Xe buýt BRT và sự yếu kém đáng ngờ của quy hoạch

Hệ thống xe buýt nhanh Hà Nội, một phương tiện giao thông hiện đại của thế giới, vừa khai trương được vài tháng đang được "mổ xẻ" quyết liệt. Cái gì đang xảy ra?

 Hệ thống xe buýt nhanh Hà Nội, một phương tiện giao thông hiện đại của thế giới, vừa khai trương được vài tháng đang được "mổ xẻ" quyết liệt. Cái gì đang xảy ra?

LTS: Xung quanh dự án tuyến xe buýt nhanh BRT đang được xới xáo với các phân tích đa chiều. Tuần Việt Nam giới thiệu bài viết của KTS Lý Trực Dũng. Mời quí vị tham khảo như một lời góp bàn thêm.

BRT thực chất là gì? Phải chăng người dân Hà Nội và giới truyền thông đang quá khích phản bác BRT một phương tiện giao thông hiện đại bậc nhất trên thế giới sẽ góp phần làm cho Thủ đô Hà Nội hiện đại hơn?

BRT là viết tắt của Bus Rapid Transit - hệ thống xe buýt nhanh - là phương tiện giao thông đô thị nhanh,tiện nghi và hiệu quả. Đặc trưng của hệ thống BRT là: Có làn đường xe buýt nhanh riêng, có đèn tín hiệu giao thông riêng, có các bến đỗ riêng dễ tiếp cận đảm bảo cho hệ thống hoạt động trơn tru và nhờ độc lập với mọi hoạt động giao thông khác để nó có thể vận hành với tốc độ cao và an toàn. (Theo Daimler Đức, một trong hãng sản xuất xe buýt nhanh hàng đầu thế giới)

Với sự bùng nổ dân số đặc biệt ở các nước đang phát triển và tốc độ đô thị hoá quá nhanh,quá nóng, (từ 2008 đã có tới 50% dân số thế giới sống trong các đô thị. Con số này đến 2070 sẽ lên 70% theo số liệu của LHQ).

{keywords}
Xe buýt nhanh BRT bị kẹt cứng giữa các phương tiện giao thông khác. Ảnh: NLĐ

Hiện có trên 1.000 thành phố có dân số trên 500.000 người và đã có nhiều đô thị đã có số dân 20-40 triệu người. Ở Việt Nam ,TP Hồ Chí Minh và Hà Nội cũng sẽ trở thành Mega City có trên 10 triệu dân. Giao thông đô thị đã trở thành vấn nạn và việc giải quyết khắc phục nó trở nên bức thiết hơn bao giờ hết.

Trong bối cảnh đó BRT là giải pháp tối ưu nhất để giải quyết thách thức này.Ở nhiều nước, hiệu quả của BRT thậm chí được đánh giá ngang với tàu điện:tiết kiệm chi phí đầu tư, giảm ô nhiễm môi trường, giảm thiểu hàng chục lần so với diện tích chiếm đường, chiếm đất của ô tô cá nhân. Hiện trên thế giới đã có tới 180 hệ thống BRT với khoảng 40.000 chiếc buýt nhanh, hàng ngày vận chuyển một khối lượng hành khách lêntới 30 triệu người.

Nhưng ở một số nước đang phát triển mà đô thị của họ được phát triển quá nóng, yếu kém về quy hoạch thì BRT không thể vận hành có hiệu quả như dự kiến. Phải chăng điều này đang xảy ra với xe buýt nhanh BRT Hà Nội?

Tôi xin trao đổi một vài ý kiến quanh dự án tiên phong này.

Một phương án giao thông đô thị hiện đại ở ngay Thủ đô Hà Nội có số vốn vay lên tới 55 triệu USD tất nhiên về nguyên tắc phải được nghiên cứu đa ngành công phu, kỹ lưỡng và phải có sự tham gia của chuyên gia quy hoạch đô thị và khi cần thiết phải có tư vấn quốc tế có uy tín tham gia. Quá kinh ngạc vì sao một Dự án quan trọng như vậy được phê duyệt từ 2006 , khởi công từ 2008 mà đến tháng 12/2016 mới được đưa vào vận hành?

Dự án này từ ban đầu đã thiếu tính khả thi. Khi có cơ hội chủ đầu tư tăng mật độ xây dựng vô tội vạ để kiếm lời bất chấp hạ tầng kỹ thuật thiếu và yếu kém. Các khu dân cư thiếu đồng bộ như trường học, bệnh viện ,nhà trẻ trong khi đường xá quá hẹp, nhiều giao cắt, thiếu mạng lưới phân cấp (gồm các tuyến chính, tuyến nhánh, tuyến gom). Người dân có thể đi buýt nhanh từ điểm A đếm điểm B. Nhưng từ điểm B người dân không có phương tiện công cộng đi đến các điểm C,D...X Y...khác nhau mà họ cần phải đi đến.

Bên cạnh đó, các thông số cơ bản về kinh tế xã hội,kỹ thuật phải dựa vào đó để lập dự án đã thay đổi chóng mặt. Sau 10 năm (2006 – 2016 ) dân số Hà Nội đã tăng thêm 2 triệu người. Số lượng xe ô tô và xe máy đã lên tới con số 6 triệu phương tiện và dự kiến 2020 Hà Nội sẽ có 1 triệu ô tô và 7 triệu xe máy. Những con số thách thức khủng khiếp cho BRT khi vận hành mà không có tuyến đường riêng đạt chuẩn..

Áp lực dân số ngày từ các khu đô thị cao tầng san sát nhau mọc lên sát trục đường trục Bắc Hà Đông – Tố Hữu – Lê Văn Lương – Láng Hạ - Giảng Võ – nút Giao Văn Minh – Cát Linh mà tuyến 14,5 km xe buýt nhanh này dự kiến vận chuyển là quá lớn và ngày một tăng thêm.

Hàng ngày có hàng chục ngàn người có nhu cầu đi lại khắp Hà Nội. Trong khi đó tính toán của Sở GTVT Hà Nội, trên “ tuyến Yên Nghĩa - Kim Mã mỗi giờ buýt nhanh sẽ vận chuyển được 1.800 lượt khách, đáp ứng được 15% nhu cầu đi lại trên tuyến”. Có nghĩa 85 % nhu cầu đi lại của người dân vẫn phụ thuộc vào phương tiện giao thông cá nhân là xe máy và xe ô tô. Trong khi đó về diện tích đường thì BRT chiếm tới 35- 40 % diện tích mặt đường cùng tuyến!

Không khó để thấy ngay thực tế BRT Hà Nội hiện nay do không đạt chuẩn kỹ thuật cực kỳ quan trọng như đã nêu trên, nên xung đột giữa xe buýt nhanh và các phương tiện giao thông khác khi vận hành đặc biệt ở giờ cao điểm là không thể tránh khỏi, thậm chí có thể có tai nạn. Các biện pháp phạt nóng phạt nguội trong chừng mực nào đó sẽ góp phần giảm nhưng không thể triệt tiêu xung đột mất an toàn này.

Hiệu quả: Cũng theo hãng Daimler Đức một tiêu chí quan trọng nữa của BRT là thời gian đầu tư nhanh và hiệu quả . BRT với khoảng đường 14,5 km lại không đảm bảo an toàn,“ Buýt nhanh sẽ rút ngắn được thời gian đi lại tuyến Yên Nghĩa - Kim Mã là 5-10 phút so với buýt thường...” Theo ông Nguyễn Hoàng Hải, Giám đốc Trung tâm Quản lý và Điều hành Giao thông Đô thị Hà Nội cho biết thì không thể nói là hiệu quả được và người dân Hà Nội dù muốn hay không ít nhiều cũng phải mang trên vai món nợ từ 54 triệu USD này

Vậy thì dù muốn hay không, dù sớm hay muộn chúng ta cũng cần phải có hệ thống giao thông công cộng hiện đại.Nhưng các dự án BRT sắp tới buộc phải có sự tham gia của các chuyên gia đầu ngành về quy hoạch đô thị, kiến trúc, giao thông , bảo vệ môi trường, công an Hà Nội và cần mời chuyên gia của các hãng sản xuất và cung cấp BRT hàng đầu thế giới tư vấn.

Nếu không mọi việc sẽ rối bù như Chủ tịch TP Hà Nội Nguyễn Đức Chung mới đây đã phải nói: “Chúng ta phải trả giá vì đã quy hoạch băm nát Hà Nội..” 

KTS Lý Trực Dũng 

tin nổi bật

Tình thế gian nan cần quyết sách mạnh mẽ

Kỳ họp thứ 3 của Quốc hội khai mạc hôm nay được hy vọng sẽ giám sát, đánh giá những vấn đề kinh tế - xã hội đặt ra gay gắt sau đại dịch và nền kinh tế thế giới biến động khó lường.

Làn sóng thử nghiệm và tham vọng công nghệ của Trung Quốc

Khi đã có đủ điều kiện thị trường và kết nối quốc tế, Trung Quốc thực hiện bước thứ ba, giải phóng làn sóng nguồn lực gồm vốn đầu tư, cơ sở hạ tầng, các kỹ sư được đào tạo và sức mạnh hành chính.

Con đường đột phá công nghệ của Trung Quốc

Suốt nhiều thập kỷ, nhiều người Mỹ chế nhạo Trung Quốc là một quốc gia bắt chước, không có khả năng sáng tạo, chưa nói đến sự đổi mới mang tính đột phá.

Chậm tiêu tiền công và chuyện dám nghĩ, dám làm

Hồi đầu tháng này, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã ký quyết định thành lập 6 tổ công tác do 4 Phó Thủ tướng và 2 Bộ trưởng làm tổ trưởng.

Trước Chủ tịch Hồ Chí Minh, trí thức, văn nghệ sĩ thấy mình nhỏ bé

Chủ tịch Hồ Chí Minh, dù chưa phải là một đại trí thức được hiểu theo lối được đào tạo bài bản trường lớp, ấy vậy mà bằng kiến thức được đắp bồi từ đời sống thực tế, Người trở thành vĩ nhân của thời đại.

Đồng bằng sông Cửu Long: Quy hoạch phải vượt lên trên lợi ích cục bộ địa phương

Hội nghị cán bộ toàn quốc diễn ra mới đây nhằm triển khai phương hướng phát triển kinh tế - xã hội đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030, tầm nhìn 2045.

Phần Lan gia nhập NATO: Căng thẳng chờ phía trước

Chiến dịch quân sự của Nga tại Ukraine gây nhiều tác động đến trật tự quốc tế. Một trong những hệ quả của cuộc chiến chính là việc Phần Lan quyết định gia nhập NATO.

Học thuyết Monroe của Australia giữa thỏa thuận an ninh Trung Quốc - Solomon

Sự đổ dồn chú ý về hiệp ước an ninh gần đây giữa Trung Quốc và quần đảo Solomon làm sáng tỏ khái niệm về phạm vi ảnh hưởng trong khu vực của Australia. Tại sao Australia lại cảm thấy lo lắng?

Chiến sự Ukraine: Mỹ thay đổi cách tiếp cận, ‘ra giá’ với Nga

Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken cho biết Ukraine có thể đề xuất gỡ bỏ các lệnh trừng phạt quốc tế đối với Nga để đổi lấy việc Nga chấm dứt các hoạt động quân sự ở nước này.

Hà Nội sẽ rà soát, thu hồi dự án bất động sản 'quây tôn'

Để Hà Nội cất cánh, trước hết cần dỡ bỏ các rào cản, di chuyển các chướng ngại vật đang nằm la liệt trên đường băng.

Bộ trưởng Lê Minh Hoan: Phải trí thức hóa nông dân

Trong tham luận tại hội nghị Trung ương 5 vừa diễn ra, Bộ trưởng NN&PTNT Lê Minh Hoan nhấn mạnh yêu cầu phải trí thức hóa nông dân, giúp nông dân làm giàu.

Toàn văn tham luận của Bộ trưởng Lê Minh Hoan về Trí thức hoá nông dân

Báo VietNamNet giới thiệu toàn văn tham luận của Bộ trưởng NN&PTNT Lê Minh Hoan về Nông nghiệp, nông dân, nông thôn tại hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa 13 diễn ra từ ngày 4-10/5.

Giấc mơ tăng trưởng của Thủ đô

Trung tuần tháng 10 và đầu tháng 11 năm ngoái, khi các biện pháp phong tỏa để chống dịch Covid-19 trên bình diện cả nước được dỡ bỏ, lãnh đạo TP Hà Nội lập tức tổ chức hai buổi đối thoại với doanh nghiệp.

Những trăn trở của ‘đầu tàu’ Hà Nội

Thủ đô Hà Nội đã xác định những mục tiêu phát triển rất rõ ràng đến 2030, tầm nhìn đến 2045 sau khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 15 gần đây.

Chống tham nhũng: Nhớ vụ án hối lộ 1 ngày nghỉ mát, 2 con gà

Cuối những năm 1970, một vụ án được coi là chưa từng có xảy ra tại Ủy ban Kế hoạch nhà nước…