'Mở điện thoại là thấy tin cắt giảm nhân sự, AI thay đổi công việc, U50 chật vật tìm việc mới. Khi nỗi lo giữ được thu nhập còn hiện hữu, thật khó để nghĩ đến tuổi già cách 20 năm nữa', độc giả Nguyễn Hòa Bắc (Ninh Bình) bày tỏ.
Theo GS.TS Giang Thanh Long, chuyên gia về dân số và phát triển (Đại học Kinh tế Quốc dân), băn khoăn này xuất phát từ việc nhiều người đồng nhất "chuẩn bị tuổi già" với "chuẩn bị nghỉ hưu".
"Chuẩn bị cho tuổi già không phải là chuẩn bị nghỉ hưu mà là chuẩn bị để khi già đi vẫn có thể sống khỏe mạnh, ít phụ thuộc hơn", ông nói.
Vì sao lại là tuổi 40?
Theo GS Giang Thanh Long, tuổi 40 là giai đoạn nhiều người bắt đầu ổn định hơn về công việc và có nguồn thu nhập tương đối đều đặn. Ở Việt Nam, nhóm tuổi 40 cũng là giai đoạn có mức tăng thu nhập bình quân đầu người cao nhất. Đây cũng là thời điểm sức khỏe vẫn đủ tốt để thay đổi lối sống, phòng ngừa bệnh tật, đồng thời đã tích lũy được các mối quan hệ và vị thế xã hội nhất định.
Nếu lấy mốc 60-65 tuổi là bước vào tuổi già thì người 40 tuổi hiện nay vẫn còn khoảng 20-25 năm để tiếp tục tích lũy về sức khỏe, tài chính và các nguồn lực xã hội.
Theo chuyên gia, việc lựa chọn mốc 40 tuổi không có nghĩa từ thời điểm này mới bắt đầu chuẩn bị cho tuổi già. Đây thời điểm phù hợp để mỗi người nhìn lại và chủ động tích lũy xây dựng kế hoạch dài hạn cho chặng đường phía trước.
Một trong những băn khoăn hiện nay là tuổi kết hôn của người Việt ngày càng muộn. Không ít người đến 32-38 tuổi mới lập gia đình, bước sang tuổi 40 thì con mới vào tiểu học, kinh tế còn nhiều áp lực, sao sớm lo được đến tuổi già. Theo GS Long, điều này không làm cho việc chuẩn bị tuổi già trở nên áp lực gấp nhiều lần với người trẻ, bởi đây là hai câu chuyện khác nhau.
"Đúng là nhiều người ở tuổi 40 đang phải tập trung lo cho gia đình, nuôi con nhỏ. Thậm chí nhiều người còn thuộc thế hệ 'bánh kẹp', vừa chăm con vừa chăm bố mẹ già. Nhưng lo cho con không có nghĩa là bỏ mặc chính mình", ông nói.
Theo chuyên gia, chính vì phải cùng lúc gánh nhiều trách nhiệm nên việc chuẩn bị cho tuổi già càng cần được thực hiện sớm, thay vì đợi đến khi sức khỏe giảm sút hoặc thu nhập không còn ổn định. Tuy nhiên, ông cũng cho rằng không thể kỳ vọng ai cũng tự chuẩn bị khi cuộc sống còn quá nhiều gánh nặng.
"Không có ai thu nhập còn chưa đủ, còn đang lo tiền học cho con mà nghĩ được 20 năm sau mình sẽ già thế nào", ông nói.
Không thể chỉ hô hào người dân tự chuẩn bị
Theo GS Long, chuẩn bị tuổi già không thể chỉ dựa vào nỗ lực của từng cá nhân mà cần có môi trường chính sách phù hợp.
Ông dẫn ví dụ Australia, nơi người lao động được tham gia quỹ hưu trí bắt buộc ngay từ đồng lương đầu tiên để tích lũy cho tuổi già (khoảng 12% lương). Một số nơi có chính sách hỗ trợ người chăm sóc cha mẹ hoặc người thân để họ không bị gián đoạn hay áp lực lên quá trình tích lũy.
"Không thể cứ hô hào 'hãy chuẩn bị tuổi già' mà không có chính sách đồng hành. Việc tự chuẩn bị chỉ phù hợp với những người đã có nền tảng kinh tế, sức khỏe và điều kiện xã hội tốt, trong khi số đó không nhiều", ông nhận định.
Theo chuyên gia, cùng với việc hoàn thiện chính sách an sinh, cần nâng cao dân trí về tài chính để người dân biết tiết kiệm, đầu tư hiệu quả; đồng thời tăng cường giáo dục sức khỏe ngay từ trường học, từ chế độ dinh dưỡng, đọc nhãn thực phẩm đến phòng ngừa các bệnh không lây nhiễm.
Bộ Y tế: Chuẩn bị từ sức khỏe, tài chính đến tâm lý
Tại Hội thảo "Thanh niên thích ứng với già hóa dân số tại Việt Nam" do Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh tổ chức ngày 31/7, ông Nguyễn Xuân Trường, Trưởng phòng Sức khỏe người cao tuổi, Cục Dân số (Bộ Y tế), cho biết chuẩn bị cho tuổi già từ khi còn trẻ không chỉ là trách nhiệm của mỗi cá nhân mà còn cần sự đồng hành của Nhà nước, gia đình và cộng đồng.
Theo ông, mỗi người cần chủ động xây dựng lối sống lành mạnh, tập luyện thường xuyên, ăn uống cân đối, khám sức khỏe định kỳ; tham gia BHXH, bảo hiểm sức khỏe để giảm gánh nặng tài chính khi về già; đồng thời học tập suốt đời, cập nhật công nghệ và kỹ năng mới để duy trì khả năng thích ứng với thị trường lao động.
Bên cạnh đó, Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ các nhóm ưu tiên, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp, tổ chức và cộng đồng cùng tham gia tạo điều kiện để người dân chuẩn bị cho tuổi già.
Theo GS Long, tốc độ già hóa dân số ở Việt Nam rất nhanh. Nếu không chuẩn bị từ hôm nay, gánh nặng sẽ không chỉ đặt lên vai mỗi cá nhân mà còn đè nặng lên gia đình và hệ thống an sinh xã hội trong tương lai.
"Người trẻ không chuẩn bị từ bây giờ, tuổi già sẽ phải trả giá", ông nói.
Lối sống, sức khỏe, tài chính và tâm lý được hình thành từ những năm tháng tuổi trẻ sẽ quyết định chất lượng cuộc sống khi về già. Do đó, nếu đến tuổi 40 mới nghĩ đến việc chuẩn bị cho tuổi già thì đã là quá muộn, theo GS.TS Nguyễn Đình Cử.
Người dân từ 40 tuổi trở lên sẽ được hướng dẫn, cung cấp kiến thức, kỹ năng, chuẩn bị cho tuổi già từ khi còn trẻ như lối sống lành mạnh, rèn luyện sức khỏe, chuẩn bị tài chính, việc làm.
.svg){kind=icon}
