quay nhanh hơn, mà là 'bản thân nền dân chủ' thất bại cay đắng hơn. Sự thực là: dân chủ đang thua một bàn thua đắng ngắt.
Vị tổng thống đầu tiên được người dân Ai Cập bầu lên chỉ tồn tại có một năm, thay vì bốn năm để lãnh đạo và sửa sai những khuyết tật của một hệ thống từng tồn tại trước đấy quá lâu". TS. Phương Mai, người từng "lăn lê" qua 13 nước Trung Đông, nói rằng dân chủ không phải là món quà Giáng sinh, dân chủ là kết quả của một quá trình.
 |
|
|
Ai Cập đã kịp cử hành lễ tuyên thệ nhậm chức cho nhà lãnh đạo lâm thời trong khi các giới chức bắt đầu một làn sóng trấn áp mới nhằm vào những người ủng hộ tổ chức Huynh đệ Hồi giáo (MB) của tổng thống dân cử đầu tiên vừa bị bị lật đổ. Chánh án tòa Tối cao Ai Cập Adly Mansour, 68 tuổi đã tuyên thệ nhậm chức tổng thống lâm thời hôm 4/7 trong một buổi lễ được phát trên đài truyền hình nhà nước.
Ông cam kết sẽ ủng hộ các giá trị của cuộc cách mạng. Ông Mansour nói: "Tôi thề sẽ bảo vệ nền cộng hòa và tôn trọng luật pháp và hiến pháp và chăm lo cho quyền lợi của dân chúng và bảo toàn độc lập cho tổ quốc và sự an toàn của đất nước".
Ông Mansour lên nhậm chức chưa đầy một ngày sau khi quân đội Ai Cập lật đổ Tổng thống Morsi và giam giữ tại một nơi bí mật. Trong khi đó, trưởng ban công tố Ai Cập vừa được phục chức đã công bố các trát bắt giữ 300 người trong số các thành viên tổ chức MB của ông Morsi, kể cả một số thủ lĩnh hàng đầu của phong trào.
Ông Badie, lãnh đạo nhóm MB, bị bắt vì có liên can đến cái chết của những người biểu tình. Các lực lượng an ninh nói lãnh tụ tối cao của tổ chức, ông Mohammed Badie, đã bị bắt hồi khuya 4/7 trong thành phố Marsa Matrouh ở ven biển Ðịa Trung Hải và đã được đưa trở lại Cairo.
Trong một bài phát biểu được truyền hình đêm 4/7 giải thích việc lật đổ ông Morsi, Tư lệnh các lực lượng vũ trang Abdul Fatah Khalil al-Sisi nói kế hoạch của quân đội bao gồm việc thành lập một uỷ ban hòa giải dân tộc. Nhưng một thông cáo của tổ chức MB hôm 4/7 đã kêu gọi những người ủng hộ tẩy chay tiến trình được quân đội hậu thuẫn, đồng thời tự kiềm chế tránh bạo động.
Ngoài việc bãi chức ông Morsi, quân đội đã đình chỉ bản hiến pháp của Ai Cập mới chỉ có 6 tháng tuổi. Lộ trình của quân đội cho tương lai đề nghị thành lập một hội đồng duyệt lại bản hiến pháp và mở các cuộc bầu cử mới để bầu ra quốc hội và tổng thống.
Theo chuyên gia Adel Abdel Ghafar thuộc Ðại học Quốc gia Australia (ANU), thông cáo của quân đội nhấn mạnh đến việc bao gồm mọi thành phần. Tuy nhiên, vẫn còn quá sớm để nói liệu tổ chức MB có can dự vào một chính phủ mới của Ai Cập hay không.
Ông Ghafar giải thích: "Quân đội đã nhấn mạnh rằng họ không muốn cai trị và các cuộc bầu cử sẽ được tổ chức và Ai Cập sẽ có một tổng thống dân cử trong vòng từ 6 - 8 tháng. Tổ chức MB sẽ được hoàn toàn tự do để tham dự cuộc bầu cử. Nếu họ thắng, kết quả sẽ được chấp nhận. Nhưng hy vọng rằng nếu lên nắm quyền lần nữa, họ sẽ học hỏi từ những sai lầm vừa qua".
Các kịch bản tương lai
Nhiều nhà phân tích cho rằng, với một bối cảnh phức tạp của chuyển giao quyền lực như tình trạng Ai Cập hiện nay, quân đội đóng vai trò trọng tài là điều có thể chấp nhận. Nhất là khi quân đội đó không hề có ý định cướp chính quyền, chỉ là lạm quyền chứ không tiếm quyền.
Điều này cũng tạo ra một trường hợp đặc biệt, đó là những người đi biểu tình có thể chiến thắng nhưng dân chủ thì chịu những bàn thua. Việc quân đội dùng vũ lực để phế truất và bắt giam tổng thống đang tại vị sẽ tạo ra một tiền đề không mấy tốt đẹp cho chính trường Ai Cập. Ý muốn của dân chúng có thể được thực thi không phải bằng phương pháp dân chủ mà bằng cả vũ lực.
Tổng thống Mỹ sau khi họp khẩn với các cố vấn đã cho biết là ông "rất quan ngại" và kêu gọi Ai Cập nhanh chóng bầu lại một chính phủ dân sự mới. Washington cũng đã ra lệnh di tản nhân viên đại sứ quán Hoa Kỳ ở Cairo. Ông Obama còn cho biết sẽ yêu cầu các cơ quan và các bộ liên quan xem xét lại hệ quả trên mặt pháp lý về viện trợ hàng năm của Mỹ cho Ai Cập trong tình hình mới.
Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc Ban Ki Moon đánh giá diễn tiến ở Ai Cập rất đáng lo ngại, nhưng cũng cho rằng đòi hỏi của người biểu tình là chính đáng. Ông cũng kêu gọi "nhanh chóng củng cố trật tự dân sự một cách phù hợp với các nguyên tắc dân chủ".
Đối với EU, các bên ở Ai Cập cần nhanh chóng trở lại tiến trình dân chủ, nhất là tổ chức bầu cử tổng thống mới. Anh quốc yêu cầu các bên giữ bình tĩnh, nhưng Thủ tướng Anh tránh dụng từ "đảo chính", cho dù không tán thành can thiệp của quân đội. Ngoại trưởng Pháp Laurent Fabius bày tỏ muốn thấy các sự kiện sắp tới cần "được chuẩn bị một cách êm thắm, trong tinh thần đa nguyên, tự do để người dân có thể tự do chọn lựa lãnh đạo và tương lai của mình".
Về phía Trung Quốc, Bắc Kinh khẳng định "tôn trọng sự chọn lựa của nhân dân Ai Cập". Tại Trung Cận Đông, Quốc vương Ả Rập Xê Út lên tiếng ca ngợi tân tổng thống tạm thời Mansour.
Khi được hỏi về tương lai, TS. Phương Mai đưa ra ba khả năng. Một, tổng thống mới sẽ được bầu lên nhưng không làm vui lòng dân chúng và dễ dàng bị quân đội lật đổ.
Hai, những người ủng hộ ông Morsi không ngồi yên. Chiếm một nửa số phiếu trong cuộc bầu cử lần trước, họ sẽ xốc lại đội ngũ, không loại trừ manh động và bạo lực vì họ đã hoàn toàn mất niềm tin vào các giải pháp hòa bình. Ai Cập sẽ bị cuốn vào vòng xoáy mới của bạo lực và bất ổn.
Ba, quân đội trở lại thời kỳ như năm 2012, tức là toàn quyền kiểm soát chính phủ và cuối cùng sẽ thao túng chính phủ. Ai Cập không biến thành một nền quân sự độc tài nhưng sẽ bị thao túng bởi độc tài quân sự./.
Đinh Hoàng Thắng
.svg){kind=icon}
