Vụ việc rapper RichChoi bị cho là lợi dụng sản phẩm âm nhạc để lồng ghép quảng cáo cho trang web cá độ đang trở thành "giọt nước tràn ly" đẩy câu chuyện nghệ sĩ tiếp tay cho hoạt động cờ bạc trái phép lên mức độ nghiêm trọng. Không chỉ dừng ở làn sóng chỉ trích từ công chúng, câu chuyện còn đặt ra vấn đề pháp lý: nghệ sĩ sẽ phải đối diện với những chế tài nào khi tham gia quảng cáo dịch vụ bị cấm? Và liệu khung xử phạt hiện hành đã đủ sức răn đe?

Từ góc độ pháp lý, luật sư Hoàng Hà (Đoàn Luật sư TPHCM) cho rằng pháp luật Việt Nam không có bất kỳ ngoại lệ nào đối với người nổi tiếng. Mọi cá nhân, bất kể là nghệ sĩ hay người bình thường, đều chịu sự điều chỉnh bình đẳng trước pháp luật khi có hành vi vi phạm.

richchoi123.jpeg
Rapper RichChoi.

Theo luật sư, nguyên tắc này được ghi nhận rõ trong Điều 16 Hiến pháp 2013 cũng như Khoản 1 Điều 3 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012. Nghĩa là, việc một người có danh tiếng hay sức ảnh hưởng lớn không làm thay đổi bản chất hành vi và cũng không làm nhẹ tay các chế tài xử lý. Trong bối cảnh nhiều nghệ sĩ tham gia quảng cáo trá hình cho các nền tảng cá độ, điều này càng cần được nhấn mạnh để tránh tâm lý "vùng xám" trong nhận thức pháp luật.

Đối với hành vi quảng cáo các dịch vụ bị cấm như cờ bạc, cá độ, pháp luật hiện hành đã có quy định tương đối rõ. Cụ thể, theo điểm đ khoản 1 Điều 33 Nghị định 38/2021/NĐ-CP, cá nhân vi phạm có thể bị xử phạt hành chính từ 50-70 triệu đồng. Nếu là tổ chức, mức phạt có thể tăng gấp đôi.

Không dừng lại ở tiền phạt, người vi phạm còn buộc phải thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả như tháo gỡ, xóa bỏ toàn bộ nội dung quảng cáo vi phạm. Với môi trường số, điều này đồng nghĩa với việc gỡ video, bài đăng, sản phẩm âm nhạc có chứa nội dung quảng cáo trá hình.

Tuy nhiên, theo luật sư Hoàng Hà, mức phạt này trên thực tế vẫn chưa tương xứng với lợi ích kinh tế mà người vi phạm thu được. "Với nhiều nghệ sĩ, cát-sê quảng cáo có thể lên tới hàng trăm triệu, thậm chí hàng tỷ đồng. Khi chi phí vi phạm chỉ dừng ở vài chục triệu đồng rõ ràng không đủ sức răn đe", ông phân tích.

Chính sự chênh lệch này khiến không ít người nổi tiếng sẵn sàng đánh đổi, bất chấp rủi ro pháp lý để thu lợi nhanh chóng từ những hợp đồng quảng cáo nhạy cảm.

Nguy cơ xử lý hình sự: Không còn là giả định xa vời

Đáng chú ý, vụ việc không chỉ dừng ở mức xử phạt hành chính. Theo luật sư Hoàng Hà, trong trường hợp cơ quan điều tra chứng minh được nghệ sĩ có sự câu kết với các đường dây cá độ hoặc biết rõ đây là hoạt động lừa đảo, đánh bạc nhưng vẫn cố ý quảng bá, lôi kéo người chơi thì hoàn toàn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Cụ thể, hành vi này có thể bị xem xét dưới góc độ đồng phạm của tội "Tổ chức đánh bạc hoặc gá bạc" theo Điều 322 Bộ luật Hình sự 2015. Vai trò của nghệ sĩ trong trường hợp này được xác định là "giúp sức" - tức là sử dụng sức ảnh hưởng của mình để thu hút người tham gia.

Khung hình phạt của tội danh này không hề nhẹ, có thể lên tới 10 năm tù, kèm theo hình phạt bổ sung như phạt tiền từ 20 đến 100 triệu đồng hoặc tịch thu tài sản.

"Đây là ranh giới pháp lý mà nhiều người nổi tiếng có thể chưa ý thức đầy đủ. Khi đã bước qua ranh giới này, hậu quả không chỉ là mất danh tiếng mà còn là trách nhiệm hình sự nghiêm trọng", luật sư Hoàng Hà nhấn mạnh.

Chế tài đặc thù với nghệ sĩ: Áp lực từ chính nghề nghiệp

Bên cạnh các quy định chung của pháp luật, giới nghệ sĩ còn chịu sự điều chỉnh bởi những quy tắc riêng của ngành. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành Quyết định 3196/QĐ-BVHTTDL về Quy tắc ứng xử của người hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật, trong đó yêu cầu rõ không tham gia quảng cáo các sản phẩm, dịch vụ vi phạm pháp luật.

luatsuhoangha.jpg
Luật sư Hoàng Hà.

Theo luật sư Hoàng Hà, với đặc thù nghề nghiệp dựa trên hình ảnh và công chúng, nghệ sĩ khi vi phạm còn phải đối diện với những “chế tài mềm” nhưng lại có tác động mạnh như hạn chế xuất hiện trên sóng truyền hình, bị cắt hợp đồng, tẩy chay từ khán giả.

"Đây là những biện pháp ngoài luật nhưng hậu quả nghề nghiệp lại vô cùng nặng nề. Một nghệ sĩ có thể mất toàn bộ sự nghiệp chỉ sau một sai lầm liên quan đến quảng cáo sai phạm", ông nhận định.

Từ thực tiễn hành nghề, luật sư Hoàng Hà cho rằng đã đến lúc cần nâng cấp hệ thống chế tài để theo kịp thực tế, đặc biệt trong bối cảnh mạng xã hội và nền tảng số khiến việc quảng cáo trá hình ngày càng tinh vi.

Giải pháp đầu tiên, theo ông phải đánh thẳng vào kinh tế - tức vào động lực chính khiến nghệ sĩ vi phạm. Thay vì áp dụng mức phạt cố định, cần chuyển sang cơ chế phạt theo tỷ lệ giá trị hợp đồng quảng cáo hoặc thu nhập nhận được.

Cụ thể, mức phạt có thể được nâng lên gấp 5 đến 10 lần giá trị cát-sê, đồng thời tịch thu toàn bộ khoản thu lợi bất chính. Khi rủi ro tài chính vượt xa lợi ích, hành vi vi phạm sẽ tự nhiên bị triệt tiêu.

Giải pháp thứ hai là bổ sung chế tài đình chỉ hoạt động nghệ thuật mang tính bắt buộc, thay vì chỉ dừng ở khuyến nghị. Theo đó, nghệ sĩ vi phạm có thể bị cấm biểu diễn, cấm xuất hiện trên các nền tảng trong thời gian từ 6 tháng đến 2 năm, thậm chí vĩnh viễn với trường hợp nghiêm trọng.

"Danh tiếng và sự xuất hiện trước công chúng chính là cần câu cơm của nghệ sĩ. Khi bị tước bỏ điều này, đó sẽ là hình thức răn đe mạnh nhất", luật sư Hoàng Hà phân tích.

Giải pháp thứ ba mang tính căn cơ hơn, là hoàn thiện khung pháp lý để xử lý hình sự dễ dàng hơn đối với các hành vi quảng cáo cá độ. Hiện nay, việc chứng minh yếu tố ăn chia lợi nhuận hay cấu kết giữa nghệ sĩ và đường dây cá độ là rất khó khăn, khiến việc xử lý hình sự gặp nhiều trở ngại.

Do đó, cần có hướng dẫn cụ thể từ cơ quan có thẩm quyền, theo hướng xác định rõ: việc sử dụng sức ảnh hưởng để gắn link, phát mã giới thiệu, hướng dẫn người chơi nạp tiền… đã đủ yếu tố cấu thành hành vi giúp sức cho hoạt động đánh bạc, không cần phải chứng minh thêm yếu tố chia lợi nhuận.

Từ vụ việc của RichChoi, có thể thấy một thực tế đáng lo ngại: ranh giới giữa sáng tạo nghệ thuật và quảng cáo trá hình đang bị xóa nhòa, đặc biệt khi lợi ích kinh tế quá lớn.

Trong bối cảnh đó, pháp luật không chỉ cần rõ ràng mà còn phải đủ mạnh để ngăn chặn. Như nhận định của luật sư Hoàng Hà, một "vòng kim cô" hiệu quả cần siết chặt cả 3 yếu tố: triệt tiêu động lực kinh tế, tước bỏ nền tảng hành nghề và đặt ra nguy cơ xử lý hình sự rõ ràng.

Chỉ khi những rủi ro này đủ lớn, vượt xa lợi ích thu được mới có thể chấm dứt tình trạng một bộ phận người nổi tiếng bất chấp quy định, sử dụng danh tiếng để tiếp tay cho các hoạt động phi pháp. Và khi đó, câu chuyện tương tự như của RichChoi sẽ không còn lặp lại.