Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng được nhiều đại biểu Quốc hội góp ý kiến tại buổi thảo luận tổ (chiều 9/4) và thảo luận ở hội trường chiều 10/4.
Nhiều đại biểu cho rằng, yêu cầu cấp thiết hiện nay là chuyển mạnh từ khen thưởng theo quá trình, theo chỉ tiêu sang ghi nhận giá trị thực chất và hiệu quả. Nếu không thay đổi cách tiếp cận, “bệnh thành tích” sẽ tiếp tục tồn tại như một hệ quả mang tính hệ thống.
Đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt (đoàn Đắk Lắk) cho rằng, dự thảo luật sửa đổi lần này tiếp tục thiết kế đối tượng tiêu chuẩn khen thưởng theo trình tự từ thấp đến cao, gắn với một quá trình tích lũy thành tích.
Tức là từ chiến sĩ thi đua đến tặng bằng khen của tỉnh, rồi bằng khen Thủ tướng Chính phủ đến Huân chương Lao động hạng ba, hạng nhì, hạng nhất...
Đại biểu Nguyệt cho rằng, với cách tiếp cận như trên, thực tế sẽ dễ mâu thuẫn trong áp dụng, bởi có những trường hợp có những thành tích nổi trội đột xuất, có giá trị đóng góp vượt bậc phải chờ đủ quy trình các bước thì mới được xem xét. Đồng thời, quy định trên khó đảm bảo đầy đủ tinh thần là "thành tích đến đâu khen thưởng đến đó".
Đại biểu Nguyễn Lân Hiếu (đoàn Hà Nội) cũng cho rằng, có sự bất cập trong việc quy định cứng mốc thời gian gắn với việc khen thưởng phải theo từng mức từ thấp lên cao. Cụ thể, khen thưởng phải tuần tự như: 3 năm liên tục đạt chiến sĩ thi đua cấp cơ sở sẽ được xét tặng bằng khen cấp bộ/tỉnh sau đó thêm một số năm liên tiếp để được xét tặng chiến sĩ thi đua toàn quốc...
Đại biểu cũng cho rằng, không nên quy định cứng tỷ lệ cá nhân “hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ” tối đa 20% trên tổng số người “hoàn thành tốt nhiệm vụ”.
Theo ông, ở nhiều cơ quan có số lượng lớn cán bộ hoàn thành tốt nhiệm vụ, việc áp tỷ lệ khiến bình xét khen thưởng rơi vào tình trạng “nhường nhau”. Ngược lại, với những đơn vị quy mô nhỏ chỉ 3-4 người, cách chia tỷ lệ này càng bộc lộ bất cập.
Đáng chú ý, đại biểu chỉ ra thực tế, có những đơn vị không có cá nhân thực sự xuất sắc, hoạt động cầm chừng nhưng vẫn “cố” bầu đủ 20% “Chiến sĩ thi đua cơ sở”. Điều này khiến việc bình xét trở nên hình thức, làm giảm động lực phấn đấu của những người thực sự nổi trội.
Đề xuất bỏ tiêu chí tỷ lệ người được khen thưởng
Nêu quan điểm tại phiên thảo luận ở hội trường chiều 10/4, đại biểu Bế Trung Anh (đoàn Đắk Lắk) cho rằng, khi bàn đến sửa đổi Luật Thi đua, khen thưởng, cần xem xét trước hết không phải là tiêu chí hay thủ tục, mà là cách hệ thống “nhận diện và định giá giá trị”.
Ông dẫn chứng, trong giáo dục có những giai đoạn tỷ lệ tốt nghiệp THPT ở nhiều địa phương đạt 98-99%, nhưng đánh giá độc lập lại cho thấy năng lực học sinh chưa tương xứng. Tương tự, trong cải cách hành chính, tỷ lệ hồ sơ giải quyết đúng hạn ở nhiều nơi đạt trên 95%, song mức độ hài lòng của người dân “hình như không cao như vậy”.
“Những con số này không phải là không có ý nghĩa, nhưng chúng cho thấy một thực tế cái được đo lường chưa hẳn đã là cái đầy đủ có giá trị”, đại biểu Bế Trung Anh nói.
Trong bối cảnh đất nước đang chuyển mình từ mô hình quản lý bằng mệnh lệnh hành chính sang nhà nước thích ứng, phục vụ, yêu cầu đổi mới cách thức thi đua, khen thưởng càng trở nên cấp thiết. Từ góc độ đó, đại biểu Bế Trung Anh đề xuất 3 điều chỉnh.
Thứ nhất, cần chuyển từ tư duy phân bổ danh hiệu sang tư duy công nhận giá trị. Theo đó, bất kỳ cá nhân, tổ chức nào đạt chuẩn giá trị đều phải được xem xét, ghi nhận, không bị ràng buộc bởi tỷ lệ hành chính cố định.
Thứ hai, giảm sự phụ thuộc vào việc tích lũy thành tích quá khứ, tăng vai trò của giá trị hiện tại, đặc biệt là những đóng góp có tác động thực tế.
Thứ ba, mở rộng căn cứ đánh giá, đưa vào các yếu tố phản ánh trực tiếp giá trị xã hội như phản hồi của người dân, dữ liệu thực tiễn và hiệu quả phục vụ.
Đại biểu nhấn mạnh, nếu không sửa luật theo hướng này, thì vấn đề thi đua, khen thưởng không còn đơn thuần là câu chuyện của một đạo luật, mà trở thành vấn đề mang tính “triết lý quản trị”.
Bởi lẽ, trong mọi thiết chế, khen thưởng không chỉ là sự ghi nhận mà còn là công cụ kiến tạo giá trị và định hình hệ giá trị quốc gia.
Đơn giản hoá thủ tục trong việc công nhận sáng kiến của công nhân
Ở góc nhìn thực tiễn, đại biểu Dương Khắc Mai (đoàn Lâm Đồng) chỉ ra một bất cập khác liên quan đến việc công nhận sáng kiến của công nhân, người lao động.
Theo ông, quy định hiện nay vẫn mang nặng cách tiếp cận theo hướng nghiên cứu, tổng kết ở cấp quản lý, chưa phù hợp với đặc thù lao động trực tiếp.
Trên thực tế, nhiều sáng kiến của công nhân xuất phát từ quá trình lao động hằng ngày, mang tính cải tiến kỹ thuật nhỏ, hợp lý hóa quy trình hoặc tiết kiệm chi phí. Tuy nhiên, các sáng kiến này “khó đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về hình thức, hồ sơ, tiêu chí như đối với sáng kiến cấp quản lý”, dẫn đến việc nhiều giá trị thực tiễn chưa được ghi nhận tương xứng.
Đại biểu Dương Khắc Mai kiến nghị cần đơn giản hóa điều kiện, tiêu chí và thành phần hồ sơ theo hướng phù hợp với đặc thù lao động trực tiếp.
Theo đó, luật không nên quy định yêu cầu khen thưởng với người lao động trực tiếp đầy đủ quy trình như đề tài khoa học, mà có thể công nhận sáng kiến ở cơ sở với mô tả ngắn gọn về nội dung cải tiến, phạm vi áp dụng và hiệu quả mang lại; đồng thời rút gọn thủ tục thẩm định theo hướng đánh giá tại chỗ.
Cùng với đó, cần quy định rõ phạm vi, loại hình sáng kiến được công nhận, bao gồm các cải tiến kỹ thuật quy mô nhỏ, giải pháp tiết kiệm nguyên vật liệu, nâng cao năng suất, chất lượng và an toàn lao động, với tiêu chí đánh giá dựa trên hiệu quả thực tế và khả năng áp dụng.
.svg){kind=icon}
